نجات عالم اسلام از حمام خون کنونی بر هر چیزی اولویت دارد
معاون پیشین نخستوزیر ترکیه بر این باور است که کشورهای مسلمان اطراف اسرائیل تکهتکه و تجزیه و تبدیل به یک حمام خون شده و منابع اقتصادی، تاریخ، افتخار و عزت سرزمینهای اسلامی به سرقت رفته است.
پروفسور «عبداللطیف شنر» معاون پیشین نخستوزیر ترکیه در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری تسنیم، به بررسی وضعیت جهان اسلام و منطقه خاورمیانه پرداخت. وی بر این باور است که در حال حاضر کشورهای مسلمان اطراف اسرائیل تکهتکه و تجزیه و تبدیل به یک حمام خون شده است. سرزمینهای اسلامی، منابع اقتصادی، تاریخ، افتخار و عزت آنها به سرقت رفته است. این نتیجه تمام سیاستهای منطقهای و جهانی را نشان میدهد؛ این سیاستها خلاف اسلام، علیه بشریت و برخلاف منافع ملی هر یک از کشورهای مسلمان است. مشروح این مصاحبه در ادامه ارائه شده است:
تسنیم: شما یکی از از اعضای سابق و بنیانگذاران حزب عدالت و توسعه هستید. چه عاملی باعث شد که اعضای حزب عدالت و توسعه از مرحوم اربکان جدا شدند؟
شنر: تاسیس حزب عدالت و توسعه و جدایی آن از اربکان یک داستان طولانی دارد. توضیح این داستان در میان سوالات زیاد و مختلف خیلی سخت است. با این حال، من تنها در این حد میخواهم بگویم که اربکان یک مسلمان صادق و دارای یک شخصیت ملی است. وی در برابر هژمونی غرب (آمریکا، اتحادیه اروپا و اسرائیل) از همبستگی و همکاری صادقانه میان کشورهای اسلامی دفاع میکرد. در حیات 42 ساله سیاسی خویش فقط یک بار نخستوزیر شد و من نیز در زمان نخستوزیری وی وزیر دارایی بودم. وی در عین اهمیت ندادن به تفاوتهای مذهبی، در زمینه تحقق بخشیدن به وحدت اسلامی تلاشهایی زیادی به انجام رساند. در برابر گروه G-8 غرب، برای تاسیس گروه D-8 متشکل از هشت کشور اسلامی پرجمعیت پیشگام بود. این ساختار جدید بزرگترین هدف وی در سیاست جهانی برای بهبود اثربخشی بود اما دوره کوتاهمدت قدرت وی موجب عدم موفقیت در انجام این کار شد.
همه ما با تاسیس حزب عدالت و توسعه دلایلی برای جدایی از مرحوم اربکان داشتیم. تاثیرگذاری کشورهای غربی نیز در این روند دیده میشود. دلایل خود من متفاوت است. احزاب سیاسی که ما در آن حضور داشتیم، پشت سر هم منحل شدند. قبل از سال 1980، دو حزب تاسیس شده مرحوم اربکان، MHP و MSP منحل شده بودند. پس از نمایندهشدن بنده در پارلمان نیز دو حزب تشکیل شده ما به رهبری استادمان اربکان، RP و FP منحل شد. این احزاب به سبب عدم کسب رای لازم برای تشکیل دولت منحل میشدند. بعد از انحلال هر حزبی، چالشهای ایجاد حزب جدید را برطرف میساختیم. اعتقاد دارم که اگر یک نسل جدید در پیرامون اربکان دور همدیگر جمع شد و طرحهایی برای ایجاد یک حزب پیدا کرد، تنها برای به پایان رساندن بی عدالتیهای رنجور است. واقعا در اولین انتخابات، یک قدرت مستحکم ساختیم. اما پس از به قدرت رسیدن به مهم نبودن قدرت و اهمیت مسیر درست پی بردم. ریاست آقای اردوغان برای حزب را درست ارزیابی نکردم؛ لذا به اراده خویش از نمایندگی و معاونت نخستوزیری کنار کشیدم. اردوغان و گل تا پاسی از شب برای منصرفشدن بنده از استعفا تلاش کردند؛ با این حال از تصمیم خویش برنگشتم.
تسنیم: روابط اردوغان- گل در حزب عدالت و توسعه، چطور است؟ به راستی در تشکیل حزب عدالت و توسعه، نقش کدام یک از این دو در جدایی از مرحوم اربکان فعالتر بود؟
شنر: اردوغان و یا گل با تشکیل حزب عدالت و توسعه، از بنده و یا بولنت آرینچ بیشتر موثر نبودند. حتی پس از رسیدن اردوغان به رهبری حزب نیز وی رهبر حزب نیست. محوریبودن این دو شخص اشتباه محسوب میشود.
تسنیم: حزب عدالت و توسعه در حیات سیاسی خویش مراحل مختلفی را گذراند. گاهی اوقات بنیانگذاران تقسیم شدند، برخی ناراضی شدند، برخی بی سر و صدا کنارهگیری کردند. کدامیک از این مراحل حزب عدالت و توسعه را لرزاند؟
شنر: من در یک دورهای که در حزب قوی بودم، از معاونت نخستوزیری کنار کشیدم. این موضع من واقعی بود که در سالهای 8-2007 اتفاق افتاد. من از زمانی که کنار کشیدم، تنها ماندم. قانون احزاب سیاسی، همه قدرت در درون حزب را به رهبر آن میدهد. در سالهای بعد، رهبر حزب هر چه که فضا مساعدتر باشد، اسامی موسسین اولیه را به صورت مرحلهای از لیست نمایندگان پارلمان خارج میکند. سرانجام امروز همه چهرههای مهم اولیه بیرون از پارلمان ماندهاند.
تسنیم: علت بیگانه شدن افرادی همچون بولنت آرینچ از حزب چه عاملی میتواند باشد؟ حقیقتا در درون حزب یک بینظمی مخفی وجود دارد؟
شنر: بولنت آرینچ از حزب دور نشد، وی را از خواستهاش دور کردند. در این روزها هر چه که زمان میگذرد، دوستانی که سیاستهای حزب را مورد انتقاد قرار میدهند، بیشتر از گذشته از حزب کنار میکشند؛ همان کسانی که سالها مرا نقد میکردند. اما جدا شدن من از حزب واقعی بود. در حال حاضر این دسته از دوستان نماینده و وزیر از آن جایی که در بیرون ماندهاند، خشم خویش را به شکل خجالتی ابراز میکنند. آنها به امید برگشتن اعتبار گذشته خویش، انتقادات خود را مورد تاویل و تفسیر قرار میدهند.
تسنیم: توازن سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه تغییر پیدا کرده است؟ قبل از این روابط با ایران دوستانه بود، با سوریه برنامههای مشترک ریخته شده بود، نسبت به روسیه سیاست افزایش حجم تجارت وجود داشت؛ اما در حال حاضر روابط با عربستان، قطر و اسرائیل گسترش مییابد. آیا سیاستهای حزب عدالت و توسعه تغییر پیدا کرده؟ اگر نه، دنیا تغییر پیدا کرده است؟
شنر: حزب عدالت و توسعه از تاریخ تأسیس خویش میزبان گرایشهای مختلف بوده است و عناوین به داخل آن پناه بردهاند. یعنی با توجه با حوادث و دورهها، سیاستهای مختلفی در یک ساختار به کار گرفته میشود. اما در حزب عدالت و توسعه نیز همانند هر حزب دیگری، رهبر حزب در تعیین سیاستها بیشترین نقش را دارد؛ حتی در برخی موارد نقش مطلق را دارا است. در این نوع نگاه، تجزیه و تحلیل تفاوتهای میان سیاستهای دیروز و امروز بستگی به آقای اردوغان دارد. اجرای سیاستهای گسترش روابط دوستانه با همسایگانی چون ایران و سوریه در سالهای گذشته، کمکهای مهمی به اعتماد به صلح در منطقه و توسعه رفاه اقتصادی دربرداشت. این نوع سیاستها دقیق هستند و توسعه آنها ضروری است. در حال حاضر کشورهای مسلمان اطراف اسرائیل تکهتکه و تجزیه و تبدیل به یک حمام خون شده است. سرزمینهای اسلامی، منابع اقتصادی، تاریخ، افتخار و عزت آنها به سرقت رفته است. این نتیجه تمام سیاستهای منطقهای و جهانی را نشان میدهد؛ این سیاستها خلاف اسلام، علیه بشریت و بر خلاف منافع ملی هر یک از کشورهای مسلمان است.
تسنیم: آیا تشکیل یک حزب جدید از درون حزب عدالت و توسعه یا پایگاه آن محتمل به نظر میرسد؟ توجه به برخی پشت صحنهها، تشکیل حزب جدید گل را بیان میدارند.
شنر: در شرایط فعلی، یک حزب جدید مورد انتظار نیست. مخالفتهای خجالتی امروزی برخی از چهرهها در درون حزب عدالت و توسعه، خشم شخصی آنها را منعکس میسازد و دلالتی بر تصمیم ارائه یک حزب جدید ندارد.
تسنیم: سیاست داخلی ترکیه در حال تجربه یک دوره بیثباتی است. بحرانهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در پشت درهای ترکیه قرار گرفته است. چنین وضعیتی چه سرانجامی خواهد داشت؟ سرنوشت سیاسی حزب عدالت و توسعه چگونه رقم خواهد خورد؟
شنر: هر کشوری چالشهایی را بر سر راه خویش دارد. ترکیه نیز مشکلات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی دارد. حتی برخی از این مشکلات ممکن است در نتیجه سیاست دولت باشد. آنچه مهم است، جهتگیری اقدامات تصمیمگیرندگان است. توانایی تغییر دادن یک سیاست اشتباه نیز از آن جمله است. سرنوشت یک حزب سیاسی چندان اهمیت ندارد، بلکه چگونگی نجات عالم اسلام از حمام خونی که به راه افتاده است، اهمیت دارد. به این منظور دیدگاههای همگرایی ایران و ترکیه بایستی برای همکاری در مورد این امر توسعه یابد. به عنوان مثال، هر دو کشور گروه داعش را به عنوان سازمان تروریستی میشناسد؛ لذا اگر اغلب مقامات گردهم آیند و در برابر داعش دست به ایجاد همکاری بزنند، با گذشت زمان سیاستهای کلی در خاورمیانه میتواند به سیاستهای همکاریجویانه مبدل شود.
تسنیم: چرا حزب عدالت و توسعه در برابر مخالفت در حالت منفعل قرار دارد؟ حتی افرادی مثل بایکال، رهبران جامعه سکولار فرقهگراها شمرده می¬شوند یا باغچلی، رئیس حزب حرکت ملی در کنار حزب عدالت و توسعه به نظر میآید. آیا این نفوذ حزب عدالت و توسعه است؟ اطلاعات دریافتی حاکی از جلسات دایره عمیق احزاب، مبنی بر خروج علیه حزب عدالت و توسعه است. چنین امری به چه علت است؟
شنر: اکثریت رایدهندگان ترکیه در مورد کنترل قدرت رسانهها، از دولت حمایت میکنند. متاسفانه، سیاست به یک نقطه رسیده است که مخالفان قدرت نیز با نیروی رسانهها شروع به تاثیرپذیری گرفتهاند. احزاب با ابزار رسانهها طرز نگرش مردم به حوادث را شکل میدهند. بنابراین سیاستهای اشتباه قدرت حاکمه پشتیبانی میشود. احزاب مخالف و روشنفکران ناراضی در ترکیه به جای تقویت ایده قدرت اجتماعی، بی تردید برای اصلاح اشتباهات تلاش میکنند. اما متاسفانه من نیز برخی اوقات شگفتزده میشوم. غیر از برخی نگرشهای حامی قدرت مخالفان، شاید دلایل دیگری نیز دخیل باشد.
تسنیم: قدرت حزب عدالت و توسعه چگونه جامعه اسلامی را تحت تاثیر قرار میدهد؟ وضعیت اختلاف حزب عدالت و توسعه با گولن، گسترش گروههای افراطی، اعطای امتیاز به افراد متعلق به جامعه اسلامی و ... در اسلامگرایی ترک چه تاثیراتی برجای میگذارد؟
شنر: حزب عدالت و توسعه چگونه جامعه اسلامی را تحت تاثیر قرار داد؟ در این رابطه تز دکتری میشود نوشت. حتی نه تنها جامعه اسلامی بلکه پرداختن به چگونگی تاثیرپذیری انسانهای دیندار ضروری است. متاسفانه بایستی دلایل جامعهشناختی بیشتر مورد بررسی قرار گیرد؛ به گونهای در یک شکل جالب تقریبا انسانهای دیندار ترکیه با همه اعتبار خویش به حزب عدالت و توسعه منسوب میشوند. معمولا طرفدار حزب عدالت و توسعه بودن به مذهبی بودن تعبیر میشود. این ایمان منجر به عواقب بسیار خطرناک خواهد شد. طبق عدالتی که در اسلام توصیف شده است، تفاوتی بین ملتها نیست. آیه هشتم سوره مائده میفرماید: «هرگز دشمنی با گروهی شما را بر آن ندارد که با عدالت رفتار نکنید». حتی خلیفه در اسلام یک امتیازی مشابه مصونیت قضایی امروزی نماینده پارلمان ندارد که مدافع وی باشد. جهان اسلام به حمام خون تبدیل شده است، اموال، زندگی، عزت و افتخار مسلمانان غارت شده است اما این سیاستها مورد رضایت بیشتر مذهبیهای این کشورها است؛ کسانی که حزب را بر دین خویش ترجیح میدهند. من میبینم که مسلمانان مؤمن ترکیه تا زمانی که از احزاب خویش خلاص نشوند، همانند یک مسلمان نخواهند اندیشید و تحت تاثیر قرار نخواهند گرفت.
تسنیم: آینده سیاسی ترکیه را چگونه میبینید؟
شنر: آینده سیاسی ترکیه نیازمند تغییر و دگردیسی است.
تسنیم: آیا قصد دارید که دوباره به عالم سیاست برگردید؟ یا در اندیشه شروع یک روند جدید با دوستان سیاسی سابق خویش هستید؟
شنر: سیاست را هیچ وقت ترک نکردم، در آن قرار دارم. نظرات خود را در مورد مسائل سیاسی به هر وسیله ممکن در برنامههای تلویزیونی، روزنامهها و مجلات و کنفرانسها ابراز میدارم. اندیشه شروع یک روند جدید را در دوستان سیاسی سابق خویش نمیبینم.
انتهای پیام/
