«اشترخجو»، «مقامالله» و «مقام جل» مهمترین موغامهای موسیقی خراسان
خبرگزاری تسنیم: پژوهشگر موسیقی مقامی گفت: "اشتر خجو" "مقام الله" و "مقام جل" مهمترین موغامهای موسیقی خراسان است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از مشهد مقدس، موسیقی مقامی(موغامی)، یادگار جلوهای از فرهنگ دیرینهی مشرق زمین است که از تحریف و دگرگونی اعصار مصون مانده است.
این هنر، از هنرهای اصیل و بهجا مانده از فرهنگ و تمدن این مرز و بوم است که تاریخ آن به زمان کوچ آریاییها به ایران باز میگردد، موسیقی مقامی حکایتی از یک اصالت باستانی است و اگر برای بررسی موسیقی خراسان بزرگ را مد نظر قرار دهیم، باید پهنه این دیار را از کرانههای غربی خزر تا پهنههای ابیورد و نسا، مرو تا کویرهای خراسان و هرات و مرز هند و چین، مورد کاوش قرار دهیم.
مهمترین محورهای بخش نخست گفتوگوی خبرنگار تسنیم با پژوهشگر موسیقی مقامی این استان به شرح زیر است:
- موسیقی مقامی زیر بنای موسیقی سنتی است؛ موسیقی به بهترین شکل فرهنگ را یادآوری میکند.
- موسیقی مقامی متاثر از معنویت و عناصر طبیعت است.
- "اشتر خجو" "مقام الله" و "مقام جل" مهمترین موغامهای موسیقی خراسان؛ موسیقی مقامی خراسان در تمام دنیا پذیرفته شده است.
- مرحوم استاد حاج قربان سلیمانی از اساتید برجسته موسیقی مقامی دهها اجرا در کشورهای اروپایی، آمریکایی داشتهاند.
- اگر موسیقی مقامی از گذشتههای دور تا به امروز ماندگار شده به دلیل این است که برگرفته موسیقی مقامی متاثر از عناصر طبیعت، انرژی و معنویت است.
مشروح بخش نخست «بررسی تاریخچه موسیقی مقامی در سرزمین خراسان» با مجتبی قیطاقی؛ پژوهشگر موسیقی مقامی به این شرح است:
تسنیم:جناب قیطاقی ضمن تشکر از حضرتعالی، به عنوان مقدمه توضیحی در رابطه با تاریخچه موسیقی مقامی در خراسان بفرمائید؟
قیطاقی:بسمالله الرحمنالرحیم. در خراسان شخصی نیست که با سابقه هزار ساله موسیقی مقامی آشنا نباشد چرا که سازهای خراسان عمری چند هزار ساله دارند و قدمت موسیقی مقامی به گونهای است که تندیسی از تنبورنوازی خراسان در موزه لور فرانسه به نمایش گذاشته شده است.
موسیقی خراسان بهعنوان نقطه عطف موسیقی ایران یاد شده است چرا که موسیقی مقامی از جمله موسیقیهای قابل احترام در نواحی مختلف و قومیتهای مختلف کشور است.
موسیقی خراسان در محافل مختلف مردم نقل میشود و این موسیقی در خراسان امری تفننی و سرگرمی نبوده و به عنوان رسیدی مهم برای حفظ شرف، دین، آیین فرهنگ زندگی است، بهنوعی مقامهای موسیقی خراسان سند، هویت و شناسنامه فرهنگی خراسان بزرگ است.
تاریخ موسیقی این سرزمین به زمان کوچ آریاییها به ایران برمیگردد و در بخشهایی از نقاط برخی از نغمهها به صورت بکر حکایت از یک اصالت باستانی دارد. خراسان فعلی نیز به علت وسعت جغرافیایی و تنوع پراکندگی اقوام و فرهنگهای مختلف دارای موسیقیی"موغامی" متنوع و مختلفی است؛ برای بررسی موسیقی، خراسان بزرگ را باید مدنظر قرار دهیم و پهنه این دیار را از کرانههای غربی خزر تا پهنههای ابیورد و نسا، مرو و تا کویرهای خراسان و هرات، مرز هندوچین مورد کاوش قرار دهیم.
تنوع نژادی از عربهای سامی تا هزاره، بلوچ و نژادهای کرد و کرمانج و ترک و ترکمن و مغول در این استان سبب شد که یکی از غنیترین گنجینههای فرهنگی موسیقی بهوجود آید که خلاف بیشتر مناطق ایران از سبک خاص برخوردار نیست و در نواحی مختلف استان وحدت سبک ندارد.
تسنیم: نقش هنرمندان موسیقی مقامی در ماندگاری این موسیقی را بفرمائید؟
قیطاقی:موسیقی مقامی زیر بنای موسیقی سنتی است و هنرمندان و اساتید موسیقی مقامی بخشی از فرهنگ هر منطقه است و مهمترین ویژگی بارز موسیقی خراسان جاری بودن معنویت و حماسه پردازی است.
آنچه مدنظر هنرمندان و مردم این منطقه "موغام" است که در باور مردم خرسان از شان و منزلت بالایی برخورداراست و به دیده تقدس به آن مینگرند و به مصداق هنرعامه، آفریننده مشخصی ندارد، تمام افراد جامعه در شکلگیری و نقل روایت آن سهم دارند.
بخش عظیمی از ادبیات شفاهی را در دلنواها است موسیقی خراسان آینه تمام نمای مردم خراسان است که به خوبی توانسته غم، شادی، خوبی، بدی، اتفاقات طبیعی و تاریخی، اسطورهها، ظلم و بیدادها علیه مردم، هجوم و قتل و غارتها در خراسان در موسیقی این خطه بازتاب دارد.
تسنیم: موسیقی مقامی تا چه میزان در شکلگیری فرهنگ مردم خراسان نقش داشته است؟
قیطاقی: موسیقی به بهترین شکل فرهنگ را یادآوری میکند، البته حکومتها نیز در شکلگیری فرهنگ نقش داشتهاند، سیر تاریخی فرهنگ مسیر خود را با استفاده از مردم داشته است.
تسنیم: علت ماندگاری موسیقی مقامی از دورانهای گذشته تاکنون چیست؟
قیطاقی: اگر موسیقی مقامی از گذشتههای دور تا به امروز ماندگار شده است به دلیل این بوده که برگرفته موسیقی مقامی متاثر از عناصر طبیعت، انرژی و معنویت است.
بالاترین منبع برای هنرمند موسیقی مقامی و بومی الهام از طبیعت است چرا که هنرمند موسیقی مقامی انس و الفت بیشتری با طبیعت نسبت به سایر هنرمندان موسیقی مقامی دارد و مقامهای نواحی مختلف موسیقی برگرفته از طبیعت است و عرفان موسیقی شمال خراسان برگرفته از حال و هوای کوهستان، سختیها و سیر و سلوک کوهستان است.
تسنیم:با توجه به اینکه موسیقی مقامی در خراسان به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم میشود توضیحی در رابطه با تفاوت مقامهای شمال و جنوب این موسیقی دهید؟
قیطاقی: خراسان به 2 حوزه شمال و جنوب موسیقی "موغامی" شمال خراسان اظهار داشت: موسیقی جاری در این منطقه موسیقی کوهستان، جلگه است و از یک زندگی پرحادثه و پرسوز و گداز و آوارگی حکایت میکند این مسائه را حتی می توان در رقصها و بازیهای آیینی و سنتی آنها دید.
" بخشیها" و "عاشیقها"،" بلروانان یا نی نوازان"، "نوازندگان نی چوپانی" بازماندگان حقیقی خنیاگران ایران باستان هستند که اینها معمولاً چوپانند و زندگی شبانی دارند.
موسیقی این منطقه "کرمانجی" است و از موسیقیهای ترکی و ترکمنی هم تاثیراتی گرفته است و در شمال خراسان موسیقی ترکمنی یا موسیقی ترکی دیده نمیشود، آنچه هست موسیقی شمال خراسان به روایت ترکمنی و ترکی است، یعنی موغامها در اصالت خودشان ترکمنی و ترکی نیستند.
تسنیم: مهمترین موغامهای موسیقی رایج در خراسان چه موغامهایی است؟
قیطاقی: " نوایی" ، "اشتر خجو" ، "سرحدیهای مختلف"، "سبزپری پلتان "، "هتن"، " آخر"، "الله مدد" ، "معراجنامه"، "مقام الله" و "مقام جل" در جنوب خراسان است و موغام "مقام الله" و "مقام جل" معادل موغام" تورغه" در شمال خراسان که از حیث نام گذاری با وجه اشتراک مضامین عرفانی بوده از مهمترین موغامهای موسیقی مقامی در خراسان است.
امضاء کسی در مقامهای موسیقی مقامی وجود ندارد چراکه هنرمندان موسیقی مقامی مقامهای موسیقی را متعلق به خود نمیدانند بلکه مقامهای موسیقی را متعلق به مردم و طبیعت میدانند.
تسنیم: موسیقی مقامی خراسان چه جایگاهی در سطح جهانی دارد؟
قیطاقی: موسیقی مقامی خراسان در تمام دنیا پذیرفته شده است بهگونهای که در سال 2010 پرونده موسیقی بخشیها شمال خراسان برای ثبت به در فهرست آثار معنوی ثبت جهانی تقدیم یونسکو شد.
تنها مرحوم استاد حاج قربان سلیمانی از اساتید برجسته موسیقی مقامی دهها اجرا در کشورهای اروپایی، آمریکایی داشتهاند و در مجله لیبراسیون از اجرای این استاد با تیتری با عنوان "مردی از خراسان، درهای بهشت را به روی غرب گشود " نام برده شده است.
سازهای دوتار، سه تار، دهل و در برخی مناطق غیچک یا غژک را به عنوان سازهای رایج این حوزه است و به نوازندگان دوتار در این منطقه " اوستاد" گفته میشود که بالاترین مرتبه هنرمندی است، دوتار و موغامهای آن از جایگاه والا و مقدسی برخوردارند و هنرمندان اصیلش همواره مورد توجه و احترام مردم هستند.
انتهای پیام/ آ
