توزیع عادلانه فضاهای فرهنگی، معیاری برای توسعه

به گزارش گروه رسانه های خبرگزاری تسنیم، یکی از معیارهای سنجش توسعه درجوامع امروزی، توزیع عادلانه امکانات جامعه است . درواقع به نوعی مفهوم توسعه علاوه بر رشد در همه زمینه ها، توزیع متعادل را نیز در بر می‌گیرد و کاهش این نابرابری در بهره گیری  از منابع، دستاوردها و امکانات جامعه، یکی از مهم ترین معیارهای توسعه به شمار می‌رود.

فضاهای فرهنگی شامل سالن‌های سینما، تئاتر، پارک، اماکن تفریحی،  امکانات آموزشی،   کتابخانه،موزه، رسانه های  مکتوب و تصویری،  نمایشگاه‌های مختلف و...است  و مجموعه ای از این امکانات و بهره گیری شهروندان از   آن ها، نشانه توسعه فرهنگی است.اگر با توجه به این تعاریف و امکانات موجود در کشور، بررسی اجمالی کنیم،  می‌بینیم که نه تنها فضاهای فرهنگی در کشور،  به شکل مساوی توزیع نشده است، بلکه در برخی از نقاط کشور شاهد  کمبود و در برخی از مناطق،  شاهد حجم بسیاری از امکانات فرهنگی هستیم .البته این توزیع نابرابر،  از سالیان دور، وجود داشته و تهران به عنوان پایتخت،  همیشه از امکانات و فضاهای فرهنگی وهنری بیشتری نسبت به سایر استان‌ها و شهر‌ها برخوردار بوده است. با اجرای برخی سیاست ها،  به ویژه سیاست تمرکز زدایی در سال‌های اخیر،  امکانات  فرهنگی توزیع مناسب تری پیدا کرد تا جایی که امروزه شاهد ایجاد دانشگاه در برخی از شهرستان‌های کوچک نیز هستیم.

آمار چه می‌گوید؟

اطلاعات و آمار سال 1345 نشان می‌دهد که در آن زمان فقط 181/1 درصد از  شهر تهران به فضاهای سبز و تفریحی و ورزشی اختصاص داشت .با این سرانه‌،  هر نفر در  حدود 72متر مربع از فضا و امکانات شهری را در اختیار داشت.درطرح جامعی که سال  1347 مصوب شد،قرار شد تهران به یک شهر مدرن تبدیل شود. همان زمان،  قرار شد تا با توجه به تمامی شرایط محیطی، سرانه‌ای معادل  71/17مترمربع برای سطوح سبز،  تفریحی و ورزشی با افق 1370 در نظر گرفته شود. انتظار می‌رفت که 40 سال پس از تهیه طرح جامع اول یا 15 سال پس از اجرای این طرح، این شهر ملی از کمیت و کیفیت بهینه‌ای در زمینه فضاهای فرهنگی،  رفاهی برخوردار باشد اما آمار  موجود و مشا هدات محیطی خلاف آن را  اثبات می‌کند.

حالا این ادعا را شاید بتوان مربوط به تهران،  به عنوان پایتخت دانست در حالی که سایراستان هاو شهرها،  امکانات کمتری دارند.از طرف دیگر رسیدن به پیش بینی‌های صورت گرفته با توجه به میزان جمعیت  و امکانات، کار چندان راحتی نیست.یعنی تهران  حداقل به 25 مترمربع  سرانه فضاهای سبز،  تفریحی،  فرهنگی وورزشی برای هر شهروندنیاز دارد اما بااین میزان امکانات فرهنگی و رفاهی،  فاصله داریم. مهم ترین سوالی که به ذهن می‌رسد این است که  چرا امکانات به صورت مساوی تقسیم نمی‌شود؟ وعده و وعید درباره توسعه فضاهای فرهنگی،  مسئله ای است که همیشه مسئولان هم بر آن تاکید دارند و به نوعی برگ برنده آن‌ها محسوب می‌شود.پیش از این که مسئولان در هر سمتی جایگزین شوند،  برنامه هایی ارائه می‌دهند وبرنامه‌های فرهنگی و توسعه امور فرهنگی،  یکی از مهم ترین کارهایی است که انجام می‌دهند.در این زمینه وزارت فرهنگ و ارشاداسلامی،  برنامه هایی مانند  افزایش فضای کتابخانه‌های کشور،فراهم کردن امکانات برای نمایش فیلم و تئاتر و ساخت سا لن‌های نمایشی  را وعده می‌دهند اما در پایان دوره وزارت، چقدر از این وعده‌ها محقق می‌شود؟!

کمبود سرانه فرهنگی، یک واقعیت

در زمینه سرانه فضاهای فرهنگی،  با کمبود مواجه هستیم.  حتی دکتر علی جنتی هم در یکی از برنامه‌های فرهنگی به این مسئله اشاره کرد و گفت:کمبود سرانه فضاهای فرهنگی یک واقعیت است و باید تلاش کنیم مجتمع‌های فرهنگی و هنری نیمه تمام تکمیل شود وبا توجه به محدودیت اعتبارات دولتی باید تلاش کنیم مجتمع‌های فرهنگی و هنری نیمه تمام که حدود 300 واحد است، تکمیل شود.باید از بخش خصوصی برای سرمایه گذاری، فعالیت و ساخت و ساز فضاهای فرهنگی بهره بگیریم.

علی‌اصغر کاراندیش، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز این مسئله را تایید می‌کند و می‌گوید: هم اکنون بیش از 300 مجتمع فرهنگی و هنری در کشور در دست ساخت و 400 مجتمع نیز در حال بهره برداری است.دولت با وجود مشکلاتی مانند کمبود اعتبارات تلاش می‌کند در حوزه فرهنگ و هنر اقدامات بیشتری انجام دهد و سیاست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی براین بوده که بخشی از اعتبارات را به استان‌ها و شهرستان‌ها سوق دهد. همچنین در استان‌ها نیز این سیاست دنبال شده است تا شاهد فعالیت‌های فرهنگی و هنری در شهرستان‌ها باشیم .

معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره امکانات فرهنگی و رفاهی می‌گوید:500 مجتمع فرهنگی در کشور در حال بهره برداری و 320 پروژه نیز در دست احداث است البته   در برخی شهرستان‌ها هنوز اقدامی صورت نگرفته که به زودی نیز این مراکز در شهرستان‌های دیگر   احداث می‌شود و این کارنیازمند اعتبارات تملک و دارایی است . وی به عنوان نمونه به  سرانه فضای فرهنگی و هنری در بندرعباس اشاره کرد و گفت:هشت هزار و 700متر فضای فرهنگی و510 صندلی در شهر بندرعباس موجود است  که نسبت به سطح استاندارد کشوری بسیار پایین است اما با احداث پروژه بزرگ تالار مرکزی، این میزان به بیش از 26 هزار مترمربع خواهد رسید که وضعیت را بسیار بهبود خواهد بخشید.چنین پروژه هایی برای استفاده عموم، نیاز حیاتی است.

معاش و فرهنگ

معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معیشت مردم و درگیری آنان با مسائل روزمره را از عوامل مهم مظلومیت فرهنگ در جامعه  می داند و از کمبود سرانه فضای فرهنگی در کشور گله مند است و می‌گوید:مقام معظم رهبری بر فرهنگ و ضرورت توجه به آن تاکید دارند وفرمودند که "فرهنگ زیرساخت همه حوزه هاست".

این واقعیتی است که اگر جامعه از نظر گفتمان سازی و فرهنگ سازی موفق شود، قطعا انسان ساخته می‌شود.اما  معیشت مردم و درگیری آنان با مسائل روزمره را نیز نباید از نظر دور داشت  چرا که کم توجهی به آن یکی  از عوامل مهم مظلومیت فرهنگ  محسوب می‌شود.البته مقوله فرهنگ مسئله  دیربازدهی است، متاسفانه نسبت به موارد دیگر کمتر به آن توجه می‌شود و در سبد کالای مردم جایگاهی ندارد در حالی که انقلاب ما به گفته امام راحل انقلابی فرهنگی است و این همه فاصله از امکانات فرهنگی نباید وجود داشته باشد.امکانات فرهنگی و تفریحی باید در اختیار مردم باشد و بر اساس امکانات موجود، باید استفاده شود.

زیر خط استاندارد

مسئولان فرهنگی، ازفرهنگ و جایگاه آن صحبت می‌کنند، اما سرانه فضای فرهنگی ما به جای یک متر مربع، فقط ١٥ سانتی متر مربع است. بر اساس  آمار اعلام شده از سوی  سازمان مدیریت و برنامه ریزی، برای هر فرد هشت سانتی متر مربع کتابخانه نیاز است که در کشور ما این فضا فقط یک سانتی متر مربع است و این  یعنی یک هشتم استاندارد که این کمبود فضاهای فرهنگی در مواردی  مانند سالن سینما نیز مشاهده می‌شود.هر چند در سال‌های اخیر،  اقدام سالن سازی برای سینما و ایجاد تماشاخانه‌های خصوصی،  را شاید بتوان کاری مثبت دانست اما هنوز در ساخت فضای فرهنگی با آن چه که باید باشد،  فاصله داریم. ما شاهد نمونه هایی هستیم که بعداز سال‌ها یا درباره آن‌ها کاری انجام نشده  یا پیشرفت بسیار کمی داشته است.همچنین علاوه بر کمبود فضای فرهنگی، مشکل تامین نشدن منابع مالی کافی برای هزینه‌های جاری و اداره فضای موجود است  که باعث می‌شود از فضای فرهنگی موجود نیز استفاده مطلوب نشود.از مهم ترین دلایل  بروز این مشکلات این است که مثلا امسال فقط میزان کمی از بودجه کشور به وزارت ارشاد که متولی امور فرهنگی کشور است،  اختصاص داده می‌شود.

فضاهای فرهنگی در شهرستان ها

بسیاری از شهر‌ها و شهرستان‌ها در سراسر کشور،  با کمبود امکانات فرهنگی مواجه‌اند. این کمبود با توجه به شرایط هر استان،  شدت و ضعف دارد .مثلا  اصفهان به عنوان یکی از شهرهای بزرگ   به واسطه وجود آثار باستانی و پیشینه فرهنگی  هم از توزیع نامناسب فضاهای فرهنگی بی نصیب نبوده است . مهدی بقایی مدیرعامل سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان دراین باره می‌گوید:170 مرکز فرهنگی، هنری، ورزشی و تفریحی برای فعالیت در استان در نظر گرفته شده است.البته مردم با توجه به سلایق مختلف از این امکانات استفاده می‌کنند و ما هم با توجه به  تنوع در برنامه‌ها به دلیل تفاوت سلایق و نیازهای نسل جوان و نوجوان،  امکانات و تجهیزات را  در اولویت برنامه ریزی قرار می‌دهیم.استان کردستان هم  از لحاظ فرهنگی،  نیازمند توجه بیشتری است .

معاون اداری مالی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی کردستان با بیان این که سرانه مراکز فرهنگی در حال بهره برداری کل کشور نسبت به کل جمعیت شهری 26 درصد است، می‌افزاید:این سرانه در استان برابر 15 درصد در هر متر مربع است و در تراکم جمعیتی برای هر 51 نفر، یک متر فضای فرهنگی  وجود دارد.کل مراکز فرهنگی و هنری کشور شامل 461 مرکز با زیر بنای یک میلیون و 420 هزار و 185 متر مربع فعال است.البته 46 پروژه فعال، 14 پروژه غیر فعال در سطح ملی و 223 پروژه استانی مربوط به مراکز فرهنگی در حال ساخت در استان  با زیر بنای 431 هزار و 63 متر مربع با میانگین پیشرفت 31 درصد در حال ساخت است که 381 مرکز دیگر با زیر بنای 813 هزار و 800 متر مربع  نیاز است.گلباغی گفت: سرانه مراکز فرهنگی در حال بهره برداری استان نسبت به کل جمعیت شهری برابر 15 درصد در هر متر مربع است و در تراکم جمعیتی برای هر 51 نفر یک متر فضای فرهنگی در استان وجود دارد و این رقم بسیار‌اندک است.

توزیع فضاهای فرهنگی

نتایج پژوهشی نشان می‌دهد که بین استان‌های کشور از نظر بهره مندی از فضاها و امکانات فرهنگی تفاوت چشمگیری وجود دارد. در این بین، استان تهران به عنوان تنها استان بسیار توسعه یافته و استان‌های ایلام، بوشهر، چهار محال و بختیاری، زنجان، سمنان، سیستان و بلوچستان، قزوین، کهگیلویه و بویراحمد، گلستان و هرمزگان به عنوان استان‌های بسیار محروم شناخته شده‌اند.

توسعه فضاهای فرهنگی،  ضرورت امروز

محمد جواد فتحی نماینده مجلس شورای اسلامی  به توسعه و افزایش فضاهای فرهنگی  ، از منظری دیگر نگاه می‌کند و می‌گوید:هر گونه هزینه در این زمینه بهترین راهکار برای مقابله با  آسیب‌های اجتماعی است.به همین دلیل توسعه فضاهای فرهنگی مهم ترین اولویت برای ارتقای سطح فرهنگی جامعه و در نتیجه ریشه کن کردن آفت‌ها و آسیب‌های اجتماعی محسوب می‌شود.درواقع  توسعه فضای فرهنگی شهر، یکی از ضرورت‌های امروز است.باید  با ایجاد فضای فرهنگی مناسب برای جوانان، زمینه ارتقای سطح فرهنگی جامعه  و کاهش مشکلات اجتماعی  را فراهم کنیم.چرا که  فرهنگ زمینه توسعه جامعه است.

سرانه ورزشی هر دانشجو کمتر از یک متر

یکی از نیازهای امروز جامعه،  رفع نیازهای  قشر دانشگاهی است . طبق آماری که  وزارت علوم ارائه کرده، سرانه ورزشی هر دانشجو در کشور، حدود 98 صدم درصد است. یعنی اگر کل فضاهای ورزشی را در بین دانشجویان کشور تقسیم کنیم، به هر دانشجو در کشور ما، یک متر فضای ورزشی هم نمی‌رسد.از سوی دیگر، مسئولان وزارت علوم در دولت‌های مختلف نیز بارها اعلام کرده‌اند که بودجه‌های فرهنگی دانشگاه‌ها، بسیار پایین است و با این بودجه‌های ناچیز نمی‌توانند فعالیت فرهنگی و اجتماعی چندانی در دانشگاه‌ها راه‌اندازی کنند.

چندی پیش، معاون اداری و مالی وزارت علوم هم از کسری بودجه میلیاردی دانشگاه‌ها خبر داد و در این اوضاع و احوال بی پولی دانشگاه‌ها، نمی‌توان خیلی توقع داشت فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی در دانشگاه‌ها جان بگیرد. همچنین نباید از یاد برد که معمولا به بودجه‌های فرهنگی و ورزشی در دانشگاه‌ها، به عنوان بودجه‌های قابل حذف نگاه می‌کنند و مثلا در صورت کسری بودجه دانشگاه‌ها یا صرفه‌جویی در هزینه‌ها، اولین بودجه که حذف می‌شود، همین بودجه‌های فرهنگی و ورزشی در دانشگاه‌هاست.در اولویت قرار نداشتن فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی در دانشگاه‌ها، پدیده‌ای طولانی مدت است که فقط به چند سال اخیر مربوط نمی‌شود.این مسئله صرفا به بحث کمبود بودجه برنمی گردد، بلکه خیلی اوقات شاهد هستیم که در دانشگاه‌هایی با اختصاص اعتبارات مناسب،  بودجه‌های فرهنگی و ورزشی، رقم چشمگیری نیست و به این فعالیت‌ها و اعتبارات آن به دید فعالیت‌های فانتزی و غیرضروری نگاه می‌شود.

موازی کاری ممنوع

در زمینه‌های مختلف موازی کاری صورت می‌گیرد اما شایدبتوان گفت که موازی کاری در امور فرهنگی،  بیشتر از سایر کارها به چشم می‌آید.دراین زمینه عبدالمحمد زاهدی استاندار کردستان می‌گوید:اگر هرکدام از بخش‌های فرهنگی با دقت به وظایف خود عمل کنند موازی کاری پیش نخواهد آمد.اگر استعدادها و ظرفیت‌های بالقوه فرهنگی و هنری استان به فعل درآید می‌تواند به اقناع جامعه کمک کند و در سطح ملی و بین‌المللی توانمندی‌های خود را نشان دهد.در این میان،  به هر میزان به فرهنگ و هنر میدان داده شود و مورد حمایت قرار بگیرد به همان میزان بر فضای روانی جامعه کمک می‌کند.

در نهایت می‌توان گفت فضاهای فرهنگی و مراکز و نهاد‌های مختلفی از جمله میراث فرهنگی،  شهرداری،  وزارت ارشاد و سایر نهادهای متولی امور فرهنگی،  در تلاش‌اند تا امکانات فرهنگی و رفاهی جامعه را گسترش دهند و مدیریت کنند اما نکته اصلی این است که این امور از نبود مدیریت واحد و تجمیع شده،  بی بهره‌اند و به همین دلیل هر چقدر هم در این زمینه تلاشی صورت می‌گیرد،  چندان به چشم نمی‌آید و همچنان شاهدیم فضایی که به یک مکان تفریحی یا فرهنگی تبدیل شده  بعد از مدتی با هزینه ای مجدد به فضای فرهنگی دیگری با کاربری متفاوت اما فرهنگی،  تبدیل می‌شود. هرچند استفاده از امکانات فرهنگی یاایجاد آن نیاز جامعه ماست اما برای ارتقای سطح فرهنگ  وامورفرهنگی،  نیازمند مدیریت فرهنگی جامع تری نیز هستیم.

منبع: خراسان

انتهای پیام/

بازگشت به سایر رسانه‎ها