زنان زندگی حضرت علیاکبر(ع)
خبرگزاری تسنیم: اطلاعات دقیقی از همسر داشتن یا نداشتن علیاکبر (ع) در دست نیست؛ چراکه بسیاری از منابع تاریخی در اینباره سخنی نگفتهاند، اما به استناد ادله، میتوان ازدواج ایشان را استنباط کرد.
به گزارش گروه رسانههای خبرگزاری تسنیم، چنانچه در زیارت شهدای عاشورا آمده است: «السَّلامُ علیکَ یا اوّل قتیل مِن نَسل خَیْر سلیل» (1) حضرت علیاکبر (ع)، اولین فردی از بنیهاشم است که روز عاشورا به میدان میرود و به شهادت میرسد. (2) او جوانی است کامل؛ که بیشترین شباهت ظاهری و باطنی را به پیامبر اکرم (ص) دارد؛ بهطوری که سالار شهیدان، در زمان به میدان رفتنش فرمود: «پروردگارا! تو را بر این قوم شاهد میگیرم، در برابر اینها شخصی به رزم آمده که او شبیهترین مردم در خلقت ظاهری و اخلاق باطنی و گفتار به رسول تو است.» (3)
در مورد زندگانی حضرت علیاکبر (ع) و زنانی که با زندگی ایشان در ارتباط بودند، اطلاعات زیادی در دسترس نیست؛ هرچند مسلماً تأثیرگذاری کمی در حیات ایشان نداشتند؛ ازاینرو درصدد برآمدیم به مناسبت ولادت ایشان، به بررسی زنان حاضر در حیاتشان (مادر و همسران) بپردازیم.
لیلی؛ مادر علیاکبر (ع)
در بیشتر منابع، از مادر حضرت علیاکبر، همسر امام حسین (ع) با نام لیلی، نام بردهشدهاست.
لیلی، دختر ابیمره بن عروه بن مسعود ثقفی بود.(4) جد لیلی، عروه بن مسعود ثقفی، صحابی رسول خدا و مادرش، میمونه، دختر ابوسفیان بود. (5) و مادر میمونه، دختر ابیالعاص بن امیه است. بهعبارتی لیلی، خواهرزاده معاویه بن ابیسفیان است.
از مادر حضرت، با نامهای دیگری مانند «بره» دختر عروه بن مسعود نیز نام برده شدهاست؛ (6) اما آنچه مسلم است نسب یکسانی است که برای ایشان گفته شده .و تنها نامها متفاوت است. نکته قابلذکر دیگر ایناست که از آنجاییکه نام مادر حضرت را در منابع مختلف لیلی عنوان کردهاند، «املیلى» نامیدن ایشان بیمناسبت خواهد بود. (7)
لیلی و حضور در کربلا
در منابع معتبر و دست اول، هیچ گزارشی مبنی بر حضور مادر علی بن الحسین درکربلا وجود ندارد.
شیخ عباس قمی به صراحت، در کتب مختلف، از عدم حضور لیلی؛ مادر حضرت علیاکبر (ع) در کربلا سخن میگوید (8) و بیان میکند: «کتب قدمای ارباب مقاتل، نامی از جناب لیلی، مادر علیاکبر در کربلا نبردهاند، ولی در کتب متأخرین گاهگاهی دیده شده است.» (9)
شهید مطهری نیز در بیان تحریفات عاشورا، درباره حضور مادر حضرت علیاکبر در کربلا میگوید: «یکى از معروفترین قضایایی که حتى یک متن تاریخی به آن گواهى نمىدهد، قصه لیلی، مادر حضرت علىاکبر است. البته ایشان مادرى به نام لیلی داشته است، ولى یک مورخ نگفته است که لیلی در کربلا بوده است.» (10)
علاوه بر عدم وجود دلیل مشخص بر حضور لیلی در واقعه عاشورا، نکته دیگری که بهعنوان دلیل بیان میشود، سخن قاتل علیاکبر (ع) است که میگوید: «گناه تمامی عرب به گردن من، اگر این جوان از کنار من بگذرد و پدر را به عزایش داغدار نسازم.» (11) و این درحالی است که در عرف میگویند: «مادرش را به عزایش بنشانم»، اما وی فقط از پدرش یاد میکند. ازاینرو بهنظر میرسد که نه تنها لیلا در کربلا نبوده، که اصلاً در قید حیات نیز نبوده است.
آیا حضرت علیاکبر (ع) ازدواج کرده بود؟
اطلاعات دقیقی از همسر داشتن یا نداشتن علیاکبر (ع) در دست نیست؛ چراکه بسیاری از منابع تاریخی در اینباره سخنی نگفتهاند (12)، اما به استناد ادله، میتوان ازدواج ایشان را استنباط کرد.
1.دلیل اول، در زیارتی که ابوحمزه ثمالی از امام صادق (ع) درباره حضرت علی اکبر (ع) نقل کرده، آمده است: «صلّیالله علیک و علی عترتک و اهل بیتک و آبائک و أبنائک و اُمّهاتک الأخیار الّذین أذهب اللهُ عنهم الرِّجسَ و طَهَّرهم تطهیراً». (13) درود و تحیات خداوند بر تو و خاندان و خانواده و پدران و پسران و مادران پاک تو باد. همان (خاندانی) که خداوند پلیدی را از آنان دور ساخته و پاک و مطهرشان قرار داده است.
در این عبارت دو نکته وجود دارد که بر ازدواج حضرت دلالت دارد:
الف. عبارت «ابنائک»: که به معنی فرزندان است و نه تنها بر فرزند داشتن حضرت، که به خاطر جمعبودن، بر وجود چندین فرزند دلالت دارد. (14)
ب. عبارت «عترت»: به معنای ذریه و خانواده، شاهد خوبی بر تشکیل خانواده و وجود آن است؛ زیرا در غیر این صورت بهکار بردن چنین کلمهای، آن هم در کلام با دقت عرب، صحیح بهشمار نمیرفت؛ از طرفی، بیان چنین عبارتی از زبان امام معصومِ آگاه به مفاهیم لغت و قوانین بلاغت و مقتضیات کلام عرب، خود شاهدی قوی بر این مدعا است. (15)
2.دلیل دوم، روایتی از بزنطى است که میگوید: از امامرضا (ع) پرسیدم: آیا کسی میتواند با زن و با کنیزى که از پدرش فرزنددار شده، ازدواج کند؟ آن حضرت فرمود: اشکالى ندارد. گفتم: از پدرتان شنیدم که فرمودند امام سجاد (ع) علاوه بر ازدواج با دختر امام حسن (ع)، با امولد (کنیزی از مولای خود دارای فرزندی شده باشد) ایشان نیز ازدواج کرد. امام در پاسخ فرمودند: اینطور که گفتى نیست؛ امام سجاد (ع) با دختر امام حسن (ع) ازدواج کرد و نیز با امولد (کنیزِ صاحب فرزند) برادرش على بن الحسین که در کربلا کشته شد. (16)
این حدیث، که حدیثی موثق است و مشکل اسنادی نیز ندارد (17)، شاهد روشنی است بر این که حضرت علیاکبر (ع) صاحب کنیزی بوده است و از آن کنیز نیز دارای فرزند بودند. (18)
در نتیجه میتوان گفت که علیاکبر (ع) در هنگام شهادت ازدواج کرده بود، اما اطلاعاتی نسبت به همسر یا همسران و فرزند یا فرزندان ایشان در دست نیست.
پینوشت
1.شیخعباسقمی، منتهی الآمال، ج2ص867
2.ابیمخنف، وقعة الطف، ص276
3.سیدبنطاوس، اللهوف، ص139
4.مُصْعَب بن عبداللّه، کتاب نسب قریش، ج1، ص57/ یعقوبی، تاریخ، ج2، ص246ـ247/ طبری، تاریخ طبری، ج5، ص446
5.مُصْعَب بن عبداللّه، کتاب نسب قریش، ج1، ص57.
6.مجلسی، بحار الانوار، ج45، ص33
7.مقرم، سیدعبدالرزاق، على الاکبر، ص14
8.منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، ص375/ شیخ عباس قمی، نفس المهموم، ص397
9.منتهی الآمال، شیخ عباس قمی، ص375
10.مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى، ج 17، ص75
11.محمد بن جریر الطبری، تاریخ الامم و الملوک، ج4، ص340
12.یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج2، ص246/ طبری، تاریخ الطبری، ج11، ص520/ هاشمی بصری، محمد بن سعد بن منیع، الطبقات الکبری، ج5، ص163
13.ابن قولویه قمی، کامل الزیارات، ص240
14.سید عبدالرزاق مقرم، علی الاکبر، ص20-21
15.سید عبدالرزاق مقرم، علی الاکبر، ص21
16.مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج46، ص163 و 164
17.طوسی، محمد بن الحسن، الفهرست، ص54 و 194/ خویی، سید أبو القاسم، معجم رجال الحدیث، ج 6، ص25
18.سید عبدالرزاق مقرم، علی الاکبر، ص19-20
منبع:مهرخانه
انتهای پیام/