ضرورت توجه به اصول ایمنی در بازارهای قدیمی

بر اساس قوانین نظام صنفی «هرشخص حقیقی یا حقوقی که در یکی از فعالیت‌های‌ صنفی ‌اعم از تولید، تبدیل، خرید، فروش، توزیع، خدمات و خدمات فنی سرمایه‌گذاری‌کند و به‌عنوان پیشه‌ور و صاحب حرفه و شغل آزاد، خواه به شخصه یا با مباشرت دیگران ‌محل کسبی دایر یا وسیله کسبی فراهم آورد و تمام یا قسمتی از کالا، محصول یا خدمات ‌خود را به طور مستقیم یا غیرمستقیم و به صورت کلی یا جزئی به مصرف کننده عرضه ‌دارد، فرد صنفی شناخته می‌شود». همچنین آن گروه از افراد که طبیعت آنان از یک نوع باشد نیز، تشکیل یک صنف را می‌دهند. کسب و کارهای شناخته شده تحت نام صنوف با توجه به نوع فعالیت در چهار گروه تولیدی، خدمات فنی، توزیعی و خدماتی تقسیم می‌شوند که نقش موثر و اساسی در پیشرفت رشد و توسعه اقتصاد کشور دارند. در حال حاضر براساس آخرین قانون نظام صنفی مصوب سال 1392، ساختار اصناف و تشکل‌های زیر مجموعه آن متشکل از واحدهای صنفی، اتحادیه‌ها، اتاق اصناف شهرستان‌های، اتاق اصناف ایران، کمیسیون نظارت و هیأت عالی نظارت می‌باشد که تعاریف، حوزه اختیارات و وظایف هر یک در قانون نظام صنفی‌ آمده است.

باید توجه داشت که کسب و کارهایی که تحت عنوان اصناف شناخته می‌شوند، قدمت زیادی در تاریخ تمدن ایران دارند. این کسب و کارها در گذشته در شکل‌گیری هر شهری، یکی از ارکان اصلی نظام تجاری شهرها بوده است. بطوریکه می‌توان اذعان داشت اصناف در قرون زیادی متولی امور اقتصادی در زنجیره تامین و عرضه کالاها و خدمات و بخش‌های مرتبط به منظور تسهیل فعالیت‌های اقتصادی نظیر جریان پول، ارتباطات و اطلاعات بوده‌اند. بخش عمده اصناف در هر شهر، در حوالی یکی از پررفت و آمدترین دروازه‌های شهر هسته اولیه بازار شهر را تشکیل می‌دادند، به مرور همراه با رشدشهرها، کسب وکارهای مستقر در بازار هم به‌ طرف داخل شهر در امتداد راه اصلی تا مرکز شهر گسترش می یافتند. در این بین نکته بسیار مهم رشد کسب و کارها در بازار اصلی در جهت تامین و عرضه مایحتاج عمده عموم مردم شامل کالا و خدمات با رعایت اصولی که امروز تحت نام حقوق مصرف‌کننده شناخته می‌شوند، صورت می‌گرفته است. همچنین در شهرهای مختلف باتوجه به مزیت‌های اقتصادی آن شهر تولید و عرضه برخی محصولات در داخل تیمچه‌ها، سراها، بازارچه‌هاو....، شکل می‌گرفت و به تخصص اصلی شهر تبدیل می‌شد. تقسیم‌بندی فضایی داخل بازارها هم به‌ نحوی بود که اصناف تولیدکننده و عرضه‌کننده یک کالا و یا یک خدمت در کنار هم قرار می‌گرفتند و هر یک رسته‌ای را به خود اختصاص می‌دادند. لازم به ذکر است در کنار بازارها و یا در داخل آن سایر فضاهای شهری همچون مسجد، مقرر حکومتی، فضای ورزشی(زور خانه)، حمام و کاروانسراها، بصورت هماهنگ و منسجم شکل می‌گرفت. در هر حال ساختار و عملکرد کسب و کارهای زیرمجموعه اصناف تا اوایل قرن حاضر بصورت منطقی و مطلوب برنامه‌ریزی، طراحی و اجرا می‌گردید. بطوریکه علی‌رغم گذشت صدها سال همچنان بسیاری از بازارهای قدیمی شهرهای ایران، کماکان مرکز اصلی تجارت شهرها می‌باشند و فضای مناسبی برای بازدید گردشگران داخلی و خارجی می‌باشند.

با شروع قرن حاضر، الگوبرداری نظام تجاری، اداری و مسکونی شهرها از الگوی بومی به سمت کشورهای دیگر روی آوردند. بطوریکه با توسعه شهرها، ارتباطات منطقی کسب و کارهای صنفی با سایر بخش‌های شهرها بهم خورد و این بخش بصورت مناسب و منطقی همچون گذشته توسعه نیافت. این امر با محورشدن بخش نفت و درآمد حاصله آن در اقتصادایران، بیشتر رابطه‌همگون بین تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان و مصرف‌کنندگان به‌ هم خورد و با تغییر الگوی‌مصرف و رشد شهرها، نظام توزیع و مبادله کالا و خدمات دچار دگرگونی گسترده‌ای شد. در سال‌های اخیر به تبع مشکلات ساختاری اقتصاد، اتخاذ سیاست‌های نادرست اقتصادی و عدم توجه به اصول علم اقتصاد در تدوین و ابلاغ قوانین و مقررات شکل‌گیری و فعالیت کسب و کارها مختلف و…، موجب گردید، ارتباط متوازن کسب و کارهای اقتصادی از جمله اصناف با سایر بخش‌های شهرها به‌ خوبی برقرار نگردد. بدین‌ترتیب در اکثر شهرها علی‌رغم رشد گسترده جمعیت و به تبع آن بزرگ شدن شهرها اما متاسفانه همچنان بازارهای قدیمی شهرها امور اقتصادی را در سطح کشوری، استانی، منطقه‌ای و شهری را انجام می‌دهند.

در هر حال کسب و کارهای زیرمجموعه اصناف که اهمیت زیادی در درآمد و اشتغال کشور همچنین با انجام مطلوب کلیه امور نقش زیادی در حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان کشور باید داشته باشند، به دلیل متعدد، در حال حاضر با چالش‌های متعددی در انجام فعالیت‌های‌شان روبرو و بصورت متوازن و منطقی همراه با رشد فنآوری‌های‌نوین رشد نداشته است. بطورکلی علی‌رغم رشد و پیشرفت فنآوری‌های گوناگون امروزه کسب و کارهای زیرمجموعه اصناف مشکلات زیادی نسبت به سالیان قبل از قرن حاضر دارند. اما امروزه باتوجه به رشد گسترده جمعیت، به همراه رشد علوم مختلف به خصوص در فناوری اطلاعات، همچنین افزایش بسیار زیاد تقاضای کالاها و خدمات مصرف کنندگان، دیگر این بازارها توان انجام کارکردهای مختلف را همچون گذشته ندارند. ضمن آنکه حجم گسترده مراجعه مصرف‌کنندگان به بازارهای قدیمی بسیار بیشتر از توان این بازارها است و به مرور این میراث ارزشمند با صدمات غیرقابل جبرانی روبرو شده است. همچنین از لحاظ ایمنی به خصوص نگهداری و عرضه برخی کالاها از جمله مواد شیمیایی، کاغذ، مقوا، پارچه و... در حجره‌های قدیمی بازار، خطرات زیادی برای عموم مردم(شامل کارکنان واحدهای صنفی مستقر در بازار، مراجعه‌کنندگان و همچنین ساکنین مناطق مسکونی همجوار با بازار) دارد. در این ارتباط می توان به آتش سوزی و تخریب بازار پلاسکو اشاره داشت که تقریبا باتوجه به دلایل فوق این مشکل ایجاد و گسترش یافت.

البته باید توجه داشت که وضعیت بازار پلاسکو خیلی بهتر از بسیاری از بازارهای قدیمی و سنتی کشور است و اگر در این بازارها چنین مشکلاتی روی دهد، آنگاه هزینه‌های مالی و انسانی بسیار گسترده‌ای به اقتصاد کشور وارد می شود. آنچه مسلم است تداوم این وضعیت موجب افزایش ضرر و زیان و هزینه‌های زیادی برای شهرهای مختلف کشور دارد که تعلل در ان روزبه روز هزینه بیشتری خواهد داشت. در نتیجه لازم است از یک طرف  نظام تجاری شهرها به خصوص مراکز عمده‌فروشی  در سطح کشوری و شهری، همچنین مراکز خرده فروشی برای رفع نیازهای روزانه، هفتگی و کلی عموم مردم شهرها باتوجه به تجربه طراحی بازارها در قرون گذشته البته با توجه به جمعیت فعلی و همچنین پیشرفت علوم مختلف، تجربه سایر کشورها و استفاده از نظر کارشناسان و خبرگان، ساماندهی شود. از طرف دیگر با مطالعه و برنامه‌ریزی، تغییر کاربری مناسب برای استفاده از فضای بازارها بعنوان یک مجموعه میراث فرهنگی ارزشمند جهت استفاده بهینه از این امکانات، صورت پذیرد.

در زمینه تغییر کاربری بازارهای قدیمی پیشنهاد می‌شود بازارهای قدیمی به مراکز فرهنگی، تفریحی، هنری و ورزشی تغییر کاربری داده شوند. بطوریکه سراهای مختلف بازارها برای تولید و عرضه محصولات هنری گوناگون همچون نقاشی، مجسمه سازی، عکاسی، فرش بافی، سفال گری و ...از یک طرف و همچنین فضاهای برای تهیه و عرضه سوغات و غذاها مناطق مختلف کشور از طرف دیگر، اختصاص یابند. همچنین بخش‌های از بازارها که در گذشته و یا حال به فعالیت‌ها همچون حمام سنتی، زورخانه، قهوه‌خانه و... موارد این چنین می‌پرداختند، مجددا برای این منظور و حتی فعالیت‌های هنری بیشتری همچون اختصاص فضاهای برای ارائه نمایش های سیاه‌بازی، برگزاری مراسم عزاداری(تکیه)، تعزیه، جشن‌ها و آئین‌های ملی و مذهبی و... بعد از بازسازی اختصاص داده شوند. البته ضرورت دارد که در کنار تغییر و بازسازی این بازارها براساس تمام ویژگی‌های بازارهای سنتی، به تمام پیش نیازهای بازارهای نوین همچون تخصیص فضاهای برای توقف خودرو، سرویس‌های بهداشتی و تمام امکانات لازم برای رعایت حقوق مصرف‌کنندگان البته با معماری هماهنگ با بازار سنتی، توجه شود. تا این بازارها تبدیل به محل‌های برای صرف اوقات فراغت خانواده‌ها و مهمتر از آن حمایت از هنرمندان و ایجاد اشتغال سازنده در شهرها شوند تا با جذب گردشگران داخلی و خارجی و افزایش صادرات صنایع دستی و سوغات کشور، معیشت مالکان واحدهای صنفی تغییر کاربری یافته کاهش نیابد. ضمن آنکه می‌توان بخش‌های از بازار را برای آموزش مرتبط با صنایع دستی، سوغات، هنرهای مختلف و... تخصیص داد. در این بین ایجاد فضاهای برای برگزاری نمایشگاه‌های هنری وهمچنین حراج آثار هنری نیز می‌تواند موجب استفاده بهتری از این میراث ارزشمند تاریخی شود. در هر حال همان گونه که گذشتگان ما با طراحی و ایجاد این بازارها، سازهای هنری بسیار ارزشمند را شکل دادند که موجب افتخار همه ایرانیان است، لازم است با تغییر کاربری و بازسازی مناسب از این بازارها، ضمن حفاظت از این میراث گران‌بها، موجب خلق درآمد مولد و حمایت از هنرمندان و حفظ آئین‌ها، رسوم و سنتها ملی و مذهبی در شهرها مختلف کشور باشیم.

انتهای پیام/