به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم به نقل از مؤسسه واشنگتن، کارشناس خاورمیانه این اندیشکده معتقد است که هرچند واشنگتن و عربستان سعودی حمایت خود را از جریان اصلی مخالفان سوری افزایش دادهاند، اما فرقههای جهادی و حامیان قطری و مصری ایشان بهشدت تلاش میکنند حضور پررنگتری داشته باشند.
پیروزی حزبالله در سوریه در جنگ القصیر بهمنزله زنگ هشداری بود برای بازیگران حامی اسلامگرایان در جهان عرب. در واکنش به این رخداد، قطر ــ از طریق یوسف القرضاوی و الجزیره و نیز رهبران اسلامی مصر ــ موضع تهاجمی به خود گرفت. این بازیگران فرقههای اسلامی کلیدی را تبلیغ کردهاند، بهویژه جبهه اسلامی سوریه و همچنین جهاد را بهعنوان وظیفهای همگانی معرفی میکنند. از طریق این اقدامات، یکی از پیروزان کلیدی این ماجرا، جبهه اسلامی سوریه بوده است؛ این شاکله چترگونه سلفی، که بهعنوان بهترین نیروی جنگی در میان مخالفین از آن یاد میشود.
جبهه اسلامی سوریه، که توسط نهاد راهبری خود یعنی حرکت الاحرار الشام الاسلامیه هدایت میشود، هماهنگی کاملی نهتنها با جبهه النصره، شعبه سوری القاعده دارد بلکه با همه دیگر گروههای شورشی سوریه هماهنگ میشود. در حالی که ایشان تمایل دارند کنار گروههایی همچون گروه موسوم به ارتش آزادیبخش سوریه و ائتلاف ملی سوریه مبارزه کنند، اما صراحتاً اعلان کردهاند که این قبیل گروهها حق ندارند خود را نماینده همه مخالفین سوری بخوانند. پافشاری جبهه اسلامی سوریه بر سوریهای اسلامی و تحت حاکمیت شریعت، با اهدافی که دیگر مخالفین میانهرو اعلان کردهاند، در تضاد است. هرچند این گروه تاکنون تهدیدی را در خارج از سوریه ایجاد نکرده است، اما بههرحال مخالف هرگونه مداخله خارجی توسط کشورهای غربی هستند و رهبر ایشان تهدید کرده است که در صورت ورود هرگونه نیروی خارجی به سوری، بهنفع یا بهضرر رئیس جمهور بشار اسد، حملاتی را علیه این کشورها ترتیب خواهد داد.
در دو هفته گذشته، حسن عبود ابوعبدالله الحماوی، رهبر جبهه اسلامی، برای اولین بار در یک مصاحبه تلویزیونی الجزیره حاضر شد؛ وی در یک کنفرانس متشکل از روحانیون برجسته مسلمان در قاهره شرکت کرده بود که از مردم برای جهاد دعوت به عمل آورد (که او تنها رهبر مخالف سوری بود که در این کنفرانس شرکت کرد) و با ایستگاه تلویزیونی سلفیهای مصری یعنی الناس گفتوگو کرد. به نظر میرسد که بازیگران اصلی در قطر و جامعه روحانیون مصر دنبال آن هستند که از جبهه اسلامی سوریه بهعنوان رهبر انقلاب سوریه حمایت کنند.
جبهه اسلامی سوریه با انتشار یک ویدئو در 22 دسامبر 2012 وجود خود را اعلان کرد. در این ویدئو، سخنگوی ارشد این گروه، یعنی ابوعبدالرحمن السوری جبهه اسلامی سوریه را «یک جبهه اسلامی جامع که اسلام را بهعنوان یک دین، کیش، مسیری مطمئن و یک الگوی رفتاری میشناسد» خواند. در هنگام شکلگیری جبهه اسلامی سوریه شامل 11 گروه شبهنظامی مجزاست که در 12 استان از 13 استان سوریه متفرق هستند. بهعلاوه دو شاخه الحاقی و دو گروه اسلامی خارجی که به جبهه اسلامی سوریه میپیوندند، روی هم رفته هشت بازوی نظامی در هم ترکیب میشوند.
حرکت الاحرار الشام الاسلامی که نیروی نظامی اصلی آن در ژانویه 2012 برای اولین بار اعلان موجودیت کرد، از آن زمان به بعد به قدرتمندترین گروه مسلح در میان کل مخالفان سوری تبدیل شد. رهبر ایشان، یعنی عبود، فرمانده کل جبهه اسلامی سوریه نیز است، و چندین تن از چهرههای ارشد آن همگی نقش مهمی در ساختار فرماندهی جبهه اسلامی سوریه بازی میکنند.
بر اساس ساختار سیاسی جبهه اسلامی سوریه، که در 20 ژانویه 2013 یک ماه پس از شکل گرفتن این جبهه منتشر شد، این گروه دنبال آن است تا «یک جامعه اسلامی متمدن در سوریه ایجاد کند که توسط قانون الهی اداره میشود.» موضع جبهه اسلامی سوریه در قبال دموکراسی پیچیده است. در حالی که دموکراسی را بهعنوان یک مفهوم رد میکنند، منشور سیاسی آن بر ایده سیستم رأیگیری برای انتخاب رهبران سیاسی تأکید میکنند «تا زمانی که چنین سیستمی تحت نظارت شریعت باشد» و از میان کاندیداهایی که سیاستهای ایشان «ملتزم به شریعت باشند.» این بدان معناست که ایشان با رأیگیری مشکلی ندارند تا زمانی که منجر به آن نشود که رهبران آن قوانینی را تعیین کنند که با قوانین الهی تناقض دارند.
جبهه اسلامی سوریه در فضای کنونی منازعه، هرگونه راهحل سیاسی برای این منازعه و هرگونه مداخله بینالمللی را آشکارا رد میکند. در این صورت، در کنفرانس 13 ژوئن قاهره، عبود از همه برای جهاد دعوت کرد و مدعی شد که «هر نیروی خارجی که قدم بر خاک سوریه بگذارد به هر بهانهای، چه در دفاع از حکومت و چه بهبهانه متوقف کردن خشونتها، بهعنوان نیروی متخاصم شناخته خواهد شد». با این حال وی هنگام گفتوگو با شبکه الناس در ارتباط با حمایت نظامی احتمالی آمریکا، مداخله را شایسته خواند: «ما با نگاه تردیدآمیز به تصمیم آمریکا برای تجهیز مخالفین نگاه میکنیم. اما از این بابت خوشحالیم که برای مبارزه با اسد، نیروی بیشتری درگیر خواهد شد. اما میخواهم به برادران خود هشدار دهیم که نباید به آمریکاییها اجازه دهند در آنچه برای کشور خود میخواهیم دخالت کنند».
حضور عبود در قاهره برای کنفرانس جهاد و مصاحبه تلویزیونی با الناس از پی اولین حضور رسانهای او در الجزیره نشان دهنده آن است که دلالان قدرت خارجی احترام زیادی برای او و گروهش قائلند. در طول شش ماه گذشته جبهه اسلامی سوریه و حرکت الاحرار الشام الاسلامیه نهتنها ثابت کردهاند که عناصر مهمی در میدان جنگ هستند، بلکه نشان دادهاند که توان حکمرانی هم دارند.
حرکت الاحرار الشام الاسلامیه بنا به ادعای برخی بهلحاظ استراتژیک قدرتمندترین بازیگر در سوریه امروز است. نیروهای این گروه در مهمترین اقدامات شورشیان در سپتامبر 2012 حضور داشتند. بهلحاظ نظامی حرکت الاحرار الشام الاسلامیه مجهزترین گروه شبهنظامی در کشور است. این گروه به تانک و توپخانه متحرک، موشکهای ضد تانک هدایت شونده و راکتهای کرواتی دهه 1990 و نارنجک انداز مجهز هستند. در حالی که عملیاتهای آغازین این گروه در اوایل سال 2012 اساساً متفرق و با استفاده از ادوات بمبگذاری صورت میگرفت، این گروه بهسرعت توانست حملات مستمری را در جبهههای مختلف و بهطور گسترده اداره کند.
با این حال فعالیت جبهه اسلامی سوریه محدود به عملیاتهای نظامی نمیشود. این گروه منابع بسیاری را صرف فعالیتهای اجتماعی کرده است. بخشی از فعالیتهای آن در هماهنگی با سازمانهای مردمنهاد تحت حمایت دولت ترکیه و قطر صورت میگیرد.
در 8 ژوئن عبود یک مصاحبه 48 دقیقهای با شبکه الجزیره انجام داد. این اولین باری بود که نام و هویت واقعی عبود آشکار میشد. پیش از این مصاحبه، هویت او مخفی بود. این بهخودی خود بهمنزله تغییر و تحولی مهم در جریان تکاملی جبهه اسلامی سوریه است؛ او در پایان مصاحبه خود اعلان کرد که مصمم است «با دستان خودمان دیوارهای [توافقنامه] سایکس ــ پیکو را درهم میشکنیم».
جای تعجب نیست که عبود هرگونه ارتباط ساختاری میان نیروهای او و القاعده را رد کند، هرچند چنین تکذیبی با اظهارات پیشین در توییتر تناقض دارد؛ او اعلان کرده بود که «عملیاتهای مشترک بسیاری با جبهه النصره انجام دادیم» و «تنها در فعالیتهای ایشان شاهد سرسختی و شجاعت هستیم. معرفی جبهه النصره از طرف آمریکا بهعنوان یک گروه تروریستی مانع آن نمیشود که ما از ادامه همکاری با ایشان صرفنظر کنیم». با این حال تفاوتهای جدی میان حرکت الاحرار الشام الاسلامیه و جبهه النصره هستند. عبود در مصاحبه خود خاطرنشان ساخت که «ما با ایشان توافق داریم که اسلام دستور کار اصلی ماست اما در مورد برخی مقررات شاید اختلاف داشته باشیم».
بهخلاف جبهه النصره، حرکت الاحرار الشام الاسلامیه با جلوگیری از انجام حمله به مناطق غیرنظامی، پایگاه محلی مستحکمتری دارد؛ حملات انتحاری انجام نمیدهد و بیانیههای خود را نه از طریق پایگاههای خبری القاعده بلکه از طریق وبسایت مستقل، صفحه فیسبوک و توییتر منتشر میکند. از آن مهمتر اینکه احرار الشام همانند جبهه النصره خواهان خلافت جهانی نیست و تنها روی یک دولت اسلامی در سوریه متمرکز شده است.
عبود همچنین مدعی شده است که در حالی که «هیچ گروه سکولاری در سوریه وجود ندارد» و در حالی که جبهه اسلامی سوریه «از عناصر هیچ گروه راهبری مرکب یا ارتش آزاد سوریه نیست، اما در عملیاتهای مشترک با ارتش آزاد سوریه شرکت میکند.» با این حال وی ماهیت نماینده بودن ائتلاف ملی سوریه را زیر سؤال برد و آن را گروه مخالفی خواند که «اساساً در خارج از مرزهای سوریه پایگاه تشکیل داده و فاقد عمق ملی یا حمایت مردمی است».
این بازی قدرت قطر و سلفیهای مصری نشان میدهد که حتی با اینکه آمریکا و عربستان سعودی بیش از پیش به تجهیز و حمایت از مخالفین میپردازند، ایشان تنها بازیگران ماجرا نیستند. این امر همچنین با گزارشهای اخیری که مدعی هستند قطر ماجرای سوریه را به عربستان واگذار کرده است، در تناقض است و نشان میدهد که رقابت برای نفوذ هرچه بیشتر در سوریه در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس همچنان زیاد است. این رقابت میان رقبای خلیج فارسی میتواند چشمانداز آتی را برای مخالفین سوریه در دوران پس از اسد بسیار تیره و تار کند.
انتهای پیام/*