سیارهای که دیگر سیاره نیست
خبرگزاری تسنیم: انجمن جهانی نجوم براساس بررسیهای طولانیمدت و با توافق اعضا، نهتنها این سیاره جدید را به عضویت خانواده منظومه شمسی نپذیرفت که پلوتو را نیز از خانواده اخراج کرد.
به گزارش گروه "رسانهها" خبرگزاری تسنیم، «منظومه شمسی ما از ٩ سیاره تشکیل شده است». این بخشی از کتابهای درسی و متنهای معتبر درباره منظومه شمسی تا سال٢ ٦ بود. اما در روزهایی که دانشمندان در تبوتاب خبر کشف دهمین سیاره منظومه شمسی (که بعدها اِریس نام گرفت) بودند، انجمن جهانی نجوم براساس بررسیهای طولانیمدت و با توافق اعضا، نهتنها این سیاره جدید را به عضویت خانواده منظومه شمسی نپذیرفت که پلوتو را نیز از خانواده اخراج کرد. این تصمیم اگرچه اعتراضهای بسیاری را در پی داشت، اما از پشتوانه منطقی قابلقبولی برخوردار بود. بهاینترتیب، اکنون منظومه شمسی ما هشت سیاره و تعداد زیادی سیاره کوتوله یا پلوتومانند دارد.
در جستوجوی سیاره ایکس
در دهه١٨٤ دانشمندان و بهویژه «اوربین لو وریه» (Urbain Le Verrier) براساس تنشهایی که در مدار اورانوس مشاهده کرده بودند، وجود سیارهای در فراسوی مدار آن را پیشبینی کردند. در اواخر قرن نوزدهم و پس از کشف سیاره نپتون، این بررسیها ادامه یافت و محاسبات نشان میداد باید جرم دیگری نیز فراتر از مدار اورانوس وجود داشته باشد که این بینظمیهای مداری را براساس معادلات مکانیک سماوی نیوتنی توضیح دهد. بهاینترتیب، جستوجو برای یافتن سیاره مرموز آغاز شد. در سال١٩ ٦، «پرسیوال لاول» که رصدخانه لاول را تأسیس کرده بود، پروژهای را برای جستوجوی این سیاره که به سیاره ایکس معروف شده بود، آغاز کرد. سرانجام مدیر «رصدخانه لاول» در سال١٩٢٩، یک جوان ٢٣ساله اهل کانزاس به نام «کلاید تومبا» را مأمور این کار کرد.
آخرین کاشف بزرگ
«تومبا» برای این جستوجو، وظیفه داشت بهطور منظم از بخشهای تقسیمشده آسمان، به فاصله دو هفته یکبار عکاسی کند و سپس با مقایسه این تصاویر با هم ببیند آیا میتواند رد سیارهای را پیدا کند یا نه. موقعیت سیارات به دلیل اینکه در مداری به دور خورشید در حال گردشند، نسبت به ستارگان زمینه تغییر میکند. این تغییر را برای سیارههای نزدیک میتوان هر شب رصد کرد، اما در سیارههای دوردست، به دلیل آرامبودن این تغییرات باید در فواصل زمانی طولانیتر بهدنبال اثر تغییر مکان آنها گشت. یک سال پس از آغاز این جستوجوی جدید و در روز ١٨فوریه ١٩٣ ، «تومبا» جسم متحرک احتمالی را در صفحاتی مربوط به تاریخهای ٢٣ و ٢٩ ژانویه همان سال پیدا کرد. ٢١ ژانویه ١٩٣ تصویر دیگری از این ناحیه گرفته شده بود که به «تومبا» کمک کرد تا با مقایسه سه تصویر، نسبت به وجود شیء جدید اطمینان پیدا کند. پس از پیداشدن این نقطه متحرک، تصاویر بیشتری از این ناحیه تهیه شد و پس از بررسی دادهها و اطمینان از صحت کشف آن، خبر کشف این سیاره جدید در تاریخ ١٣ مارس ١٩٣ به مرکز رصدخانه هاروارد ارسال شد. جالب اینجاست که سالها بعد از کشف پلوتو، مشخص شد اعضای «رصدخانه لاول» در سال١٩١٥ موفق شده بودند تصویری از پلوتو را ثبت کنند، اما نتوانسته بودند تشخیص دهند که با سیارهای جدید مواجهند. تحقیقات بعدی نشان داد آنها حتی اولین گروهی نبودند که این سیاره را بدون آنکه متوجه شوند، بهدام انداختهاند و حداقل ١٦ تصویر دیگر وجود دارد که در آنها پلوتو ثبت شده است. قدیمیترین این تصاویر به سال ١٩ ٩ بازمیگردد، اما با وجود اینکه پلوتو در این مدت هر از گاهی چهرهای از خود نشان میداد، هیچکس آن را شناسایی نکرده بود.
ویژگیهای پلوتو
براساس بررسیهایی که توسط ابزارهای پیشرفتهتر و ازجمله تلسکوپ فضایی هابل صورت گرفت، مشخص شده بود چگالی پلوتو بین ١,٨ تا ٢.١ گرم بر سانتیمترمکعب است، یعنی ٥ تا ٧ درصد این سیاره را سنگ و ٥ تا ٣ درصد آن را یخ تشکیل داده است. از سوی دیگر، معلوم شد این سیاره تنها نیست. در سال ١٩٧٨ قمر بزرگ آن به نام «شارون» کشف شد؛ قمری که اندازهاش تقریبا معادل نیمی از پلوتو است و این دو بهشدت تحتتأثیر میدان گرانشی یکدیگرند. در سال٢ ٥ دو قمر دیگر پلوتو به نامهای «نیکس» و «هیدرا» کشف شدند و در سالهای ٢ ١١ و ٢ ١٢ تلسکوپ فضایی هابل اقمار چهارم و پنجم این سیاره را کشف کرد. مهمتر از ساختار و ترکیبات این سیاره، آنچه پلوتو را از دیگر اعضای خانواده منظومه شمسی متمایز میکرد، مدار متفاوتش بود. پلوتو نهتنها مداری بسیار کشیده (بیضی شکلتر) از دیگر سیارهها داشت که میتوانست در مواقعی این جرم را به فاصله نزدیکتری از خورشید نسبت به نپتون برساند. بررسیها و تحقیقات بعدی نشان داد پلوتو داستان زندگی متفاوتی از سایر سیارات منظومه شمسی دارد. درواقع این سیاره سابق، عضوی از خانواده «کمربند کوییپر» است؛ منطقهای در فراسوی مدار نپتون که میزبان تودههای سنگی و یخی بازمانده از دوران شکلگیری منظومه شمسی است. کشف «اِریس» باعث شد همگان نسبت به وجود اجرام بزرگتر از پلوتو در این ناحیه اطمینان حاصل کنند و به همین دلیل، برای تفکیک قائلشدن میان سیارات و این اجرام که داستان تحول و تکامل متفاوتی را از سر گذراندهاند، طبقهبندی جدیدی به آنها اختصاص داده شود. بهاینترتیب، در منظومه شمسی و کنار سیارات، خانواده جدیدی به نام سیارات کوتوله یا سیارات پلوتومانند اضافه شد.
منبع: شرق
انتهای پیام/
