۷۰ درصد مساحت استان خراسان‌رضوی در معرض "سیلاب" قرار دارد

به گزارش خبرگزاری تسنیم از مشهد مقدس، منابع‌طبیعی و عرصه‌های مربوط به آن دامنه گسترده‌ای نظیر جنگل‌، بیابان، آبخیزداری وغیره را شامل می‌شود که با توجه به مشکلاتی نظیر کم‌آبی، ریزگردها در کشور و همچنین اقلیم خشک و نیمه‌خشک خراسان‌رضوی، محافظت و بهره‌برداری صحیح و اصولی از این منابع اهمیت دوچندان دارد.

در این راستا گفت‌وگویی تفصیلی با هادی باقری مدیرکل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان‌رضوی ترتیب دادیم که در ادامه می‌خوانید:

تسنیم: کلیاتی در مورد وضعیت و مساحت منابع طبیعی در استان خراسان‌رضوی بگویید.

باقری: مساحت کل استان خراسان‌رضوی 11 میلیون و 200 هکتار است که 8 میلیون و 200 هزار هکتار آن را عرصه منابع طبیعی تشکیل می‌دهند که انواع مختلفی داشته و استان ما از تنوع عرصه‌ها در زمینه منابع طبیعی برخوردار است.

6 میلیون و 500 هزار هکتار از این مساحت به مراتع استان اختصاص دارد که علاوه بر نقش زیست‌محیطی و تولید اکسیژن، 80 درصد جمعیت این مناطق به شغل دامداری و مرتع‌داری مشغول هستند و بنابراین این مراتع از بعد اقتصادی نیز دارای اهمیت هستند به طوری که 70 درصد پروتئین استان در عرصه‌های مرتعی تولید می‌شود.

تسنیم: فعالیت خراسان رضوی در زمینه تولید گیاهان دارویی به چه صورت است؟

باقری: در بحث تولید گیاهان دارویی، 2500 گونه شناسایی شده وجود دارد که از این تعداد 800 گونه از نوع گیاهان دارویی قابل بهره‌برداری در استان ما وجود دارد که در حال حاضر از 250 گونه آن بهره‌برداری می‌شود و نقش مهمی در اقتصاد استان دارد به طوری که 35 هزار هکتار برای این طرح در نظر گرفته شده و افراد به بهره برداری محلی مشغول هستند.

این امر مصداق خود اشتغالی در عرصه صنعت و گیاهان دارویی است که با درآمدزایی و ایجاد اشتغال در تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی نیز نقش‌آفرین است.

تسنیم: خراسان رضوی در زمینه برخورداری از جنگل طبیعی چه جایگاه و ظرفیتی دارد؟

باقری: در خراسان رضوی قریب به یک میلیون هکتار جنگل طبیعی داریم و گونه‌های شاخصی نظیر گونه درختی ارس سابقه‌ای بسیار طولانی بیش از هزار سال را در استان دارد.‌

جنگل‌های پسته ما در کشور و دنیا منحصر به فرد است که نمونه‌های آن در اطراف مشهد، کلات و سرخس وجود دارد. گونه بَنه نیز از دیگر جنگل‌های اقتصادی ما است که بهره‌برداری از هر دو گونه توسط مردم انجام می‌شود و علاوه بر این رویشگاه ارغوان، قره‌قات و غیره گونه‌های جنگلی قابل بهره‌ برداری ما را شامل می‌شوند.

علاوه بر این در راستای سیاست‌گذاری سازمان جنگل‌ها، منابع طبیعی و آبخیزداری کشور برای استفاده از این گونه‌ها در  صنایع، ما به بهره‌گیری از گونه‌های سریع‌الرشد که قابلیت استفاده در صنایع چوب را دارند پرداخته‌ایم و اکنون 2100 هکتار زمین در استان به زراعت چوب اختصاص دارد که زمینه سازی برای ورود به عرصه صنعت و انعقاد قراداد با شرکت‌هایی که کل پروسه تولید و بهره‌برداری در این عرصه را به‌عهده گیرند انجام شده است.

در واقع در این زمینه کار شاخصی در استان انجام شده که گامی دیگر در زمینه عملیاتی شدن اقتصاد مقاومتی است. همچنین در این حوزه در عرصه‌هایی که آب مازاد وجود دارند یا در شرایط طبیعی آن مناطق آبی وجود دارد اقداماتی در شهرهایی مثل کلات، مشهد و سبزوار انجام شده که رو به توسعه است.

در این حوزه علاوه بر آنچه گفته شد، بر توسعه جنگل کاری مشارکتی با رویکردی اقتصادی برای گونه‌های قابل بهره برداری در استان تاکید داریم. در واقع در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی برنامه اصولی برای مشارکت بهره برداران و عموم مردم تدوین کرده‌ایم و همه ساله به مناسبت هفته منابع طبیعی جلساتی با گروه‌های مردمی برگزار می‌کنیم.

تسنیم: وضعیت عرصه‌های بیابانی استان چگونه بوده و چه اقداماتی در راستای بیابان‌زدایی انجام شده است؟

باقری: حدود نیمی از مساحت استان را عرصه‌های بیابانی تشکیل می‌دهند که باتوجه به اقلیم خشک و نیمه خشک استان در سایر نقاط نیز شرایط بیابانی شدن وجود دارد. در مساحتی بالغ بر یک میلیون و 700 هکتار 15 کانون بحران در 16 شهرستان استان وجود دارد.

کانون‌های بحرانی نیز در کشورهای همسایه مثل کانون قره‌قوم ترکمنستان و هرات افغانستان وجود دارد و منشاء آنچه مشهد را شامل می‌شود و تحت تاثیر قرار می‌دهد بیشتر از منطقه سرخس و قره‌قوم نشأت می‌گیرد که البته اقدامات خوبی در زمینه بیابان زدایی انجام شده به طوری که 25 درصد جنگل‌های دست کاشت بیابانی کشور با مساحت 700 هزار هکتار در استان خراسان رضوی ایجاد شده است.

در تعاملی که با استانداری و نمایندگی وزارت خارجه داشتیم برنامه ریزی برای اقدام مشترک با افغانستان و ترکمنستان انجام شده و طرحی در این راستا در سرخس آماده اجراست که در صورت تامین اعتبار عملیاتی می‌شود.

علاوه بر این سند اجرایی بیابان و جلوگیری از حرکت شن‌های روان در استان تهیه شده و امسال باهمکاری استانداری و سازمان مدیریت و بودجه پیگیری شد تا مبلغ یک میلیاردی از اعتبارات ملی برای این مهم داشته باشیم. در واقع در بحث مشکلات بیابانی در هر زمینه که راهی پیدا کنیم اقدامات خود را توسعه می‌دهیم و در این راه از کمک‌های طرح‌های بین المللی نیز بهره می‌بریم.

تسنیم: درباره این طرح‌های بین‌المللی و نقش مردم در این زمینه بیشتر توضیح دهید.

باقری: از جمله این طرح‌ها طرح «ترسیب کربن» که به‌معنای گرفتن کربن اضافه و انتقال آن توسط گیاه به خاک است. اقدامی که ما در این زمینه انجام می‌دهیم این است که زمینه اقتصادی، فرهنگی و آموزشی برای کمک و فعالیت مردم را فراهم کنیم و در این راستا 6 ماه برنامه آموزشی و شناسایی منابع را داشتیم که در نتیجه آن اکنون از محل صندوق‌های خرد و کلان حدود یک میلیارد تومان تسهیلات برای خود اشتغالی مردم از محل فعالیت خودشان فراهم شده است چرا که توانمندسازی اقتصادی یکی از رویکردهای اصلی ما است.

در راستای اجرای این طرح‌ها امکان استفاده از انرژی خورشیدی و انرژی‌های جدید در مناطقی نظیر سبزوار و بجستان فراهم کردیم تا مردم مصرف سوخت هیزمی خود را کم کنند و از تمام ظرفیت‌های موجود استفاده شود که کار شاخصی در کشور است.

علاوه بر این پروژه دیگری با عنوان توسعه مراتع جامعه محور از محل اعتبارات بین المللی در تربت جام و تایباد اجرا می‌شود که هدف آن استفاده از ظرفیت‌های محلی و مهاجران افغان در منطقه است.

تسنیم: با توجه به بحران کم‌آبی در کشور، وضعیت آبخیزداری و مدیریت آب در استان چگونه است؟

باقری: 70 درصد مساحت استان ظرفیت آبخیزداری دارد و به همین میزان نیز در معرض سیلاب قرار دارد که در این راستا اقداماتی از جمله در زمینه مدیریت و ذخیره آب از جمله ساخت سازه‌هایی با کمترین میزان تبخیر در محل که در چندین مرحله پر آب شده و سپس در سفره‌های زیر زمینی ذخیره می‌شود، انجام شده است.

40 درصد پوشش اقدامات مکانیکی سر جمع بیولوژیک و بیومکانیکی حوزه آبخیزداری استات در بخش آب خان‌داری و آبخیزداری انجام شده که شامل پروژه‌هایی با هزینه کمتر و اقبال بیشتر مردم می‌شود.

در سطح گسترده‌تر همکاری‌هایی را با دستگاه آب و فاضلاب شهری و روستایی، اقدامات آبخیزداری در حوزه سدها در راستای حفظ خاک و جلوگیری از حرکت رسوب، جلوگیری از سیلاب و اقداماتی در حوزه‌های آبخیز کشاورزی نظیر بالادست چاه‌ها و قنوات انجام شده است.

به‌طور کلی از حالت دولتی آبخیزداری کاسته شده و اقبال عمومی افزایش یافته به‌نحوی که خود مردم بیش از 70 طرح را مطرح کردند که پس از تامین اعتبار اقدام می‌شود. علاوه‌بر این، پروژه بین المللی منارید را دنبال می‌کنیم و مقدمات کار با عقد توافق نامه‌ای بین استان و دفاتر خارجی انجام شده و درصدد هستیم که کار در سطح شهرستان‌های استان شروع کنیم چراکه انسجام سازمانی و توانمندسازی اقتصادی مردم از رویکردهای اصلی ما است.

تسنیم: در زمینه حفاظت از منابع طبیعی است چه اقداماتی انجام شده است؟

باقری: در زمینه حفاظت و یگان، شناسایی، تملک اراضی و اجرای مقررات 98 درصد کارها انجام شده است. علاوه بر تملک، اقداماتی در حوزه استعدادیابی، تفکیک مرز اراضی ملی، مبارزه با آفات در عرصه‌های منابع طبیعی، رسیدگی به پرونده‌های اختلافی بین مردم، منابع طبیعی و دولت در حال رسیدگی و انجام است.

یگان حفاظت منابع طبیعی در سطح کشور و به‌تبع آن در استان تشکیل شده تا بتوانیم اراضی را در برابر مسائل تخریبی، زمین خواری و غیره مدیریت و حفظ کنیم. در وضعیت‌های سخت و دشوار، استفاده از پهباد برای عکس‌برداری و فیلم‌برداری در راستای شناسایی متخلفین و وضعیت اراضی را نیز در برنامه اجرایی خود داریم.

تسنیم: در راستای مقابله با آتش سوزی در عرصه جنگل‌ها و منابع طبیعی چه برنامه‌هایی را در دستور کار قرار داده‌اید؟

باقری: در بحث حریق اقدامات خوبی در استان انجام شده و در سال گذشته آسیب‌های ناشی از حریق در استان‌ها نسبت به سایر استان‌ها حداقل ممکن بوده است.

علت این امر هم علاوه بر برگزاری جلسات و مانورهای مدیریت بحران با همکاری استانداری، ایجاد تشکل‌های مردمی در تمامی شهرستان‌های استان بوده است که با امکاناتی که در اختیار آن‌ها قرار گرفته از میزان آسیب‌ها بسیار کاسته شده اما همچنان نیاز به امکانات جدید وجود دارد که در این زمینه با سازمان مدیریت بحران کشور مذاکره کرده‌ایم.

سامانه ارتباطی ما با مردم شماره تلفن 1504 است ضمن اینکه در تمامی شهرستان‌های کوچک و بزرگ استان یگان حفاظت در راستای حفظ منابع طبیعی وجود دارد.

تسنیم: چه تعداد قرق‌بان منابع طبیعی در سطح استان فعالیت دارند و در این زمینه چه کمبودهایی وجود دارد؟

باقری: درحال حاضر 180 قرق‌بان منابع طبیعی در سطح استان خدمت رسانی می‌کنند که حداقل به همین تعداد کمبود نیرو داریم. اما با این وجود تشکل‌های مردمی در حوزه منابع طبیعی حضور فعالی دارند و ما دبیرخانه تشکل‌های مردم نهاد را در استان تشکیل دادیم و 32 تشکل داریم.

در واقع شاهد توسعه حضور و کمک مردم در عرصه حفاظت از منابع طبیعی هستیم به‌طوری که امسال تعداد همیاران طبیعت ما دو برابر شده و به بیش از 4 هزار نفر رسیده است به طورکلی اقبال عمومی نسبت به این امر مهم افزایش یافته است و مردم در راستای محافظت از منابع طبیعی و گزارش موارد با ما همکاری می‌کنند.

تسنیم: به‌طور کلی رویکرد اساسی و مهم‌ترین سیاست‌های شما برای پیگیری منسجم تمام این اهداف و اقدامات برچه اساس است؟

باقری: در این زمینه طرح مدیریت جامع آبخیز و منابع طبیعی را در دستور کار داریم چرا که اگر انسجام داشته باشیم و از کمک همه دستگاه‌ها بهره‌ ببریم می‌توانیم عملکرد بهتری داشته و تخریب‌ها را به حداقل برسانیم.

در این راستا استفاده اصولی از منابع و توسعه و توانمندسازی اقتصادی مردم را مدنظر داریم. طرح‌های مشارکتی را در استان در راستای همپوشانی عملکرد و حفظ حقوق بیت المال با دستگاه‌هایی نظیر دادگستری، بنیاد مسکن، اوقاف، شهرداری و غیره برنامه ریزی شده و کارهای خوبی در این زمینه انجام شده است. علاوه بر مدیریت جامع، حضور و مشارکت مردم از اولویت‌های سازمانی ما است که در حوزه خفاظت مشارکتی، مرتع داری مشارکتی، جنگل کاری مشارکتی و غیره تعریف و دنبال می‌شود.

گفت‌وگو از فرزانه زنگی

انتهای پیام/