حبس زدایی چه شد؟

به گزارش گروه "رسانه‌ها" خبرگزاری تسنیم، رئیس سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی می‌گوید: «سالانه نیم میلیون نفر وارد زندان های کشور می‌شوند» البته «بیش از 50 درصد از این جمعیت حداکثر زیر یک ماه در زندان می‌مانند.» این اظهارات از سوی رئیس سازمان زندان‌ها در حالی است که رهبر معظم انقلاب سه سال قبل و در دیدار با مسئولان قضایی کشور بر ضرورت کاهش تجویز زندان به عنوان یک راهکار تاکید جدی داشتند.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در هفتم تیرماه 1391 و در دیدار با مسئولان دستگاه قضایی کشور در سخنانی با بیان اینکه «در آن مواردی که جرمی به معنای واقعی کلمه اتفاق نیفتاده است، نباید ما متوسل به زندان شویم »، تاکید کردند «در مجموعه‌ی قوه‌ی قضائیه کاری کنید که مجازات زندان به حداقل برسد؛ این احتیاج دارد به تدبیر. البته تدابیری اتخاذ شده؛ بعضی درست، بعضی نادرست ـ که نمیخواهیم وارد جزئیات و مسائلش بشویم ـ  لیکن مجموعا زندان یک پدیده‌ی نامطلوب است؛ مشکلات زندان، تبعات زندان، تبعاتی که برای خود زندانی پیش می‌آید، تبعاتی که برای خانواده‌ها پیش می‌آید، تبعاتی که برای محیط کار پیش می‌آید. بنابراین سیاست قوه‌ی قضائیه را این قرار بدهید و دنبال کنید؛ فکر کنید، راه پیدا کنید، علاج‌جویانه؛ یکی باید این باشد که مسئله‌ی زندان حل شود؛ هم از جهت اینکه جنبه‌ی مجازاتىِ زندان تبدیل نشود به یک شیء دیگر؛ دوم اینکه هرچه ممکن است، مجازات زندان کاهش پیدا کند و تبدیل بشود به مجازاتهای دیگر، تا تبعات زندان دامنگیر جامعه نشود.»

با وجود این دستور رهبر معظم انقلاب اما اصغر جهانگیر، رئیس سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و تربیتی در گزارشی از وضعیت زندانیان در کشور گفته است: «25 درصد از زندانیان کشور به صورت تحت قرار هستند که این نشان دهنده این است که باید کار بیشتری در زمینه دادسراها صورت گیرد.»

اگرچه رئیس سازمان زندان‌ها می‌گوید یک چهارم زندانیان کشور به صورت تحت قرار و در قالب بازداشت موقت در زندان هستند اما یکی از موضوعاتی که رهبر معظم انقلاب اسلامی از دستگاه قضایی به عنوان انتظار مطرح کردند، موضوع توجه به بازداشت‌های موقت بوده است. ایشان در سخنان خود با تاکید بر توجه به کلمه "موقت بودن" می‌گویند: «در قانون مواردی هست که در صورت توجه اتهام، به خاطر دلائلی، بازداشتهای موقتی انجام میگیرد؛ اما در این بازداشتها، "موقت بودن" به معنای دقیق کلمه و به آن معنائی که روح قانون متوجه به آن است، باید رعایت شود. ممکن است کسی بگوید خب آقا، پنج ماه، شش ماه هم  موقت است دیگر. بله، ده سال هم به یک معنا موقت است؛ اما آن قانونی که موقت بودن بازداشت را قید می‌کند، کوتاه بودن این زمان در آن مندرج است. یعنی چون چاره‌ای نیست و ناچاریم به خاطر این اتهام، به خاطر دلائل و استدلالی که پشت این حرف هست، بایستی قبل از اثبات جرم، زندانی شود، لیکن باید در کوتاه‌ترین زمان، آن هم با رعایت شرائط قضائی انجام بگیرد. این نکته باید مورد توجه قرار بگیرد.»

البته رئیس سازمان زندان‌ها در این خصوص با اشاره به دستورالعمل ریاست قوه قضائیه در سال 92 در خصوص جمعیت کیفری و ساماندهی جمعیت زندانی، می‌گوید: در این دستورالعمل آمده است که از مجازات زندان استفاده حداقلی شود و قرارهای متناسب صادر شود. در برخی از بازدیدهای صورت گرفته مشاهده شده که قرارهای نامتناسب برای نگهداری افراد در زندان صادر می‌شود که این امر علاوه بر دربرداشتن هزینه‌های زیاد برای دستگاه های قضایی و سازمان زندان ها، زندانی و خانواده های آنها، فرد را نسبت به عملکرد دستگاه مسئله دار می‌کند.

علاوه بر اظهارات رئیس‌سازمان زندان‌ها، معاون اجتماعی مرکز امور اجتماعی و فرهنگی وزارت کشور هم در آماری از وضعیت زندان‌های کشور گفته است که از حدود نیم‌میلیون نفری که سالانه به زندان می‌روند تنها 200 هزار نفر جمعیت ثابت زندان هستند و مابقی می‌آیند و می‌روند.

هزینه‌های بالای نگهداری زندانیان

بررسی بودجه سازمان زندان‌ها در سال 94 نشان می‌دهد که از بودجه 534 میلیارد تومانی این سازمان حدود 428 میلیارد تومان آن مربوط به هزینه‌های جاری و هزینه‌های نگهداری زندانیان و حدود 100 میلیارد تومان هم صرف توسعه فضاهای نگهداری و سایر امور عمرانی می‌شود. بررسی این آمار و ارقام نشان می‌دهد که زندانیان هزینه‌های زیادی را به دولت و بیت المال هزینه می‌کنند.

مدیر کل زندانهای استان فارس پارسال با اعلام اعداد و ارقامی از هزینه‌های نگهداری زندانیان گفته بود:  هزینه نگهداری یک زندانی در هر روز برای دولت زیاد است. یک مجرم باید طبق قوانین استاندارد، در سه وعده غذایی 2500 کالری مصرف کند و 25 متر فضای مسقف در اختیار داشته باشد که در مجموع، هزینه آموزش و نگهداری هر زندانی روزانه بیش از 20 هزار تومان می‌شود.

سالانه نیم میلیون نفر وارد زندان‌های کشور می‌شوند که نیمی از آنها کمتر از یک ماه در زندان می‌مانند. اگر با همان اعداد و ارقام پارسال حساب کنیم، روزانه 1.5 میلیارد تومان در زندان‌های کشور صرف کسانی می‌شود که حضورشان در زندان نه ضرورتی دارد و نه مجازاتی محسوب می‌شود، بلکه ماندنشان هزینه دو سویه‌ای است که هم به جامعه تحمیل می‌شود و هم به خود فرد و خانواده او لطمه وارد می‌کند.

رئیس سازمان زندان‌ها اینها را بهتر از هر کسی می‌داند و در صحبت‌هایش تاکید می‌کند که «امروزه سیاست‌های بسیاری از کشورها به نحوی طراحی شده که افراد اگر برای اولین بار مرتکب جرمی شده اند، به زندان برده نمی شوند. افراد را به آموزشگاه ها می فرستند، از مجازات های جایگزین و انجام فعالیت های عام المنفعه استفاده می کنند.»

قانونگذاری زندان

بخشی از مشکلات مربوط به افزایش جمعیت زندان‌ها ناشی از تورم کیفری و عناوین مجرمانه‌ای است که قانونگذار تعیین کرده است. آنگونه که رئیس سازمان زندان‌ها می‌گوید:  بیش از 1000 عنوان مجرمانه در قانون داریم که نشان دهنده این است که هر کسی را می‌توانیم به دلایل مختلف، تحویل زندان دهیم.

رئیس سازمان زندان‌ها البته تاکید دارد که «اگرچه زندان ضرورت است اما زندان جای اشرار و ناامن کنندگان امنیت و نوامیس جامعه است. زندان نباید جای افراد بدهکار و بیمار تبدیل شود به طوریکه امروز 7000 نفر بدهکار دیه، مهریه و نفقه در زندان های کشور وجود دارد که در تلاش هستیم این افراد رهایی پیدا کنند.»

آنگونه رضا محبوبی معاون اجتماعی مرکز امور اجتماعی و فرهنگی وزارت کشور، در خصوص آسیب‌های زندان می‌گوید: «تنها 20 درصد خانواده‌های زندانیان تحت پوشش حمایتی قرار دارند.» و این به آن معنا است که حدود 80 درصد دیگر از هیچ حمایتی برخوردار نیستند به خصوص که اگر سرپرست خانواده زندانی شود، اوضاع وخیم‌تر هم می‌شود و مجازات زندان، دامن خانواده فرد را هم می‌گیرد.

آسیب‌های مجازات زندان، بسیار زیاد است. این نکته در سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز بارها تاکید شده است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار هفتم تیرماه 1383 با مسئولان عالی قضایی با تاکید بر اینکه زندان نباید خانواده فرد را بیچاره کند، تاکید می‌کنند که « درباره‌ی محکومان باید گفت که ما نباید خیال کنیم که عدالت درباره‌ی کسی که محکوم به زندان شده، این است که او را به زندان بیندازیم و سر موعد هم آزادش کنیم. این، فقط بخشی از عدالت است. بخش دیگر این است که زندان برای او جایی نباشد که او را فاسد یا فاسدتر کند یا شخصیت او را از بین ببرد یا خانواده‌ی او را بیچاره کند.»

حالا با این حرف‌ها، مجلس باید به صورت جدی‌تر به حبس زدایی از قوانین کشور وارد شود. برای افراد بدهکار بخصوص محکومان مهریه هم چاره‌ای پیدا کند تا قضات مجبور نباشند همه را راهی زندان کنند. بودجه‌های سازمان زندان‌ها هم باید بیشتر شود از راهکارهایی مانند دستبند و پابند الکترونیک استفاده کرد تا مجرمان را بجای زندان در بیرون زندان کنترل کرد.

قانون آئین دادرسی کیفری جدید از تیرماه 94 اجرایی می‌شود، قانون مجازات اسلامی هم از دو سال قبل اجرایی شده است. آئین‌نامه استفاده از خدمات عام المنفعه هم پارسال توسط دولت مصوب شده است، حالا همه باهم باید دست به هم دهند تا در چارچوب قانون، هم مطالبه رهبری را اجرا کنند و هم جمعیت زندان‌ها را کاهش دهند و هم هزینه‌های نگهداری زندانیان را صرف امورات مهم تری کرد. اینطور نیست؟

  منبع: نسیم/شاهرخ صالحی کرهرودی

انتهای پیام/
خبرگزاری تسنیم: انتشار مطالب خبری و تحلیلی رسانه‌های داخلی و خارجی لزوما به معنای تایید محتوای آن نیست و صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه‌ای بازنشر می‌شود.