زیر پای مهمترین مسیر مواصلاتی خالی شد
فرونشست زمین و ایجاد ترک در حاشیه راه آهن تهران-مشهد مهمترین مسیر مواصلاتی ایران را تهدید میکند. این خطرات به دلیل بیتوجهی به تغذیه سفرههای زیرزمینی و برداشت بیش از حد از منابع استراتژیک آب کشور است.
به گزارش گروه رسانه های خبرگزاری تسنیم، فرونشست زمین و ایجاد ترک در حاشیه راه آهن تهران-مشهد مهمترین مسیر مواصلاتی ایران را تهدید میکند. این خطرات به دلیل بیتوجهی به تغذیه سفرههای زیرزمینی و برداشت بیش از حد از منابع استراتژیک آب کشور است. در حالی که وزارت نیرو سالانه 99 درصد بودجه خود را صرف ساخت سدها (کنترل آب سطحی) میکند، فقط از سطح سد دز حجمی معادل دو برابر سد لتیان آب تبخیر شده و این ماده حیاتی را از دسترس خارج میکند. این در حالی است که میتوانستیم با اجرای برنامههای مدیریت جامع حوضههای آبخیز، علاوه بر جلوگیری از تبخیر، بروز خسارات میلیاردی به شریانهای اقتصادی کشور را کنترل کنیم.
زمینی که تا به امروز هر گونه بهرهکشی از منابع آبیاش را تاب آورده بود، آرام آرام در اقصی نقاط ایران ترک میخورد تا صدایش به گوش انسانهایی برسد که بیمحابا از منابع آب برداشت میکنند. فرونشست، ایجاد حفره و ترک خوردن آخرین واکنش یک آبخوان به برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی است. صدای زمین خیلی دیر به گوش انسانها میرسد. درست زمانی که دولت برنامه ایجاد راهآهن سریعالسیر تهران مشهد را در برنامه کاریاش داشت، ترکهای عمیق از فرونشست زمین در حاشیه این مسیر مهم مواصلاتی ایران حکایت کرد تا تلنگری باشد به برنامهریزانی که به مسائل زیست محیطی توجهی ندارند.
مسیری که به گفته برنامهریزان اقتصادی، سالانه دو و نیم میلیون ایرانی را به مشهد مقدس میرساند و اجرای پروژه خط آهن سریعالسیر آن با سرمایهگذاری خارجی و بازگشت سرمایه هفت ساله را دارای توجیه اقتصادی میکند، امروز به دلیل سهلانگاری در مدیریت منابع آب با بحران جدی روبهرو شدهاست. آقای پرویز کردوانی، صاحب نظر مسائل آب در گفتوگو با رسانهها اجرای خط آهن سریعالسیر تهران و مشهد را عاملی برای ورود شوک بیشتر به زمین و تشدید فرونشست در مسیر خط آهن تهران و مشهد اعلام کرده است. بنابراین فرونشست زمین نه فقط اجرای یک پروژه اقتصادی را متوقف کرده بلکه مسوولان راهآهن از کاهش سرعت قطارها و افزایش هزینههای سیستم ریلی برای حمل مسافر به دلیل فرونشست زمین خبر میدهند. این مسأله خسارات میلیاردی به اقتصاد کشور وارد میکند البته این خسارات تاکنون در محاسبات معمول گنجانده نشده بود.
تبخیر سه متر آب از مخزن هر سد
افت سفرههای زیرزمینی و ایجاد حفرههای عمیق در زمین به زیرساختهایی نظیر نیروگاهها، جادهها و غیره خسارات جدی وارد میکند اما به گفته آقای داوود نیککامی رییس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، یک راهکار ساده برای مقابله با این روند مخرب وجود دارد. وی میگوید: کافی است آبی که از مخزن سدها تبخیر شده و از دسترس خارج میشود با مدیریت جامع حوضههای آبخیز به داخل زمین نفوذ داده شود تا دشتها تغذیه شوند.
نیککامی ادامه میدهد: از 609 دشتی که در کشور وجود دارد، بالغ بر 400 دشت دچار مشکل اساسیاند. بیلان منفی دشتها ایجاد فرونشست میکند و چون قضیه یک مقدار از دید انسان ناپیداست، اهمیت قضیه را درک نمیکنیم. وی بیان میکند: گاهی زمین با از دست رفتن منابع آبی خود حتی ترک هم بر نمیدارد اما بافت اسفنجی آبخوان فشرده میشود و به این ترتیب زمین ظرفیت خود را از دست داده و قادر به جذب آب نیست. به گفته رییس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری ایرادی که الان به سدسازی وارد است، این است که بیش از میزان نیاز در کشور سازه آبی ایجاد شدهاست. یک سد با هدف تأمین نیازهای شرب، صنعت و بخش عمده آن برای تأمین نیاز کشاورزی ساخته میشود اما وقتی شبکه آبیاری پایاب سد ساخته نشود، در واقع آب را در معرض تبخیر قرار دادهایم.
وی اضافه میکند: ایران کشوری بسیار خشک است که در بهترین حالت بالغ بر دو هزار میلیمتر و در مناطق دشتی و مرکزی سه هزار میلیمتر تبخیر دارد. بر اساس مطالعات انجام شده، سه متر آب از هر متر مربع مخازن سدها تبخیر میشود. به عبارت دیگر سه متر مکعب آب در هر متر مربع مخزن تبخیر میشود. نیک کامی عنوان میکند: اگر همانقدر که برای ذخیره آب در سطح زمین فعالیت کردیم، نگاه جامعتری به مسائل داشتیم و به تغذیه سفرههای زیرزمینی توجه میکردیم، امروز وضعیت مطلوبتری داشتیم.
وی در تشریح سخن خود اضافه میکند: دریاچه سد «دز» 65 کیلومتر مربع وسعت دارد. یعنی سطح دریاچه 65 میلیون متر مربع است. هر متر مربع از دریاچه این سد نیز سه متر مکعب تبخیر دارد. بنابراین از سطح این دریاچه حدود 200 میلیون متر مکعب آب تبخیر میشود این میزان تبخیر، معادل دو برابر حجم سد لتیان است.
وی میگوید: اگر آب تبخیری مخازن سدهای کشور را به منابع زیرزمینی نفوذ میدادیم، دشتهای کشور از فرونشست نجات پیدا میکرد. البته این مسائل نیاز به جامعنگری دارد. رییس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری تأکید میکند: انتقاد اصلی ما به وزارت نیرو این است که به تغذیه سفرههای زیرزمینی هم به اندازه سدسازی اهمیت دهد.
تثبیت شرایط راهآهن تهران - مشهد در یک برنامه پنج ساله
تغذیه مناسب نشدن سفرههای زیرزمینی امروز فقط کشاورزی را تهدید نمیکند بلکه به خطری بالفعل برای سایر دستگاههای اجرایی نظیر وزارت راه و شهرسازی -به دلیل فرونشست راه آهن تهران مشهد- هم تبدیل شدهاست. آقای محمد عقیقی، مدیر کل امور آبخیزداری و حفاظت خاک سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور میگوید: برای زمینی که در حاشیه راه آهن تهران مشهد فرونشست کرده، نمیتوان کاری انجام داد و آن را بالا آورد اما میتوان شرایط موجود را تثبت کرد. البته وی برای تثبیت شرایط کنونی، پیش شرطهایی نیز مطرح میکند.
به گفته معاون آبخیزداری و حفاظت خاک سازمان جنگلها اگر هماهنگی بین دستگاهی وجود داشته باشد و بودجه کافی هم در اختیار سازمان جنگلها قرار گیرد، این سازمان در یک برنامه پنجساله میتواند با اقدامات آبخیزداری از فرونشست بیشتر زمین حاشیه راهآهن تهران- مشهد جلوگیری کند.
وی اضافه میکند: البته هر دستگاهی نباید بدون توجه به سایر مسائل به اقدامات خود ادامه دهد بلکه اگر قرار است راهی ساخته شود، وزارت راه و شهرسازی هر جایی از حوضه را که دوست داشت نمیتواند تخریب کند. زیرا ممکن است محل تخریب شده در مسیرهای لغزشی زمین باشد و پاشنه لغزش را خراب کند و آبی که از مسیرهای لغزشی عبور میکند، مسیر احداث شده را تخریب کند.
معاون آبخیزداری و حفاظت خاک سازمان جنگلها میگوید: باید وزارت راه در اجرای پروژههای خود به توصیههای کارشناسی سازمان جنگلها توجه کند.
منبع: صبح نو
انتهای پیام/
