رمضوخوانی؛ آئین کهن مردمان کویر در ماه مبارک رمضان/سحری خوانی در کویر طنین انداز می‌شود

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، رمضان حال و هوای این روزهای شهرها و مناطق مختلف را دگرگون کرده و مومنان دیگر بار به ضیافت الهی دعوت شدند و در این ماه برای روزها و مناسبت‌های مختلف آداب و رسوم خاصی در خراسان جنوبی اجرا می‌شود که از جمله آن می‌توان به شوخوانی، رمضوخوانی، طبخ نان و غذاهای محلی، طبل زنی، شیپور زنی و ... اشاره کرد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی درباره آداب و رسوم ماه رمضان در استان اظهار داشت: رمضوخوانی مراسمی است که با آمدن ماه مبارک رمضان مردم برخی از مناطق خراسان جنوبی در آن به جمع آوری کمک‌های مردم می‌پردازند.

حسن رمضانی افزود: در شب‌های ماه رمضان پس از نماز و افطار عده‌ای از پسران نوجوان در گروه‌های چند نفره به در خانه‌های مردم به ویژه افراد توانگر رفته و به امید گرفتن انعام (تنقلات و یا وجه نقد) اشعاری خاص می‌خواندند که در اصطلاح محلی به آن رمضانی می‌گفتند.

وی تصریح کرد: آنها دسته جمعی ترانه رمضان را این چنین می خوانند:

رمضو یا رب رمضو، رمضو اومد خوشنوم خدا

رمضو اومد مهمونش کنی، بز و بزغاله قربونش کنی

روزه گیرم لاغر مشم گر نگیرم کافر مشم

رمضو یا رب رمضو رمضو اومد خوشنوم خدا

ای سرا از کنه دلن دراز ما طمع دارم بشقاب پیاز

ای سرا از کنه خش خش میه طبق پسته و کشمش میه

رمضو یا رب رمضو رمضو اومد خوشنوم خدا

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی گفت: مراسم رمضان خوانی در فهرست آثار ملی کشور به شماره 811 در تاریخ چهارم بهمن ماه سال 91 به ثبت رسیده است و در ماه مبارک رمضان در شهرها و روستاهای بیرجند، قاین، نهبندان، سربیشه این مراسم انجام می‌شود.

پخت نان‌های محلی توسط بسیاری از اهالی خراسان جنوبی در ماه رمضان

رمضانی تصریح کرد: در این ماه همچنین پخت کماچ، تَفتُو، نقوچ، نان خشکی، نان قلفی و کلمبه، آش رشته، اشکنه گُرجه، خوشتلی و حلوا نیز در بسیاری از شهرستان‌های استان رواج دارد.

وی گفت: خوشتلی یا همان رشته محلی است که در قدیم بانوان با زحمت بسیار زیاد تهیه می‌کردند و با توجه به اینکه در زمان‌های سابق برنج در دسترس مردم نبوده واکثرا هم توان خرید برنج و پختن پلو را نداشتند این رشته‌ها را مانند پلو دم کرده و به عنوان یک غذای پر طرفدار مصرف می‌کردند.

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی افزود: همچنین نان خشکی نوعی لواش تشریفاتی است که خمیر آن را با اندکی روغن و شیر (یا هر دو) و زعفران در هم می‌کنند و آن را ورز می‌دهند و از این نان لذیذ و بسیار نرم بیشتر برای افطار ماه مبارک استفاده می‌شود و نان نقوچ نیز به صورت قرص‌های کوچک و مخصوص بچه‌ها و بیشتر در آتش پایان کار تنور پخته می‌شود.

آداب و رسوم کهن و دیرینه خطه قاینات در ماه مبارک رمضان

رمضانی تصریح کرد: در قاین نیز آداب و رسوم خاصی در ماه مبارک رمضان انجام می‌شود و شهر دارالمومنین قاین نیز در گذشته دارای آداب و رسوم خاصی بوده که تا امروز تغییرات زیادی کرده است و هنوز کمتر از چهار دهه از آن آداب و رسوم نمی‌گذرد که کمرنگ شدن آن احساس می‌شود و قسمت اعظم آن فراموش شده است.

شبخوانی و شیپورزنی

وی افزود: این مراسم در گذشته بدین ترتیب بوده که شب‌های ماه مبارک دو ساعت مانده به اذان صبح افراد آشنا به دعاها و اشعار خواجه عبدالله انصاری که غالبا افراد خوش صدا با صوت بلند و رسا بودند بالای بام می‌رفتند.

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی بیان کرد: در مرحله اول پشت بام رفتن را (آب طهار) می‌گفتند به معنای طهارت و پاکی بود و اشعاری از امام زمان (عج) بدین مضمون خوانده می‌شد:

ای امام زمان تو چرا دم نمی زنی یک شعله آتش تو بر عالم نمی زنی

ای امام زمان به ظهورت شتاب کن عالم ز دست رفت و تو پا در رکاب کن

رمضانی افزود: بعد از این زمزمه‌های عارفانه که حدود یک ربع طول می‌کشید از پشت بام پایین می‌آمدند و چایی صرف می‌کردند و بعد از یک ساعت مجددا به پشت بام می‌رفتند و این مرحله را که به آن (یا سبحان) می‌گفتند و فرد با چراغ دستی (فانوس) پشت بام می‌نشست و دعای سحر را می‌خواند و بعد اشعاری از خواجه عبدالله انصاری بدین مضمون را قرائت می‌کرد:

یا رب دل ما را تو به رحمت جان ده درد دل ما به صابری درمان ده

این بنده نداند که چه می باید جست داننده تویی هر آن چه دانی آن ده

وی با بیان اینکه بعد از این شب خوانی‌ها جهت صرف سحری از بام پایین آمده و سحری می‌خوردند، گفت: یکی دیگر از  مراسمی که در سحرهای ماه رمضان در شهرستان قاین برای بیدارکردن مردم انجام می‌شد شیپورزنی بود که امروزه تا حدودی منسوخ شده است.

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی گفت: در این مراسم آخرین مرحله گفتن اذان صبح بود که قبل از سپیده دم باید اذان می‌گفتند و همیشه جانب احتیاط را رعایت می‌کردند تا افرادی که دیرتر بیدار شده اند اگر از اول اذان هم شروع به سحری می کردند تا پایان اذان فرصت داشته باشند.

رمضانی تأکید کرد: در شهرستان قاین در شب‌های قدر هم سعی بر این بود مراسم تا اولین مرحله شروع سحری که همان (آب طهار) بود ادامه داشته باشد و افطاری در حسینیه‌ها و تکایای محله برگزار می‌شد و کسانی که نذر یا وقفی داشتند فقرا و مستمندان را اطعام می‌دادند.

وی افزود: همچنین برای روحانی جلسات قرآن هم که مفسر و مسئله گو بود از هدیه ای که قرائت کنندگان سوره‌های یس، الرحمن و توحید می دادند و هم شیرینی ختم قرآن خریداری می‌شد و هم مبلغی را در پایان ماه مبارک رمضان به روحانی هدیه می کردند.

اجرای مراسم نخل بندی در قاین

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی تصریح کرد: در روز بیست و یکم  ماه رمضان مراسم نخل بندی در قاین اجرا می‌شود و با انواع پارچه‌های نذری نخل را تزئین کرده وآن را در چهار راه مسجد جامع قرار داده و دایره وار با یک دست کمربند یکدیگر را گرفته و با دست دیگر به سینه زده و با آهنگی خاص و حرکاتی موزون می خوانند: "یا عباس، یا عباس جانم فدای عباس" که مراسم تعزیه خوانی و شبیه گردانی در برخی نقاط از جمله آرین شهر، زهان و کارشک در روز بیست و یکم برگزار می‌شود.

رمضانی گفت: یکی دیگر از سنت‌های ماه مبارک رمضان در قاین خرید هدیه و شیرینی برای نوعروسان است که هنوز هم اجرا می‌شود و در این مراسم دامادها به مناسبت 27 ماه رمضان برای عروس خود شیرینی و هدیه می برند و عده ای نیز با آرد جو نان تهیه می‌کنند و بر این باورند که چنانچه با یک قرص نان جو آنان روزه مومنی افطار شود ثواب زیادی خواهند برد.

وی بیان کرد: در این مراسم برای نوجوانانی هم که تازه به سن تکلیف می‌رسند هدایایی با حال و هوای معنوی تهیه می‌شود تا شیرینی خاطره شروع اولین روزه داری برای آنها دو چندان شود.

مراسم طبل زنی در شهرستان طبس

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی گفت: این مراسم در دو نوبت در سحر و افطار و در هر بار اجرا، به مدت 10 دقیقه تا یک ربع و هر نوبت شامل سه بار به فاصله یک ساعت از مرتبه قبل نواخته می‌شود که این موسیقی با ضربات هماهنگ زمان باقی مانده به اذان را اعلام  می‌کند و در پایان نیز یک بخش کوتاه با ریتم به هم ریخته اجرا می‌شد که مردم با شنیدن آن متوجه نزدیکی به زمان اذان می‌شدند.

رمضانی اظهار داشت: پس از اجرای این موسیقی، توپ خاصی به نام زنبورک (شمخال) به صدا در می آمد و به برگزارکنندگان این عمل زنبورک زن و نقاره زن می‌گفتند و تمامی این کارها در اکثر مناطق به طور موروثی صورت می‌پذیرفت و به ندرت غریبه‌ای وارد این کار می‌شد.

وی یادآور شد: زمان اجرای طبل زنی، به کمک ساعت‌های آبی (شامل تشتی بزرگ و فنجان مسی متوسطی که ته آن سوراخ ریزی داشت) مشخص می‌شد صدای پر طنین این طبل‌ها با ترتیبی موزون و دلنشین خاطره نقاره زنی بارگاه امام هشتم (ع) را در یادها زنده می‌کند که این سنت حسنه بیش از 100سال است که رواج دارد و طبل نوازان طبق وقفنامه مقرری دریافت می کنند که وقف نامه آن در اداره کل اوقاف شهرستان طبس موجود است.

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی گفت: آئین و مراسم طبل زنی در شهرستان طبس نیز به شماره 189 در فهرست آثار میراث معنوی کشور (ناملموس) به ثبت رسیده است.

گزارش فاطمه واعظی نسب

انتهای پیام/