گزارش یک پژوهش؛ خبرهای بی اعتبار ببینده بیشتری در فضای مجازی دارد

یک پژوهش دانشگاهی نشان داده است کانال های خبری فارسی زبان که در پیام رسان تلگرام فعالیت می‌کنند و اعتبار منبع ضعیفی دارند و اخبار جعلی و کم اعتبار منتشر می کنند نسبت به کانال های معتبر بیینده بیشتری به خود جذب کرده اند.

گزارش یک پژوهش؛ خبرهای بی اعتبار ببینده بیشتری در فضای مجازی دارد

به گزارش گروه رسانه های خبرگزاری تسنیم، یک پژوهش دانشگاهی نشان داده است کانال های خبری فارسی زبان که در پیام رسان تلگرام فعالیت می‌کنند و اعتبار منبع ضعیفی دارند و اخبار جعلی و کم اعتبار منتشر می کنند، نسبت به کانال های معتبر، بیینده بیشتری به خود جذب کرده اند.

این پژوهش را قادر باستانی دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی با عنوان «اعتبار منبع در رسانه های اجتماعی؛ مطالعه موردی کانال‏های خبری تلگرام»، به راهنمایی اکبر نصراللهی و مشاوره هادی خانیکی  و اسماعیل سعدی پور  انجام داده است.

تحلیل محتوای 3160 پُست خبری‌تلگرامی، از پیشی‌گرفتن سیلبریتی‌ها از سیاستمداران در خبرسازی و حضور جدی در عرصه اطلاع رسانی و یا نقش تاثیرگذار ابرکاربران در تولید اخبار ملی و بین ‏اللملی حکایت دارد.

در تحلیل محتوای اخبار، وجود مقادیر بالای اخبار فیک در عموم رسانه ‏ها، کم‏ توجهی به اعتبار منبع در برخی رسانه ‏ها و غلبه نگاه غیرحرفه‏ ای در تنظیم اخبار به دلیل بی ‏توجهی به جامعیت اخبار و تنزل عناصر چرا و چگونه در اخبار، نشانه ‏های وجود مشکل ساختاری در کانال های خبری جدید است و نیاز جدی به چاره‏اندیشی دارد. 

یافته های این پژوهش نشان داده است اعتبار منبع در کانال های خبری تلگرامی مورد بررسی، تحت تأثیر دو نوع عوامل برون‏زا و درون‏زا هستند. عوامل برون‏زا که در بیرون بستر رسانه، اثر می‏گذارد، شامل سه مقوله تحول در مفهوم اعتبار اطلاعات، کالایی شدن مخاطب و استیلای تبلیغات تجاری و نیز افول مسئولیت اجتماعی و حرفه‏ای‏گری می‏باشد. عوامل درون‏زا که ناشی از خود رسانه، بر اعتبار منبع تأثیر دارد، شامل سه مقوله رهیافت ‏نو در تولید سبک و محتوای خبر، دگرگونی در ارزش‏های خبری و تغییرات در مفهوم سنتی دروازه ‏بانی خبر است.

طبق یافته ‏های این پژوهش، برخی رسانه ‏های نامعتبر، علیرغم آمار بالای انتشار اخبار ناصحیح، دارای دنبال‏ کننده و مخاطبان زیاد و نرخ بازنشر بالایی هستند. برای انتشار یک محتوای ساختگی، نیاز به آماده‌بودن فضای اجتماعی در جامعه، برای دریافت این‌گونه اخبار وجود دارد. سیاست رسانه ‏ای در کشور، به‌ویژه نحوه فعالیت خبری سازمان صداوسیما و محدودیت‌های رسانه‌های بزرگ و رسمی، به نحوی است که مردم برای شنیدن اخبار ساختگی، آمادگی خوبی دارند؛ این مشکل با توسعه رسانه‌های موبایلی دو چندان شده است. متولیان امر لازم است، جوانب جامعه ‏شناختی، روان‏شناختی و ارتباطی این معضل را به‌درستی کاوش و برنامه ‏ریزی کنند. هرگونه تعلل و سهل‌انگاری در این امر، آسیب‏های جدی به فرهنگ عمومی، رسانه‌ها و البته عامه مردم وارد خواهد کرد.

اثرگذاری خارج از قاعده سیلبرتی ‏ها و اَبَرکاربران بر فضای خبری، به طور مشخص و ملموس در تحلیل محتوا دیده شد. تغییری که در ارزش‏های خبری به وجود آمده و ارزش شهرت را بالاکشیده و در عنصر «که»، وجود درصد بالایی افراد معروف هنرمند و ورزشکار، نشان دهنده تحولی است که در رسانه ‏های جدید به وقوع پیوسته و سمت و سوی اخبار را تغییر داده است. تحلیل ‏محتوا نشان داد، بخش اعظم اخبار به سمت فشردگی پیش رفته که این امر، زوال متن و اهمیت تیتر را هویدا می ‏سازد.

وی افزود: با رشد رسانه ‏های اجتماعی مبتنی بر موبایل و اثرگذاری آن بر افکارعمومی، و همزمان با آن، گسترش اخبار جعلی در فضای مجازی و اثرات روزافزون آن بر جوامع بشری، مطالعات اعتبار منبع از اهمیت بیشتری برخوردار شده است. 

به گفته آقای باستانی تنوع و تعدد روزافزون اخبار و اطلاعات، انسان امروزی را در تنگنای بزرگی قرار داده و آزادی بی‌حد و حصر و ذره‏ای‌شدن نظام اطلاع‏رسانی که با پیشرفت‏های فناورانه حاصل شده، به نوعی آنارشیسم و از دست رفتن جریان اصلی جامعه از دست نخبگان انجامیده است. مردم اطلاعات و دانش سیاسی خود را از رسانه‌‏ها به دست می‌‏آورند و این اطلاعات، پس از تحلیل و پردازش مستقیم توسط مخاطب یا با کمک رهبران فکری، مبنای دیدگاه‏ها، نگرش‏ها و در نهایت رفتار سیاسی مردم می‏ شود و حالا با برآمدن رسانه‏ های جدید، مسئولیت اجتماعی روزنامه نگاران و نقش آنان در شکل گیری افکار عمومی، دچار چالش جدی شده است و نخبگان در موضع قرار گرفته اند.

این پژوهشگر با بیان اینکه تغییر «عصر اطلاعات» به «عصر اعتبار»، تغییری است که انسان باید در برابر اخبار دروغین، اطلاعات غلط و روش‌های مختلف نشر اکاذیب، توانمند شود، تصریح کرد: شهروندی که در عصر دیجیتال به رشد و بلوغ رسیده است، نباید صرفاً در جستجوی «صحت» اخبار باشد، بلکه باید بتواند با پیگیری منابع اخبار و اطلاعات، اعتبارشان را ارزیابی کند. همچنین بتواند اهداف پخش‌کنندگان اطلاعات را ارزیابی کند و از برنامه‌ها و مقاصد افرادی که به این اطلاعات اعتبار می‌بخشند، آگاهی کسب کند.

وی افزود:  پس هرگاه که می‌خواهیم اطلاعات و اخباری را باور کنیم یا مردود بشماریم، باید از خود بپرسیم: منبع این اطلاعات چیست؟ آیا این منبع معتبر است؟ چه مراجعی به آنها اعتماد دارند؟ به چه دلیل باید به این مراجع اعتماد کنم؟ چنین سؤالاتی به ما کمک خواهند کرد تا با واقعیت در تماس باشیم و پرسیدن این سؤالات، بهتر از این است که منابع را به‌طور مستقیم بررسی کنیم تا از صحت اطلاعات اطمینان حاصل کنیم.

باستانی اظهار داشت: اخبار ساختگی، عمداً مخاطب را گمراه می‏کند و فریب می‏دهد. در خبر ساختگی، غالبا تیترهای چشم‏نواز یا گزارش‏های خبری کاملاً جعلی به کار می‏گیرند تا خوانندگان مطلب را افزایش دهند، تعداد اشتراک‏گذاری آنلاین را بالا ببرند و میزان کلیک مطلب در اینترنت را بیشتر کنند. در مورد آخری، خبر را به شکل مطالب «محرک کلیک» درمی‏آورند که فارغ از درستی خبر، سود تبلیغاتی از این فعالیت ببرند. همچنین اخبار جعلی، پوشش رسانه‌های جدی را تضعیف و پوشش خبرهای مهم را برای روزنامه‌نگاران مشکل می‌کند.

دانشجوی دکتری رشته ارتباطات، در پایان دفاع از رساله خود، پیشنهاد کرد روشی که در این پژوهش برای سنجش و تعیین جایگاه کانال های خبری تلگرامی از لحاظ اعتبار منبع معرفی شده، توسط نهادهای آکادمیک و یا مدنی از جمله انجمن روزنامه نگاران و نظایر آن به کار گرفته شود و سالیانه گزارش وضعیت اعتبار منبع در کانال های خبری فعال در فضای مجازی، ارزیابی و به اطلاع عموم برسانند. این کار هم در تولیدکنندگان محتوا انگیزه رقابتی ایجاد خواهد کرد تا نقایص کاری خود را جبران کنند و در حد استاندارد ظاهر شوند و هم برای مخاطب، راهنمای خوبی است که کانال معتبر را از کانال غیرمعتبر تشخیص دهند.

انتهای پیام/

بازگشت به صفحه رسانه‌ها

پربیننده‌ترین اخبار رسانه ها
مهمترین اخبار رسانه ها
مهمترین اخبار تسنیم
پرواز خارجی
همراه اول
ایران مال