به گزارش گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، محمدجواد ابراهیم‌زاده، پژوهشگر حوزوی در یادداشتی به موضوع نفوذ سکولاریسم در حوزه علمیه پرداخت و نوشت: سکولاریسم در حوزه‌ علمیه، لزوماً با شعارهای ضد دینی ظهور نمی‌کند؛ بلکه اغلب در قالب احتیاط علمی، بی‌طرفی معرفتی ـ اخلاقی یا فاصله‌گذاری با مسائل حاکمیتی خود را بازتولید می‌کند. همین خصلت پنهان، آن را به آفتی خزنده و دیرشناخت تبدیل کرده است؛ آفتی که نه با نفی اصل دین، بلکه با تحدید قلمرو دین، بنیان هویتی حوزه را دچار فرسایش می‌کند.

حوزه علمیه در سنت تاریخی خود، نهادی منزوی و بریده از واقعیت‌های اجتماعی نبوده است. فقه شیعه، از آغاز، فقه زندگی، جامعه و سامان‌دهی امور عمومی بوده و هرگاه از این رسالت فاصله گرفته، به‌تدریج به دانشی انتزاعی و کم‌اثر تنزل یافته است. سکولاریسم، دقیقاً از همین نقطه وارد می‌شود: تبدیل فقه از دانش ناظر به عین، به دانش معطوف به ذهن.

یکی از ابعاد خطرناک این روند، سکولار شدنِ ناآگاهانه‌ی نظام آموزشی و پژوهشی حوزه است؛ آنجا که مسأله‌مندی اجتماعی جای خود را به مباحث خنثی می‌دهد و کارآمدی دینی به‌عنوان امری ثانوی یا حتی غیرعلمی تلقی می‌شود. این نگاه، اجتهاد را از عنصر زمان و مکان تهی کرده و آن را از پاسخ‌گویی به پیچیدگی‌های جهان معاصر بازمی‌دارد. بزرگان حوزه، بارها نسبت به این انحراف هشدار داده‌اند.

امام خمینی(ره) سکولاریسم را خطری می‌دانست که می‌تواند روح شریعت را از فقه جدا کند و آن را به مجموعه‌ای از احکام فردی تقلیل دهد. از منظر ایشان، جدایی دین از سیاست، انکار عملی حاکمیت الهی بود. رهبر معظم انقلاب نیز با طرح مفهوم «فقه تمدن‌ساز»، بر ضرورت پیوند عمیق حوزه با مسائل کلان جامعه، حکومت و آینده تمدنی اسلام تأکید کرده‌اند.

بُعد دیگر سکولاریسم حوزوی، تضعیف مسئولیت تاریخی روحانیت است. روحانیِ بی‌تفاوت نسبت به سرنوشت جامعه، هرچند در ظاهر متعبد و متشرع، اما در عمل از نقش هدایتی خود فاصله گرفته است. این بی‌تفاوتی، زمینه‌ساز واگذاری عرصه‌های حساس فرهنگی و فکری به گفتمان‌های غیر دینی خواهد بود.

از این‌ رو، صیانت از حوزه، صرفاً با حفظ صورت‌های سنتی یا انباشت میراث علمی تحقق نمی‌یابد؛ بلکه مستلزم بازخوانی آگاهانه مأموریت تاریخی حوزه در نسبت با جامعه، حاکمیت و افق تمدنی اسلام است. حوزه‌ای که نسبت خود را با تحولات عینی امت اسلامی بازتعریف نکند، خواسته یا ناخواسته به حاشیه رانده می‌شود.

انتهای پیام/