علت توقف رشد علمی کشور از زبان بنیان‌گذار ISC + جدول

به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم، رهبر انقلاب در دیدار اخیر خود با اساتید و اعضای هیئت علمی ضمن توصیه‌هایی به دانشگاهیان مسئولان آموزش عالی کشور را نسبت به توقف رشد و شتاب علمی کشور هشدار دادند.

برای بررسی جایگاه ایران در زمینه تولید علم و علت توقف این رشد گفت‌و‌گویی با جعفر مهراد متخصص علم‌سنجی کشورمان انجام دادیم.

بنیان‌گذار پایگاه استنادی علوم جهان اسلام ضمن تأیید توقف رشد علمی ایران، دلایلی چون سهم ناچیز پژوهش از رشد ناخالص داخلی را علت این امر دانست و به مقایسه وضعیت ایران از نظر تولید علم با رقیب اصلی خود در منطقه یعنی  کشور ترکیه پرداخت.

جعفر مهراد بنیان‌گذار پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) در گفت‌وگو با خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم درباره جایگاه علمی ایران و علت توقف رشد علمی کشور طی سالهای اخیر اظهار داشت: ایران در طول سال‌های گذشته به‌دلایلی نظیر گسترش دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی از یک طرف و جذب دانشجو به‌ویژه در دوره‌های تحصیلات تکمیلی موفق شده بین کشورهای تولید کننده علم، جایگاه ممتازی را به خود اختصاص دهد.

وی افزود: این جایگاه به‌ویژه در سال‌های گذشته به‌گونه‌ای رشد و توسعه یافته است که ناشی از میزان تولیدات علمی پیرو فرمایشات رهبر معظم انقلاب در باب نهضت تولید علم بوده است، در این راستا در 10 سال گذشته میزان تولیدات علمی ایران موجب شده کشورمان بین کشورهای تولید کننده علم از رتبه ممتازی برخوردار باشد.

این چهره ماندگار علمی کشور با ارائه آماری از میزان تولیدات علمی کشور از سال 2010 گفت: این آمار نشان دهنده افزایش تولید علمی ایران از یک طرف و ثبات و یا افت رشد سریع میزان تولیدات علمی از طرف دیگر است.

مهراد افزود: پژوهشگران و دانشمندان ایران در سال 2010 میلادی طبق مستندات علمی پایگاه استنادی (isi) به تولید 22هزار و 234 مدرک تولید پرداخته‌اند که در این پایگاه ثبت و نمایه‌سازی شده است.

بنیان‌گذار پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) با اشاره به آمار میزان تولید علمی کشورمان در سال 2011 خاطرنشان کرد: در این سال میزان تولیدات علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی ایران به 28هزار و 423 مدرک افزایش پیدا می‌کند، یعنی در فاصله یک سال با افزایشی نزدیک به 6هزار مورد در تولید علم مواجه هستیم.

وی تصریح کرد: در سال 2012 این رشد به 30هزار و 279 مورد بالغ می‌شود، در سال 2013 ایران در میزان تولیدات علمی مبتنی بر مستندات علمی (isi) رقمی در حدود 30هزار و 627 مدرک را تجربه می‌کند و این رقم در سال 2014 به 30هزار و 974 مدرک می‌رسد. با نگاه اجمالی به این آمارها در سال‌های اخیر می‌بینیم که روند تولید علم ایران آن گونه که رهبری فرمودند از شتابی که تقریباً 11 برابر سایر کشورها بود، فاصله گرفته است.

جدول تولید علم ایران طی 5 سال گذشته

مهراد در همین زمینه گفت: در شش ماه اول سال  2015 میلادی نیز میزان تولیدات علمی ایران 13هزار و 480 مدرک است.

این متخصص علم‌سنجی کشورمان با اشاره به اینکه علل افزایش یا کاهش تولیدات علمی به نوع نگاه برنامه‌ریزان و یا سیاستگذاران آموزش عالی بستگی دارد، تأکید کرد: حضور در رسانه‌‌ها و مطبوعات، ارائه اخبار از تولیدات علمی، تشویق نویسندگان مقالات علمی و بیان میزان تولیدات علمی از زبان مقامات مسئول از جمله عواملی هستند که انگیزه‌های اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی را در زمینه رشد تولیدات علمی افزایش می‌دهد.

وی همچنین ابراز کرد: علاوه بر این سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی بسیار اندک است، رهبری معظم در حضور اعضای هیئت علمی طی روزهای گذشته به این موضوع مهم اشاره کردند و خواستار افزایش سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی شدند. آن‌گونه که در سیاست‌های کلی علم و فناوری تصویب شده است، رسیدن به 4 درصد از تولید ناخالص داخلی هدف‌گذاری شده است در حالی که کل سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی کمتر از نیم‌صدم درصد است. در نتیجه آزمایشگاه‌های دانشگاه‌ها کهنه و فرسوده،‌ حق‌التحقیق‌ها ناچیز، اعزام اعضای هیئت علمی به فرصت‌های مطالعاتی‌ اندک، حضور دانشمندان و پژوهشگران ایران به سمینارها و کنفرانس‌های بین المللی ناچیز است.

بنیان‌گذار پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) افزود: مجموع این عوامل از نظر من به‌عنوان یک متخصص علم‌سنجی نشان دهنده‌ این است که شتاب علمی تا حدود زیادی افت پیدا کرده است، این موضوعی است که وزیر علوم نیز اخیراً در سخنان خود به آن اشاره کرده و مجموع عوامل را در این زمینه دخیل دانسته است.

وی گفت: امیدواریم با افزایش سهم تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی، اعزام اعضای هیئت علمی به سمینارها و کنفرانس‌های بین المللی به‌تعداد کافی، واگذاری فرصت‌های مطالعاتی به پژوهشگران و دانشمندان و همچنین جذب دانشجویان بین المللی و حتی اعضای هیئت علمی برای تحصیلات تکمیلی این افت، شتاب سال‌های قبل خود را پیدا کند.

مهراد درباره زمان مناسب برای ارزیابی سیاست‌گذاری‌های صورت گرفته در حوزه آموزش عالی نیز گفت: آمارهایی که درباره تولید علمی ایران در سال‌های 2013 و 2014 اعلام شده است، مطمئناً افزایش می‌یابد، علت این افزایش آن است که برخی از مجلات با تأخیر چاپ می‌شوند و با تأخیر به پایگاه‌های استنادی مانند ‌(isi) و اسکوپوس می‌رسد در نتیجه ثبت و نمایه‌سازی آنها با تأخیر صورت می‌گیرد، اما این افزایش جهشی نخواهد بود، ممکن است افزایشی حدود هزار مدرک را نشان دهد لذا اگر سیاست‌گذاری‌ها امروز صورت گیرد آثار مؤثر خود را تقریباً در دو سال آینده نشان می‌دهد.

**بعید می‌دانم ایران به آمارهای تولید علم ترکیه دست یابد

چهره ماندگار علمی کشور درباره شرایط جایگاه علمی ایران در منطقه بر اساس سند چشم‌انداز نسبت به رقبای خود گفت: من و دانشگاهیان بر این باوریم نقشه راه در این زمینه در اختیار دانشگاهیان قرار دارد، نقشه راه یعنی سند چشم‌انداز، نقشه جامع علمی کشور، سیاست‌های کلی علم و فناوری کشور و حتی برنامه‌های پنج‌ساله توسعه که در مجموع به علم و فناوری تأکید شده و خواستار احراز رتبه اول برای ایران در این دوره‌ها  بر اساس اسناد بالادستی در جنوب غرب آسیا شده است. حدود 10 و 12 سال به پایان برنامه سند چشم‌انداز وجود دارد که مدت زمان زیادی‌ نیست و با نگاه به آمار تولید علمی ترکیه بعید می‌دانم ایران به آمارهای تولید علم ترکیه دست یابد، این در شرایطی است که تعداد دانشگاه‌ها و دانشجویان ما بیشتر است.
مهراد با اشاره به جایگاه علمی کشور ترکیه و سیاست‌های آموزش عالی این کشور گفت: ترکیه در بین‌المللی‌ سازی دانشگاه‌های خود از 155 کشور دانشجو جذب می‌کند، عمده این دانشجویان غیربورسیه هستند، علت جذب حداکثری دانشجو در دانشگاه‌های ترکیه که بالغ بر 38هزار دانشجو است ارزان بودن شهریه، ارزان بودن مسافرت از کشورهای منطقه به این کشور و تشابهات فرهنگی است.

وی افزود: این کشور علاوه بر جذب دانشجو از کشورهای منطقه مانند یونان، از کشورهای پیشرفته‌ای مانند آلمان که کشوری پیشرفته در حوزه علم و صنعت است دانشجو می‌پذیرد. طبق آمار سالانه 2هزار دانشجو از کشور آلمان در ترکیه به تحصیل و تحقیق اشتغال دارند.

  بنیان‌گذار پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) در پایان درباره راهکارهایی برای بین المللی سازی دانشگاه‌ها گفت: اصلاح سیا‌ست‌های واگذاری ویزا، توجه به آموزش زبان در دانشگاه‌ها و اعتبار بخشیدن به نظام آموزش عالی کشور مؤلفه‌هایی است که می‌تواند موجب توسعه دانشگاه‌های ما در بین المللی سازی دانشگاه‌ها شود.

انتهای پیام/*