آفریقا و آمریکا؛ جنبههای اهمیت سفر رئیس جمهور آمریکا به آفریقا
خبرگزاری تسنیم: سفر اوباما به آفریقا از دو جهت اهمیت دارد، از یک سو تهدیدات گروههای تروریستی خاصه گروه الشباب تشدید شده و از سوی درگیر رقیب آمریکا، چین توانسته است با نفوذ اقتصادی پیشرفت قابل ملاحظهای در این قاره داشته باشد.
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، وضعیت سفر اوباما، رئیس جمهوری ایالات متحده به کنیا که برای نخستین بار در دوران قدرتش انجام میشود تا آخرین دقایق غروب جمعه، دوم مرداد ماه ، به لحاظ مسائل امنیتی، نامشخص بود. با این حال تبلیغات بسیار وسیعی ازسوی دولت کنیا در سطح شهر نایروبی برای استقبال از وی به عمل آمده بود.
این سفر، اهمیت قاره آفریقا را در کل و کنیا را به طور خاص برای آمریکا نشان میدهد. این سفر به دو دلیل دارای اهمیتی دوچندان است، اول آنکه در شرایطی انجام میگیرد که تهدیدات افراطگرایان و عاملان تروریستی گروه الشباب در این کشور افزایش یافته است و از سوی دیگر رقیب آمریکا یعنی چین با نفوذ در اقتصاد این کشور طی سالهای گذشته پیشرفت قابل ملاحظهای نموده است.
سفر اوباما به دنبال ملاقات رئیس جمهوری نیجریه با وی در کاخ سفید انجام گرفته است. او قصد دارد تا پس از کنیا سفری هم به کشور اتیوپی داشته باشد. این سفرها در حالی صورت میگیرد که «بیل کلینتون» رئیس جمهوری وقت آمریکا سالها پیش، برنامه مصوب رشد و فرصتیابی آفریقا را با توجه ویژه به افزایش حجم واردات آمریکا از آفریقا دنبال مینمود. دولت جورج بوش نیز به بهانه مبارزه با بیماری ایدز کمکهای زیادی را روانه کشورهای این قاره کرد. این برنامههای حمایتی در دوران اوباما نیز ادامه یافت و اخیراً برنامه رشد و فرصتیابی برای آفریقا، مورد تجدید نظر قرار گرفته و توسعه یافته است. موسسه کمک رسانی آمریکا (USAID)، از سال 2011 تا کنون این برنامه را مورد بازبینی دقیق قرار داده است. حضور گسترده چین در بازار آفریقا در واقع توانسته رقابتی سخت را برای آمریکا که روزگاری بزرگترین شریک اقتصادی آفریقا بود، رقم زند. حالا، سفر اوباما گویای این نکته است که آمریکا از یک سو خواهان توسعه روابط اقتصادی با آفریقا است و از سوی دیگر به دنبال مبارزه با روند افراطگرایی اسلامی موجود در این قاره است.
در عین حال، اوباما قصد دارد در برابر احساسات ضد آمریکایی که طی سالهای گذشته در این قاره خود را نشان داده چارهای بیاندیشد. در کنیا، مشکلات با انتخاب «اوهورو کنیاتا»، رئیس جمهوری این کشور و پنج مهره کلیدی قدرت در انتخابات هفت سال پیش آغاز شده است. هم چنین پیش از این دولت کنیا طی دادخواستی خواهان رسیدگی به اعتراض خود در دادگاه بینالمللی لاهه شده است، دادگاهی که کشورهای غربی در آن بسیار صاحب نفوذ هستند. در انتخابات دوسال قبل در این کشور، طرفداران کنیاتا گفتمانهای سیاسی بسیار خشنی را در برابر دیپلماتهای خارجی به خصوص علیه مقامات انگلیسی و آمریکایی در جهت حمایت از خود نشان دادند.
درهای باز بازار کنیا و دیگر کشورهای آفریقایی به روی چین، باعث شده تا وابستگی این قاره به سرمایهگذاریهای غربی کمتر از گذشته باشد. در کنیا و دیگر کشورهای آفریقایی روند رو به رشد شهرنشینی، علم و فنآوری و سیاستهای جدی علیه گسترش فساد، سیاستمداران آفریقایی را برآن داشته تا به دور از روند سابق، به طور جدی وارد عرصه شده و به دنبال طرفداران جدید خود در جهان باشند. بنابراین دنیا شاهد موج جدیدی در آفریقا علیه امپریالیسم غربی بوده است به طوری که در برخی کشورها شاهد ایجاد طبقه تازهای از نخبگان متعهد علیه غرب هستیم.
حالا، گفته میشود که نخستین رئیس جمهوری آفریقایی- آمریکایی با حضور خود در کنیا قصد برهم زدن این معادلات و یا حداقل کاهش تخاصمات آفریقایی علیه غرب و آمریکا را دارد. اینکه چرا کنیا انتخاب شده می تواند به گفته مردم کنیا، عِرق وطن دوستی اوباما باشد که تا کنون خودش اقامتی درآنجا نداشته است.
در صورتی که دادگاه لاهه به نفع رئیس جمهوری کنیا حکم کند، می توان خبر از بهبود روابط این کشور با آمریکا را داد. قرار است طی این سفر موافقتنامههایی در زمینه امنیت بین دوکشور به امضاء طرفین برسد.
آمریکاییها در نیجریه با غنیمت شمردن انتخاب «محمد بوهاری» به عنوان رئیس جمهوری، به دنبال تلاش در راستای بهبود روابط فیمابین هستند. بوهاری برخلاف سایر رهبران نیجریه از موقعیت خوبی در ارکان قدرت انگلیس برخوردار است.
در دوران ریاست جمهوری «گودلاک جاناتان» قبل از به قدرت رسیدن بوهاری، با حمایت نظامی آمریکا در نیجریه مخالفت شد اما در دوره بوهاری روند کمی تغییر یافت. از زمان برگزاری انتخابات دوسال قبل و پیروزی بوهاری، واشنگتن متعهد به کمک 5 میلیون دلاری جهت تقویت قوای نظامی نیجریه شد.
آمریکا خواهان بسط روابط با نیجریه است و طبق گفته یکی از مقامات آمریکایی در بخش آفریقا، این کشور در آفریقا دارای اهمیت زیادی است. آمریکا در تابستان گذشته، مانع از آن شد تا نیجریه اقدام به خرید هلیکوپترهای آمریکایی از اسرائیل کند چراکه می ترسید چه بسا علیه شهروندانش مورد استفاده قرارگیرد. انتخاب بوهاری فرصتی را برای آمریکا ایجاد کرد تا این رویه تغییر یابد.
آمریکا بسیار بیش از گذشته امید دارد تا بتواند سرمایهگذاری مورد نظرش را بار دیگر در نیجریه به بار نشاند. اما این کشور هم چنان به دنبال سیاستهای خود در آفریقاست. سال گذشته، آمریکا کمک خود به اوگاندا را به علت مخالفت دولت این کشور با قانون همجنسگرایی ملغی نمود. پیش از این و زمانی که بوهاری در واشنگتن به سر میبرد از او خواسته شده بود که موقعیت همجنسگرایان را در نیجریه بهبود بخشد. سفر اوباما به اتیوپی نیز به جهت توسعه روابط تجاری و امنیتی خواهد بود. قرار است در این سفر اوباما با سران اتحادیه آفریقا در آدیس آبابا نشستی داشته باشد.
دراین سفر، 24 مقام رسمی دولتی و دویست سرمایهگذار آمریکایی اوباما را همراهی میکنند. در اولین روز سفر، رئیس جمهوری آمریکا قول کمک یک میلیاردی را به آفریقا به ویژه برای زنان و کودکان خبر داد. اوباما پیش از ملاقات با رئیس جمهوری کنیا در محل سابق سفارت آمریکا که عملیات تروریستی در آن انجام شده بود، حضور یافت.
ازسوی دیگر گزارش شده که حدود یک هزار نفر اعم از رجل سیاسی و اقتصادی چه دولتی و چه خصوصی همراه رئیس جمهوری آمریکا دراین سفر هستند. اوباما قرار است در ششمین اجلاس سرمایهگذاری در نایروبی شرکت نماید. این اجلاس برای نخستین بار است که در منطقه آفریقای جنوب صحرا برگزار میشود. اوباما اعتقاد دارد قاره آفریقا به طرف رشد و توسعه پیش میرود.
قراراست طبق هماهنگیهای به عمل آمده در سفارت امریکا در نایروبی روز یکشنبه مورخ 4مردادماه، اوباما با برخی از رهبران سیاسی مخالف حاکمیت در کنیا (ریلااودینگا) ملاقات و گفتگو کند.
هم چنین، قرار است روز دوشنبه مورخ 5 مردادماه، رئیس جمهوری آمریکا وارد آدیس آبابا پایتخت اتیوپی شود. به اعتقاد تحلیلگران این سفر میتواند آغاز تحول سیاسی و اقتصادی مهمی در روابط فیمابین این دو کشور باشد. طبق برنامهریزیها، اوباما با نخست وزیر اتیوپی ملاقات و پیرامون توسعه مناسبات اقتصادی و مقابله با حرکتهای افراطی گروه الشباب مذاکره خواهد نمود.
سفر اوباما به کنیا اگرچه از سوی برخی رسانههای آفریقایی و حتی غربی با عنوان سفر به خانه پدری توصیف شد ولی از سوی دیگر بیانگر اراده واشنگتن برای تحکیم روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی با آفریقا است.
اوباما در شرایطی به کنیا سفر میکند که قرار است تا ماه آینده اجلاس «رشد و توسعه آفریقا» موسوم به AGOA در گابون برگزار شود. کنگره آمریکا در سال 2000 میلادی قانون کمک به رشد و توسعه آفریقا را با هدف افزایش همکاریهای واشنگتن و کشورهای آفریقایی تصویب کرد. براساس این قانون، واشنگتن از اقتصاد کشورهای آفریقایی حمایت کرده و زمینه را برای فروش کالاها و محصولات کشورهای آفریقایی در آمریکا فراهم میکند. براساس پیشبینیهای به عمل آمده در اجلاس آتی AGOA که ماه آینده در گابون برگزار می شود قرار است بیش از یک هزار هیات نمایندگی رسمی از 39 کشور آفریقایی، نمایندگان رسانهای مختلف و نیز کارشناسان و شخصیتهای مختلف آفریقا و جهان در این اجلاس شرکت کنند. براساس آمار رسمی، مبادلات اقتصادی آمریکا و قاره آفریقا حدود 73 میلیارد دلار، مبادلات اقتصادی اروپا و قاره سیاه حدود 140 میلیارد دلار و مبادلات اقتصادی چین و آفریقا بیش از 200 میلیارد دلار برآورد شده است.
بررسی های آماری بیانگر آن است که آمریکا فقط یک درصد از سرمایهگذاریهای خارجی خود را به آفریقا اختصاص داده در حالی که چین 4/3 درصد از سرمایهگذاری خود را به آفریقا سرازیر کرده است.
به این ترتیب روشن است که واشنگتن در عرصه رقابت اقتصادی در آفریقا به شدت از چین عقبمانده و این وضعیت قطعا از دیدگاه مقامات آمریکایی مطلوب ارزیابی نمیشود. به همین خاطر رییس جمهوری آمریکا قبل از عزیمت به سوی کنیا از لزوم تحول در روابط واشنگتن و آفریقا سخن به میان آورد و گفت: آفریقا از پویایی غیرقابل تصوری برخوردار است؛ زیرا در آن بازارهایی با رشد اقتصادی کم نظیر و انعطافپذیری فوقالعاده در حال ظهور است. واشنگتن به منظور کاستن از فاصله خود با چین در عرصه رقابت در آفریقا از چندی پیش اعطای اعتباراتی برای بهبود زیرساختهای اقتصادی در قاره سیاه را مطرح کرده است.
باراک اوباما به همین منظور دو سال پیش تعهد کرد که آمریکا به منظور بهینه سازی شبکه برق رسانی 10 کشور آفریقایی بیش از هفت میلیارد دلار اختصاص دهد. نکته حایز اهمیت در رویارویی واشنگتن و پکن در قاره آفریقا این است که گرچه به نظر می رسد آمریکا در زمینه مبادلات اقتصادی از پکن عقب مانده ولی در زمینه نظامی از دیگر هماوردان خود در آفریقا کاملا پیشی گرفته است. در این راستا آمریکا تلاش کرده و میکند که با کشورهای آفریقایی به سطح بالاتری از همکاری نظامی دست یابد. نیروهای نظامی آمریکا در حال حاضر در کشورهای موسوم به ساحل آفریقا حضور دارند ولی از دیدگاه واشنگتن این حضور نظامی کافی نیست و به همین علت مقامات پنتاگون خواستار تقویت همکاریهای نظامی با آفریقا هستند. آمریکا پس از حادثه 11 سپتامبر و در سال 2003 میلادی با هدف مبارزه با تروریسم یک پایگاه نظامی در «جیبوتی» ایجاد کرد. حدود سه هزار و 200 نیروی نظامی آمریکا در این پایگاه مشغول به کار هستند که فعالیتهای نظامی آمریکا را در منطقه موسوم به شاخ آفریقا مدیریت و رصد میکنند. از این پایگاه هواپیماهای بدون سرنشین علیه مواضع القاعده در شبه جزیره عربستان و سومالی هدایت میشوند. هم چنین نیروهای نظامی آمریکا که تعداد آن ها بالغ بر 200 تن برآورد شده با هدف مبارزه با گروههای تکفیری در نیجر مستقر هستند.
از سوی دیگر واشنگتن تعدادی نیروی نظامی در آفریقای مرکزی و نیز حدود 3 هزار نیروی نظامی با عنوان تلاش برای جلوگیری از گسترش بیماری (ابولا) در غرب آفریقا مستقر کرده است.
با این وجود واشنگتن این میزان و سطح از حضور نظامی در آفریقا را کافی نمیداند و خواستار افزایش حضور نظامی خود در کشورهای آفریقایی است. واشنگتن برای دستیابی به این هدف به کشورهای متعدد آفریقایی، امضای پیمانهای نظامی گوناگون را پیشنهاد داده است. واشنگتن همچنین در سال 2007 میلادی و با هدف هدایت عملیات نظامی در آفریقا ستاد فرماندهی موسوم به آفریکام ( AFRICOM) را تاسیس کرد. مسوولیت مداخله نظامی در لیبی در سال 2011 میلادی و همچنین مداخله نظامی در کشور آفریقایی مالی و چاد نیز برعهده ستاد فرماندهی آفریکام قرار داشت. هم اکنون نیروهای نظامی، مشاوران و نیروهای ویژه آمریکا حداقل در 10 کشور موسوم به ساحل آفریقا حضور دارند. نیروهای ویژه آمریکا همچنین در پایگاههای هوایی سومالی مستقر هستند و از آنجا هواپیماهای بدون سرنشین را علیه مواضع گروه تکفیری و تروریستی الشباب هدایت میکنند. براین اساس میتوان نتیجه گرفت که واشنگتن در مواجهه با پازل آفریقا اگرچه به نظر میرسد در عرصه اقتصادی تا کنون بازی را به پکن واگذار کرده است، ولی در زمینه نظامی و مدیریت بحرانهای نظامی در آفریقا همچنان بر رقیب خود برتری دارد.
این رقابت تنگاتنگ ابرقدرتها در قاره آفریقا گرچه ممکن است برای کشورهای این قاره منافعی نیز در برداشته باشد ولی در صورت تداخل منافع میتواند شرایط را برای هریک از عوامل حاضر در این صحنه اعم از عوامل بیرونی و یا درونی دشوار کند و به یک بحران پیچیده تبدیل شود.
به گزارش خبرگزاری فرانسه از نایروبی، باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا در کنفرانس خبری مشترک با رئیس جمهوری کنیا خاطر نشان کرد: به طور نظاممند از قلمرویی که گروه الشباب آن را در کنترل خود داشت، کاستهایم. شبکه الشباب تضعیف شده، اما این بدان معنا نیست که کل مشکل حل شده است.
اوباما همچنین تصریح کرد که آمریکا و کنیا لازم است برای مقابله با گروه الشباب همکاری نزدیکتری داشته باشند.
اوباما گفت که این همکاری نزدیک دو کشور می تواند شامل افزایش تبادل اطلاعات میان دو کشور در مسیر مقابله با تروریسم باشد.
محمد حسن ایپکچی
انتهای پیام/
