ابعاد و پیامدهای تحولات اخیر مصر

خبرگزاری تسنیم : مواضع عربستان و ایران در تحولات‌ اخیر مصر حائز اهمیت بود. هر دو کشور در سطوح رسمی سکوت پیشه کرده و از موضعگیری به نفع یکی از دو طرف اجتناب کردند.

مصر

به گزارش خبرگزاری تسنیم، سعد‌الله زارعی در یادداشتی با اشاره به تحولات پدید آمده در مصر نوشت : تحولات اخیر مصر حائز نکات فراوانی بود. این رخدادها از یک سو به روند تحولات این کشور معنا و مفهوم بخشید و از سوی دیگر چشم انداز آینده مصر را تا حد زیادی روشن کرد. تا پیش از این برای ناظران سیاسی در مورد میزان استقامت اخوان المسلمین بر سر اهداف تاریخی و ایدئولوژیک خود تردیدهای زیادی وجود داشت کما اینکه درباره اینکه مصر در آینده خود را در کدام سوی جهان اسلام تعریف خواهد کرد، سوالات فراوانی وجود داشت.


تحولات سه هفته اخیر مصر تا حد زیادی فضای تحولات را شفاف نمود. نتایج این رخدادها را می توان در موارد زیر صورت بندی کرد:
1-محمد مرسی و اخوان المسلمین خیلی بیشتر از آن که گمان می رفت در برابر فشار ایستادند و این در حالی بود که مخالفان تا اشغال کاخ ریاست جمهوری پیش رفتند. البته، محمد مرسی در نهایت در روز شنبه گذشته بیانیه قانون اساسی را ملغی کرد و این در حالی بود که در متن این بیانیه قید شده بود که لغو قانون به معنای بازگشت وضعیت اداره مصر به زمان صدور بیانیه نیست و تصمیمات اتخاذ شده در این مقطع به قوت خود باقی هستند. با این وصف بیانیه جدید که الاشعل از سوی محمد مرسی قرائت کرد، دادستان معزول را به قدرت برنمی گرداند و زمان همه پرسی قانون اساسی را به تاخیر نمی اندازد. این در حالی است که براساس ابلاغ قبلی همه پرسی قانون اساسی در روز شنبه 25 آذر یعنی یک هفته پس از بیانیه دوم مرسی برگزار می شود و با تصویب ملی، آنچه را که مرسی در این یک هفته از دست داده است، در هفته آینده مجددا بدست می آورد! دقیقا از همین رو بود که مخالفان بخصوص سه حزب شکل دهنده به «جبهه نجات ملی» بیانیه مرسی را ناکافی دانسته و بر ادامه اعتراضات تاکید کردند.
مرسی در این صحنه توانست موافقت نزدیک به 40 حزب و گروه و شخصیت متنفذ را برای برگزاری همه پرسی در زمان مقرر بدست آورد و این در حالی است که علیرغم سر و صدای زیاد مخالفان پیش بینی می شود که قانون اساسی جدید حداقل 60 درصد آراء موافق شهروندان مصری را کسب کرده و به تصویب برسد.
براساس این قانون اساسی، انتخابات مجلس طی سه ماه آینده برگزار می شود و از حالا می توان نتیجه آن را پیش بینی کرد. همه می دانند که آراء اسلام گرایان- اعم از اخوان و یا سه گروه موسوم به سلفی- از مجموعه آراء گروه های سکولار بسیار بیشتر است کما اینکه در انتخابات سال گذشته، اسلام گرایان با آراء حدود 80 درصدی، مخالفان خود را به حاشیه راندند.
2- حوادث دو هفته اخیر صفوف اسلام گراها را بهم نزدیک کرد. اسلام گرایان پس از انتخابات ریاست جمهوری دچار تشتت زیادی شده بودند تحولات اخیر برای آنان به منزله یک فرصت برای بازسازی شکاف ها بود و در عمل صفوف آنان را به هم متصل کرد.
نزدیک شدن اخوانی ها و احزاب موسوم به سلفی در واقع پیوستن اقلیت سلفی به اکثریت اخوانی بود و از این منظر می توان گفت اقلیت با پیوستن به اکثریت تا حد زیادی منطق اکثریت را پذیرفت. کما اینکه پیش از این احزابی نظیر حزب الوسط و حزب نور با معرفی ابوالفتوح که از اخوانی ها هم ملایم تر است، به عنوان کاندیدا- و از این مهمتر پذیرش مکانیسم رأی- نشان دادند که از فضای تکفیری فاصله گرفته اند. با این وصف این انگاره که اگر اخوانی ها به قدرت برسند، سلفی ها تحت هیچ شرایطی حاضر به همکاری با آنان نیستند، چندان واقعی به نظر نمی رسد.
از آن طرف حوادث اخیر مصر ثابت کرد که سکولارها فقط می توانند وحدت تاکتیکی داشته باشند. در این صحنه اگرچه محمد البرادعی و عمروموسی در کنار حمدین صباحی قرار گرفته و «جبهه نجات ملی» را به وجود آوردند ولی نتوانستند تا آخر با هم باشند. حضور نمایندگان حزب آقای صباحی در مذاکرات شامگاه روز شنبه و مخالفت همزمان عمرو موسی و محمد البرادعی با توافق اخوان با حدود 40 گروه نشان داد که بخش های این جریان نمی توانند تا آخر کنار هم قرار داشته باشند.
3- پیش از این گفته می شد که اخوان المسلمین در جبهه منطقه ای در نهایت کنار عربستان قرار گرفته و از این رو جبهه بندی دوره مبارک عبداله بازسازی می شود. در تحولات اخیر، عربستان و اخوان المسلمین در دو سوی ماجرا قرار گرفتند. خیرت شاطر و محمد بدیع دو تن از رهبران برجسته اخوان کشورهای عرب منطقه خلیج فارس را متهم به توطئه علیه دولت مصر و پشتیبانی از مخالفان کردند و نشریات اخوان از جمله «اللواء» از دو کشور کویت و امارات با صراحت و از عربستان با تلویح نام بردند. در این میان خیرت شاطر در اجتماع چند میلیونی هواداران اسلام گراها در مقابل دانشگاه قاهره گفت: «مخالفان در داخل، کشورهای خلیجی در منطقه و یک دفتر در لندن به توطئه علیه مصر مشغولند و نمی خواهند پیشرفت مصر را تحمل نمایند.» پیش از این محمد مرسی در مقام ریاست جمهور دو بار به ریاض سفر کرده بود و بعضی از تحلیلگران که با شاخص سفرهای دیپلماتیک سطح روابط دو کشور را ارزیابی می نمایند، از تبدیل شدن روابط عادی مصر و عربستان به روابط استراتژیک خبر می دادند. مواضع خاص رهبران اخوان و متقابلا مواضع جانبدارانه سه کشور عربستان، کویت و امارات از معارضان مصری نشان داد که کشورهای عربی خلیج فارس به دولت جدید مصر اعتماد ندارند. این موضوع قطعاً در دوره ریاست جمهوری مرسی سایه خود را بر افکارعمومی مصریان و روابط قاهره و این دسته از کشورهای عرب پهن می کند.
4-مواضع عربستان و ایران در این تحولات حائز اهمیت بود. هر دو کشور در سطوح رسمی سکوت پیشه کرده و از موضعگیری به نفع یکی از دو طرف اجتناب کردند اما هر دو کشور در سطوح رسانه ای مواضع نسبتاً مشخصی داشتند. مقامات عربستانی ترجیح دادند خود را در صحنه تحولات مصر غیرفعال معرفی کنند البته در عین حال مصری ها مقامات عربستان را متهم کردند که با پول ارسالی خود به بحران در قاهره دامن می زنند و دستگاه اطلاعاتی آن در پشت صحنه اغتشاشات حضور دارد. در عین حال شبکه سعودی العربیه و روزنامه های فرامرزی شرق الاوسط و الحیات با گزینش خبرهای خاص عملا به اهرم فشار علیه دولت مصر تبدیل شدند.
جمهوری اسلامی ایران در این صحنه در عرصه مقامات رسمی سکوت کرد و در سطح رسانه ای تا حد زیادی جانب اسلام گرایان را گرفت. مواضع رسانه ای ایران به نفع جریان اسلام گرا به مرور از صراحت و شفافیت بیشتری برخوردار شد. و به تعبیری دیپلماسی رسانه ای ایران هم نمی توانست خنثی باشد چرا که جمهوری اسلامی آشکارا از قدرت گرفتن اسلام گراها در جهان اسلام- و از جمله در مصر- حمایت کرده و می کند با این وصف در مواردی که غلظت و شدت رویدادها، آینده سیاسی اسلام گراها را در هاله ای از ابهام قرار می دهد، ایران نمی تواند از حمایت اسلام گراها در مقابل سکولارها طفره رود. در عمل هم موضع ایران در عین اینکه با استقبال دولت مصر مواجه شد در عین حال اعتراض شخصیت هایی نظیر حمدین صباحی را هم بدنبال نداشت. اما از آن طرف سکوت دیپلماتیک عربستان در کنار موضع رسانه ای ضد جریان اسلام گرا، از یک طرف با اعتراض دولت و اسلام گراها مواجه شد و از طرف دیگر نتیجه ای برای جریان مخالف دولت در پی نداشت.
5- سلفی ها در سطح منطقه آن طور که باید شناخته نمی شدند. آنان در سطح منطقه طیف ناهمگنی را تشکیل می دهند از گروههای ملایم که انتخابات و رأی مردم را قبول دارند تا گروههای افراطی و مرتجعی که خون بقیه مسلمانان را مباح می دانستند! سلفی ها در مصر به شهادت عملکرد دو سال اخیرشان از نوع اول هستند. احزابی نظیر «النور» و «الوسط» در سقوط رژیم مبارک نقش جدی ایفا کرده بودند. آنان در عین حال در انتخابات آذرماه سال گذشته و انتخابات ریاست جمهوری شرکت کرده و توانستند حدود 26 درصد از کرسی های پارلمان 496 نفره مصر را بدست آورند و در انتخابات ریاست جمهوری پس از رد صلاحیت نامزد انتخاباتی شان بر طبل جدایی نکوفتند و به راحتی در پشت سر یک عضو سابق اخوان المسلمین- ابوالفتوح- قرار گرفتند و زمانی که رئیس جمهور اخوانی و نهادهای برآمده از انقلاب در معرض تهدید قرار گرفتند، به میدان آمده و از محمد مرسی و دولت او حمایت کردند. جالب این است که در تحولات اخیر مصر راه گروه های موسوم به سلفی از عربستان جدا شد عربستان از مخالفین دولت و مخالفین قانون اساسی و این گروه ها از دولت و قانون اساسی حمایت می کردند. این موضوع به خوبی نشان داد که اسلام گرایی در مصر می تواند از یک سو از آفت افراط گرایی مصون باشد و از سوی دیگر می تواند یک جبهه منسجم را پدید آورد.
6- موضع آمریکا و اروپا هم در این صحنه حائز اهمیت بود. آمریکایی ها تا حد زیادی محافظه کاری پیشه کردند. آنان در عین اینکه در تماس با گروه های مخالف سعی می کردند که آنان را سرپا نگه دارند، در تماس با دولت مصر وانمود می کردند که در گفتگو با مخالفین دنبال ترغیب آنان به راه حل سیاسی هستند! این موضوع البته با انتقاد نسبتا صریح و علنی رهبران ارشد اخوان المسلمین مواجه گردید. آمریکا و اروپا در این صحنه به خوبی می دانستند که هرچند ساقط کردن دولت مرسی کار ساده ای است ولی آنچه پس از کنار زدن اسلام گراها از قدرت روی می دهد، اصلا قابل مدیریت نیست. از این رو دولت آمریکا تلاش زیادی می کرد تا به دولت مرسی و اخوانی ها بفهماند که اوضاع خطرناک است و چاره ای جز کوتاه آمدن در مقابل مخالفان ندارد. هیلاری کلینتون در اعلام رسانه ای گفت: دولت مصر باید مخالفان را به حساب آورد چرا که راهی غیر از توافق با مخالفان وجود ندارد. مواضع دولت اوباما در عین حال این نکته را برملا کرد که آمریکایی ها به هیچ وجه سوار کار نیستند.
7- ارتش در این صحنه ورود جدی نکرد. وزیر دفاع مصر گفت که ارتش وارد دعواهای سیاسی گروه ها نمی شود و در عین حال از طرفین خواست که از طریق گفتگو مسایل را حل و فصل نمایند. در طول دورانی که دامنه اعتراضات بالا می گرفت، «کودتای ارتش» محتمل ترین اتفاق به نظر می آمد ولی برخلاف تصور عمومی، ارتش در این صحنه ورود نکرد و حتی اظهارات امثال البرادعی که خواستار کمک ارتش به حل مسئله بودند و تمنای کودتا داشتند، نظامیان مصر را به صحنه نیاورد. راز این مطلب این بود که در این دوران کودتا به هیچ وجه راه حل نیست. کنار زدن اسلام گراها از طریق ارتش به تقویت آنان منجر می شود از این رو غرب و کشورهایی که علی القاعده پشت سر ارتش قرار می گرفتند، ترجیح دادند که تا امکان دارد از قوه قهریه برای حل مسئله ای که ریشه عمیق اجتماعی دارد، استفاده نکنند.
اننهای پیام/

تسنیم: انتشار مطالب خبری و تحلیلی رسانه‌های داخلی و خارجی لزوما به معنای تایید محتوای آن نیست و صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه‌ای بازنشر می‌شود.

پربیننده‌ترین اخبار رسانه ها
مهمترین اخبار رسانه ها
مهمترین اخبار تسنیم
پرواز خارجی
همراه اول
ایران مال
بلیط هواپیما
قاصدک۲۴