ماجرای قرآن «آقاجان پرتو» و زیارت عاشورای دختر فتحعلی شاه + فیلم
خبرگزاری تسنیم: موزه ملی قرآن کریم میزبان یادگارانی است گرانبها که توجه بیشتر مسئولان را به خود میطلبد، مدیر موزه ملی قرآن کریم از قرآنی که کم سوادها خوب آن را میخوانند و زیارت عاشورای نوشته شده توسط دختر شاه قاجار برایمان سخن گفت.
به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، نقش موزهها در فرهنگسازی نقشی بسیار پررنگ است که متأسفانه بسیار هم مورد غفلت واقع شدهاند؛ چرا که موزهها میتوانند در موضوعات مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی مانند آینه گذشتگان عمل کنند و تجربیات را در اختیار مخاطبان قرار دهند.
در این میان یکی از موزههایی که در کشور دهمین سال تاسیس خود را میگذراند، موزه ملی قرآن کریم است که حرفهای زیادی برای مخاطبان خود دارد، از وفاق بین شیعه و سنی گرفته تا فرهنگ کتابت قرآن در دوران قاجار که حتی قرآن و زیارت عاشورای طوماری از دختر فتحعلیشاه قاجار وجود دارد.
بالاخره بعد از هماهنگیهای شفاهی و تلفنی حدود یک هفتهای، زمان مصاحبه فرا رسید؛ با بچههای عکاس و فیلمبردار هماهنگ شدیم تا برای مصاحبه در فضایی که میگویند آرامشبخش است راه بیفتیم؛ با آژانس به تقاطع خیابان ولیعصر و امام خمینی رسیدیم؛ جایی که در قدیم کاخ مرمر بوده و در حال حاضر حدود 14 هزار متر مربع آن به موزه ملی قرآن کریم اختصاص یافته است.
وارد نگهبانی میشویم ولی ظاهراً خوانهای رستم را باید برای ورود به موزه بگذرانیم، با وجود هماهنگیهای انجام شده از قبل، حدود یک ساعتی را زیر گرما برای چکشدن وسایل به قول خودشان دیجیتالی سپری کردیم، خسته شدهایم و میخواهیم برگردیم که تصمیممان عوض میشود؛ شاید اگر برای هر مصاحبه دیگری واقعاً برمیگشتیم، اما مصاحبه برای قرآن بود و نمیتوانستیم به قول بچهها از قرآن بگذریم.
از دالانهای پیچدرپیچی میگذریم و به درِ بزرگ چوبی قدیمی که ارتفاع حدود دو و نیم متری دارد و از آن به راحتی 5 نفر کنار هم میتوانند عبور کنند میرسیم، طبق هماهنگیهای انجام شده مسئول هماهنگی میرسد و گپوگفتی با ما انجام میدهد و البته عذرخواهی بابت تأخیر پیش آمده.
ساعت حدود 11 صبح است ولی بازدیدکنندهای در آنجا نیست؛ آثار ارزشمند را در محفظههای شیشهای و با نور تنظیمشدهای قرار دادهاند؛ با آنکه نور کمی دارد واقعاً فضای آرامشبخشی است، حجةالاسلام صابری، مدیر موزه ملی قرآن کریم برای مصاحبه در فضای موزه حاضر شده و برای ما از اوضاع و احوال موزه سخن میگوید.
*تسنیم: لطفا ابتدا درباره چگونگی شکلگیری موزه مطالبی را عنوان کنید
*صابری: موزه ملی قرآن کریم در سال 1384 به صورت رسمی افتتاح شد و در حال حاضر تنها موزه تخصصی با موضوع قرآن در کشور است که در تقاطع خیابانهای ولیعصر و امام خمینی در محوطه کاخ مرمر واقع شده است؛ ساخت بنای این موزه در سال 1355 با هدف ایجاد یک فرهنگسرا در محوطه بیرونی کاخ مرمر آغاز شد و تا پیروزی انقلاب 25 درصد کار این بنا پایان یافت؛ تا 16 سال بعد از پیروزی انقلاب تکمیل و تجهیز این ساختمان متوقف ماند و در اواخر دولت سازندگی با تلاش زندهیاد دکترحسن حبیبی، تصمیم گرفتیم ساختمان این مجموعه تعمیر و تجهیز شود.
در ابتدا این موزه قرار بود نمایشگاه دائمی قرآن کریم باشد اما بعدها تصمیم بر این شد اینجا به عنوان موزه تخصصی قرآن کریم فعالیت کند که بر همین اساس این موزه ابتدا با 40 نسخه خطی قرآن کریم فعالیت خود را آغاز کرد؛ قرار بر این شد ساختمان موزه در عمق 14 متری زیر زمین که از آغاز در نظر گرفته شده بود احداث شود تا منظره کاخ مرمر به وسیله این بنای جدید پوشانده نشود، ساختمان موزه با ارتفاع 14 متر در سه طبقه درنظر گرفته شده است و کتابخانهای در این ساختمان وجود دارد که 4 هزار جلد کتاب با موضوع قرآن اعم از تفاسیر قرآن به زبانهای اسپانیایی، فرانسوی، انگلیسی، عربی و فارسی و معارف قرآنی وجود دارد که ظرفیت آن تا 30 هزار جلد کتاب هم هست؛ همچنین قسمتی از این بنا، سالن آمفیتئاتری با ظرفیت 400 نفر است که هنوز تکمیل نشده است و بخش دیگری هم به عنوان مخزن برای نگهداری آثار نسخ خطی قرآن کریم فعالیت میکند، متراژ مجموعه بنای موزه قرآن 10 هزار متر مربع است.
*تسنیم: این کتابهای خطی چگونه جمعآوری شدهاند؟
*صابری: از سال 84 که فعالیت این موزه آغاز شد، از سراسر کشور نسخ خطی قرآن کریم که در نزد خانوادهها، مساجد و امامزادهها نگهداری میشد و شرایط مطلوبی برای نگهداری نداشت بر اساس فراخوان، برای مراقبت بیشتر و حفظ و نگهداری به این موزه آمد و در جای مناسبی عرضه شده است، در اینجا کارشناسانی که دارای احکام رسمی از سوی عالیترین مقام سازمان میراث فرهنگی هستند کار کاشناسی را روی آثار انجام دادند و برخی از این آثار بعد از انجام مطالعات خریداری شدند و برخی هم توسط صاحبان به صورت هدیه داده شد که در همین راستا 700 اثر مربوط به نسخ خطی قرآن کریم، ادعیه، دیوانهای شعری و آثاری از قبیل تابلوها و ظروف دارای نقوشی از آیات قرآن در این موزه جمعآوری شد.
*تسنیم: قدیمیترین قرآن موزه مربوط به چه دورانی است؟
*صابری:معمولاً آثار موجود در موزه از دوره تیموری یعنی قرن چهارم تا اواخر دوره قاجار است؛ به نوعی قدیمیترین نسخه قرآن این موزه به بیش از هزار سال پیش برمیگردد.
*تسنیم: با توجه به وضعیت مکانی این موزه، تعداد بازدیدکنندگان موزه ملی قران کریم در سال چگونه است؟
*صابری: در طول سال 15 هزار نفر به صورت میانگین از موزه بازدید میکنند، این آمار ممکن است خیلی بالا نباشد اما این موزه در شرایطی است که محدودیتهای مکانی سبب کمی استقبال شده و به لحاظ ترافیکی در محدوده طرح ترافیک است؛ از طرفی پارکینگ برای مخاطبان ندارد و در مجاورت مجموعههای تشخیص مصلحت نظام و دفتر خبرگان و دفتر ریاست جمهوری واقع شده است تحت حفاظت خاص قرار دارد؛ این محدودیتها موجب شده است شاهد افزایش تعداد بازدیدکنندگان از این مجموعه نباشیم اما به صورت گروهی جمعیتهای دانشآموزی و اداری با برنامهریزی قبلی در اینجا حضور مییابند.
*تسنیم: هزینه بازدید از موزه چقدر است؟
*صابری: یکی از خصوصیات موزه ملی قرآن کریم این است که ورود به این موزه به صورت رایگان بوده است و از آغاز هیچگاه وجهی از بازدیدکنندگان دریافت نشد، دفتر یادبودی در اینجا داریم که این دفتر یادبود برای نگارش احساسات بازدیدکنندگان در نظر گرفته شده است، وقتی این دفتر را مطالعه میکنیم میبینیم که معمولاً افراد نکتهای که بالاتفاق به آن اشاره میکنند دریافت آرامشی است که نصیب آنها شده است و این مایه دلگری ما میشود.
*تسنیم: چه شخصیتهایی به این موزه آمدهاند و از آن بازدید کردند؟
*صابری: شخصیتهای حقیقی و حقوقی فراوانی به این موزه آمدند و از آن بازدید کردند؛ علمای اهل سنت و علمای شیعی از خارج کشور اینجا آمدند و بازدید و اظهار نظر کردند که نگاه آنها مثبت بود؛ مخصوصاً اینکه ما در موزه کتابی داریم که مجموعهای نصایح و رهنمودهای خلفای راشدین است که قدمت آن به 450 سال پیش برمیگردد، این مجموعه در نوع خودش بینظیر است، مخصوصاً اینکه به صورت نسخ خطی است و وقتی علمای اهل سنت به اینجا آمدند خیلی به نظرشان جالب آمد که وفاق را هم نشان میداد.
* تسنیم: چه شخصیتهایی از این موزه بازدید کردند؟
*صابری: از طرف دیگر عقیده داریم موقعیتهایی مانند موزه ملی قرآن را باید مورد توجه قرار داد؛ برخی از افراد از مذاهب دیگر در برخی کشورها این ذهنیت منفی را نسبت به ایران دارند که ایرانیها بیشتر توجهشان به اهل بیت(ع) است و در آن نصیحت بلند پیامبر اکرم صلیالله علیه و آله که فرمودند: «من دو چیز گرانبها را در پیش شما به یادگار میگذارم؛ کتاب قرآن و عترتم، اهل بیتم»؛ تصور برخی این است که ایرانیها فقط به اهل بیت توجه دارند و به قرآن توجهی ندارند، وجود موزه ملی قرآن کریم با نسخ خطی قرآن نشان میدهد پیشینیان ما با چه دقت نظر خاصی به نگارش و کتابت قرآن کریم اقدام میکردند و در روزگارانی که امکاناتی وجود نداشت آنها با تحمل سختیهای فراوان اما با دلبستگی به قرآن با سلیقهای بسیار زیبا اقدام به کتابت قرآن میکردند؛ نسخ خطی قرآن در موزه هم به صورت کتاب و هم به صورت طومار و هر کدام در نوع خودش بینظیر است.
*تسنیم: با موزههای دیگر قرآن خارج کشور ارتباط دارید و از نسخ قدیمیتر قرآن از موزههای کشورهای دیگر به ایران آمده است؟
*صابری: نخستین شخصیتی که این موزه را از ابتدا مدیریت کرد، «احمد مسجدجامعی»، عضو فعلی شورای شهر تهران است، در زمان وی سفری به مراکش انجام گرفت و نسخ خطی قرآن را بازدید کردند اما بعد از آن دیگر ارتباط دیگری نداشتیم؛ در عین حال، در داخل ایران در نمایشگاه قرآن سال گذشته حضور فعال داشتیم و تعاملی با دیگر موزهها داریم.
*تسنیم: در گفتههای شما وجود داشت که تفاسیر مختلف به زبانهای مختلفی اینجا وجود دارد؛ آیا دانشمندان و دانشجویان غیرایرانی اینجا مراجعه کردهاند؟
*صابری: حضور دانشمندان را اینجا نداشتیم اما جمعیت دانشجویانی از مکاتب مختلف با موضوع قرآن اینجا مراجعه کردند و از تفاسیر استفاده کردند.
*تسنیم: از آثار فاخر این موزه برایمان بگویید.
*صابری:یکی از آثار ارزشمند این موزه، قرآن کتابت شده توسط «آقاجان پرتو» است که در دوره قاجار کتابت شده و تمام کلماتش برخوردار از اعراب است؛ این کلمات و آیات قرآن برای حتی کسانی که سواد اندکی در روخوانی قرآن دارند به سهولت انحام میشود چرا که قرآنهای فعلی معمولاً به خط «عثمانطه» است و این نوع کتابت بیشتر برای افرادی که زبان عربی دارند راحت است چون خیلی از کلمان آنها اعراب ندارد، مثلاً یک کلمه 5 حرفی فقط 2 حرف اعراب دارد لذا خواندن آن برای ایرانیها کمی مشکل است اما قرآن آقاجان پرتو ویژگی دارد که همه حروف اعرابگذاری شده و دارای حواشی است که در برخی موارد شأن نزول آیات با خط فارسی بسیار زیبا نگارش شده است؛ سال گذشته این قرآن در نمایشگاه قرآن نشان داده شد و مورد عنایت رئیسجمهور و معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ ارشاد قرار گرفت؛ حتی پیشنهاد شد این قرآن را در سطح وسیعی چاپ کنیم و در اختیار مردم قرار دهیم.
از دیگر موارد ارزشمند میتون به یادگار مرحوم «درویش کاروان» نام ببرم به خط نستعلیق شکسته که آن هم در نوع خودش بینظیر است، نام برد. از خاندان قاجار نیز مجموعههایی داریم؛ دختر فتحعلی شاه با دستان خودش قرآنی را به شکل طوماری و بسیار زیبا کتابت کرده است که خطی بسیار زیبا دارد، وی زیارت عاشورا را هم به شکل طوماری کتابت کرده است.
*تسنیم: فرق موزه ملی قرآن کریم با موزه آستان قدس در چیست؟ کدام تخصصیترند؟
*صابری: در موزه آستان قدس رضوی آثار قرآنی وجود دارد که به همراه قرآنهای دوره معاصرند اما در موزه ملی قرآن کریم؛ اولاً نسخ خطی قرآن وجود دارند و دوم اینکه همه کتابها دارای قدمت تاریخی هستند.
*تسنیم: صحبت پایانی؟
*صابری: مسئولان محترم جمهوری سلامی میدانند که یک موزه تخصصی در ایران به نام موزه قرآن وجود دارد و از طرفی قرآن برای مسئولان ما دارای اهمیت ویژه است و کتاب آسمانی ماست لذا باید توجه ویژهای به موزه تخصصی قرآن توسط همه مسئولان بشود.
انتهای پیام/
