سرزمین مادری/ موزه آب یزد- عکس خبری تسنیم

سرزمین مادری/ موزه آب یزد

۰۴ خرداد ۱۳۹۴ - ۱۳:۱۶

حمید نجفی

در این موزه ملزومات حفر قنات ، ادوات اندازه‌گیری حجم آب ، اسناد خرید و فروش آب و وقف‌نامه‌های بسیار قدیمی ، کتابچه میراب‌ها و اسناد توزیع آب ، ظروف نگهداری و حمل آب و بسیاری لوازم و اشیاء ارزشمند دیگر وجود دارد.

در پشت بام این خانه، چاه خانه‎ای قرار دارد که وسیله چرخ‎چاه از آن آب می‎کشیدند و آب انبار خانه را که در طبقه‎ همکف قرار داشت، پر می‎کردند. ساختمان این بنا که دارای 720 مترمربع مساحت می‌باشد در سال 1266 هجری شمسی (1888میلادی) به دستور حاج سید علی اکبر کلاهدوز، که تاجری بلند آوازه بوده، بنا گردید و روزگاری دوقنات به اسامی رحیم آباد و زارج از زیر این بنا عبور می‌کرده که هنوز هم قنات دو هزار ساله زارچ با 75کیلومتر طول کانال در زیر حیاط این عمارت در جریان است.

این موزه در یکی از ارزشمندترین آثار معماری سنتی یزد به نام خانه کلاهدوزها واقع شده است. موزه آب محل مناسبی برای شناخت آثار و ابنیه‌ تاریخی در زمینه‌های مختلف مربوط به آب است که می‌تواند مورد استفاده پژوهشگران و علاقه‌مندان قرارگیرد.

در حال حاضر این موزه بیش از 200 شیء تاریخی از وسایل مرتبط با کندن کاریز گرفته تا اسناد و مدارک برخی از قنات‎های اصلی یزد در معرض دید علاقه‎مندان قرار داده شده است.

ابزاری که در این موزه است شامل کلنگ‎های ویژه کندن کاریز، چرخ‎چاه، لباس مقنی، انواع شیر‎های برداشت آب از آب انبار‎ها، ظرف‎های سفالی وشیشه‎ای ویژه ترابری و نگهداری آب، یک رشته مشک سقایی و ماکت چگونگی گردش آب قنات‎ها و اسناد و مدارک و وقفنامه‎ها می‎باشد.

اما تعدادی از این اشیا به دلیل قدمت بالا، منحصر به فردند. برای نمونه، چند مشربه متعلق به یکهزار سال پیش در این موزه است که در معرض دید همگان قرار گرفته و از آن‌ها در کتاب‎های تاریخی کهن به عناوین مختلف یاد کرده‎اند. هم‌چنین ظرفی شیشه‎ای با لوله‎های جانبی در این موزه وجود دارد که صدها سال پیش، آب را داخل آن می‎ریختند و در محوطه بالایی آن برف قرار می‎دادند. این ظرف چون دوجداره است، برف به مرور آب شده و باعث می‎شده که این آب و همواره خنک، تازه و عاری از هر گونه آلودگی به دلیل عدم ورود حشرات به آن باشد.

موزه آب یزد

آدرس : یزد، خیابان قیام، موزه آب /موزه آب یزد، اردیبهشت ماه سال 1379 توسط شرکت سهامی آب منطقه‌ای یزد، در شهرستان یزد افتتاح گردید.

اما تعدادی از این اشیا به دلیل قدمت بالا، منحصر به فردند. برای نمونه، چند مشربه از هزار سال پیش در این موزه در معرض دید همگان قرار گرفته و از آن‌ها در کتاب‎های تاریخی کهن به عناوین مختلف یاد کرده‎اند. هم‌چنین ظرفی شیشه‎ای با لوله‎های جانبی در این موزه وجود دارد که صدها سال پیش، آب را داخل آن می‎ریختند و در محوطه بالایی آن برف قرار می‎دادند. این ظرف چون دوجداره است، برف به مرور آب شده و باعث می‎شده که این آب و همواره خنک، تازه و عاری از هر گونه آلودگی به دلیل عدم ورود حشرات به آن باشد.

علاوه بر آقای کلاهدوز و همسرشان، دختر، دوپسر و عروسهایشان و نیز دو خانواده از خدمتکاران سیاه پوست در این عمارت و منزل مجاور آن سکونت داشته‌اند. ساختمان این بنا یک هنر معماری شگفت‎آور است که از پنج اشکوب یا پنج سطح تشکل شده است. به گونه‎ای که از سطح اول یا پایین‎‏ترین طبقه آن، انشعاب کاریز دو رحیم‎آباد و زارچ می‎گذرد که یکی از این دو قنات، هنوز هم فعال می‎باشد.گچ بری این بنا که دارای اشکال و نقوش متفاوت و جالبی می‌باشد در سالهای اخیر مرمت شده است.

سطح دوم را اگر پایاب در نظر بگیریم، در ژرفای 10 متری از زمین قرارداد و فضای آن هم حالت هشت ضلعی دارد که به خاطر برخورداری از دمای ثابت و فضای مطلوب، جای خوبی برای نگاه‎داری خوراکی‎هاست. در میان این اشکوب نیز، حوضی قراردارد که با گذرآب کاریز از آن همیشه دارای هوای خنک و مطبوع است.

سطح سوم این بنا شامل طبقه زیرزمین است که دارای اتاق و دالان‎های متعدد و مرتبط می‎باشد و بیش‎تر روز‎های گرم تابستان اهالی خانه در آن سکونت داشته‎اند.

موزه آب سطح چهارم هم اشکوب همکف بود که آن هم دارای اتاق‎های پنج دری، تالار، اتاق ارسی، آشپزخانه و محل زندگی خدمت‎کاران خانه بوده است. طبقه پنجم، پشت بام خانه می‌باشد. در آن، چاه خانه‎ای بوده که از طریق آن و با استفاده از چرخ چاه، آب‎ چاه‎های معروف به چهل گز برداشت و برای آشامیدن و موارد بهداشت اهل خانه استفاده می‎ گردید.

موزه آب یزد