یادداشت| مسیر کشور پس از امام در رهبری آیت الله خامنه‌ای

یادداشت| مسیر کشور پس از امام در رهبری آیت الله خامنه‌ای

یک پژوهشگر تاریخ معاصر معتقد است آیت‌الله خامنه‌ای توانست حکومت ۱۰ ساله امام(ره) را به مثابه یک مدل که به صحت و موفقیت آن اعتقاد کامل داشت، مقابل خود قرار داده و طی این سی سال با اقتباسی آزاد، به بسط و پرورش آن اقدام کند.

گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم - محمدعلی صمدی پژوهشگر تاریخ معاصر : صاحب این قلم اصراری ندارد پنهان کند یا در پس تشبیه و استعاره اعلام کند که نتیجه سه دهه رهبری آیت الله سیدعلی خامنه ای بر جمهوری اسلامی ایران را مطلوب و موفقیت‌آمیز ارزیابی می‌کند و اگر متهم به تملق نمی‌شد، الفاظ دیگری به کار می برد که حق این داعیه را ادا کند اما در این یادداشت کوتاه، قصد من اثبات باورم به کسی نیست بلکه بنا دارم به اجمال علت دستیابی به چنین کارنامه درخشانی را، دستکم از منظر خود بیان کنم.

چه اهمیتی دارد که مشتی رقیب سیاسی جنابشان درباره‌ام چه فکر می کنند یا کمپلکس‌های زخم و کینه و عقده در رسانه های اروپایی و آمریکایی و سعودی چه رطب و یابسی به هم ببافند. بی حاشیه‌روی بیشتر،  معتقدم آیت‌الله خامنه‌ای جز با تقلید از راه و روش سیاسی امام خمینی، نمی توانست طی این سه دهه، به چنین جایی برسد که امروز ایستاده‌ایم. شاید این جمله کلیشه‌ای به نظر بیاید ولی مرادم از تقلید، آن معنای پروپاگاندایی‌اش نیست. ایشان به دلایلی که قطعاً تنها یکی از آن ها، علاقه و شیفتگی نسبت به «حضرت روح الله» است، توانست حکومت ده ساله آن حضرت را به مثابه یک مدل که به صحت و موفقیت آن اعتقاد کامل داشت، مقابل خود قرار داده و به جرات ادعا می کنم که طی این سی سال، با اقتباسی آزاد، به بسط و پرورش آن اقدام کند.

زیاد شنیده‌ام که گفته‌اند رهبری ایشان با رهبری امام متفاوت است و ایشان کشور را بر طریقی متفاوت هدایت کردند یا اگر امام بود، چنین نمی‌کرد و چنان می‌کرد اما به نظرم تنها تفاوت عمده میان روش رهبری ایشان با رهبری امام خمینی، سرعت حوادث در دهه نخست انقلاب اسلامی است. طبیعی است که آن چه ایران در ذیل رهبری امام خمینی طی ده سال با آن مواجه شد، در مسیر حیات بسیاری از ملت ها و کشورها، طی نیم قرن یا حداقل ربع قرن اتفاق می‌افتد.

گرچه آقای خامنه‌ای، کشور را ده سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی تحویل گرفت اما شرایط اقتصادی و اوضاع مادی کشور، شباهت زیادی داشت به روزهای نخست پیروزی انقلاب. آن زمان، کشوری انقلاب زده، با ذخائری در حد صفر، به دلیل انهدام ساختارهای سیاسی و اقتصادی رژیم قبل، خروج سرمایه‌ها توسط عوامل آن رژیم و اعتصاب های بلند مدت صنایع پایه و بازار و این زمان، کشوری جنگ زده با دستی خالی به دلیل فرسایش و خسارات سنگین صنایع پایه در جنگ و تحریم های طولانی و فرسایشی، اقتصادی مضمحل که محصولی بود از خبط و خطاهای عجیب و غریب دهه آخر حکومت پهلوی و ده سال جنگ و ناآرامی در گوشه کنار کشور.

حتی بتوان گفت که اقتصاد سال 1368، رقت بارتر از اقتصاد سال 1358 بود. در ابعاد سیاسی هم کشور، پس از جنگ، به دلایل مختلفی دچار انشقاق ها و شکاف های مشابهی با سال 1358 بود. جناح های سیاسی که گمان نمی‌کردند جنگ به این زودی ها به نتیجه مشخصی برسد، حالا پس از مدت‌ها، طعم صلح و آرامش سرمستشان کرده و گرفتار اختلافات و تعارضاتی با الگوهای مشابه ده سال قبل شدند.

انقلابیونی که تصور خروج قریب الوقوع از سیطره سنگین خفقان شاهنشاهی را نداشتند و اتحادی هرچند خفیف را علیه دشمن مشترک در پیش گرفته بودند، به فاصله چند ماه پس از پیروزی انقلاب، گرفتار رقابت و تعارضات شدند و آشفتگی‌های خطرناکی را در ساختار سیاسی کشور ایجاد کردند.(طبیعی است که غالب این شباهت‌های رفتاری، در سطح کلیات است و الا کسی مدعی مشابهت خط کشی‌های سیاسی نیروهای انقلاب، پس از وفات حضرت امام، مشابه آن چه مثلا جریاناتی مانند منافقین یا گروه های ملی-مذهبی نیست).

در وجوه اجتماعی نیز معضلاتی حس می‌شد که حداقل دورنمای مشابهی با ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی داشت. در سال 1358، صاحب نظران خارجی معتقد بودند که انسجام اجتماعی، به دلیل مشکلات اقتصادی و ناتوانی انقلابیون در رفع آن ها، به اضافه شکاف‌های سیاسی ناشی از تلاش اقشار مختلف برای تقسیم قدرت در نظام جدید، از میان رفته است و آن طور که به نظر می آید، یکپارچگی ملی وجود ندارد.

تجزیه طلبی های پی در پی و منازعات منطقه‌ای و سازمانی و اداری و... تاییدی بر این فرض بود. در سال 1368 هم اوضاع  چندان خوشایند به نظر نمی‌رسید. نیروهای انقلابی و باورمند به نظام اسلامی، دچار گسل‌های قابل اعتنایی بودند که با پذیرش قطعنامه 598 شروع شد. عزل آقای منتظری از رهبری که برای عموم مردم و اکثریت سیاستمداران، ناگهانی به نظر می آمد(در حالی که نتیجه بیش از سه سال تقلای پشت پرده امام خمینی برای اجتناب از چنین سرانجامی بود) و شوک منفعل کننده‌ای بود که البته با ضربه خرد کننده رحلت حضرت امام، فرصتی برای ماهیگیری از طرف ماهیگیران حرفه‌ای میدان سیاست فراهم نشد.

سنگینی مصائب و شاید خستگی و انفعال، نیروهای انقلابی را تهدید می‌کرد و بخش‌های دیگر بدنه فعال اجتماعی هم، چیزی در چنته نداشتند که در غیاب جوش و خروش انقلابیون، جایگزین کنند. آنان تمام انرژی خود را طی دهه گذشته، با غر زدن، زنجموره و تلاش برای اخلال، یا حداقل بی نتیجه نشان دادن تکاپوی شبانه روزی انقلابیون، به هدر داده بودند و هیچ ایده‌ای برای بهبود امور نداشتند جز تکرار شعارها و تحلیل‌های فانتزی رسانه‌های خارجی. در این میان نباید از یک تفاوت جدی میان آغاز رهبری ایشان با آغاز زعامت رسمی امام خمینی بر نظام اسلامی غافل بود.

حضرت روح الله در حالی رهبری قانونی خود را بر کشور پیش گرفت که مخالفانش، هیچ کدام خود را در اندازه‌ای نمی‌دیدند که بتوانند در برابر ایشان عرض اندامی کنند، در حالی که مخالفان رهبری آیت‌الله خامنه‌ای در دایره نظام اسلامی، برای خود قواره‌ای معادل یا در برخی موارد، بالاتر از ایشان در نظر داشتند که البته این امری طبیعی و مبتلا به تمامی انقلاب ها و نهضت ها، پس از حذف مؤسس یا پیشوای نخستین آن ها بوده و خواهد بود.

در چنین شرایطی که جزئیاتش در این مختصر نمی‌گنجد، آیت الله خامنه‌ای بر مسند رهبری نشست. بررسی تاریخی مختصری، خالی از غرض ورزی و البته متکی به درکی درست از وقایع دهه شصت و اتفاقات سی سال گذشته نشان می‌دهد که دومین رهبر انقلاب اسلامی، برای مواجهه با شرایطی که وصفش رفت، مانند شاگردی ممتاز سیره امام خمینی را درپیش گرفت و آن مدل را با بردباری قابل تحسینی، در کوره زمان به کمال رساند.

برای مثال،  می‌توان به شکل مواجهه ایشان با جریانات سیاسی منتقد و پرمدعا اشاره کرد. صبوری ایشان در برخورد با این جریانات که به نظر صاحب این قلم، در بسیاری جهات، شبیه گروهک‌ها در اوایل پیروزی انقلاب عمل می‌کردند و تنها گرایشات کفرآلود و التقاطی آنان را نداشتند، چیزی کم از حضرت امام نداشت. ضمن این که به دلیل آرامش نسبی کشور، پس از جنگ و انقلاب، ایشان موفق شدند از سرخوردگی کامل این نیروها جلوگیری کرده و آن‌ها را در چارچوب ساختارهای نظام نگه داشته و حتی زمینه به قدرت رسیدنشان را فراهم کرده یا از تخریب و تضعیف غیرمتعارف آنان توسط رقبای شان جلوگیری کنند. مهمی که در سال های نخست تأسیس نظام، علی رغم اهتمام «حضرت روح الله»، به دلیل هیجانات غیرقابل مهار نیروهای انقلاب و حضور نیروهای تحریک کننده فراوان در داخل کشور، چندان مورد توجه نبود و تعارضات خیلی زود به رویارویی منجر می‌شد.

از این قبیل، موارد بسیاری را می‌توان مثال زد که البته نیاز به مجالی وسیع تر و پژوهشی عمیق تر و مستند دارد. در سیاست خارجی و راهبردهای نظامی، حتی انطباق بیشتری مشاهده می‌شود. سرسختی‌ها و انعطافات حضرت روح الله در تقابل با فشارهای شکننده دشمنان خارجی طی وقایعی چون جنگ، پذیرش قطعنامه، ماجرای سلمان رشدی یا نوع برخورد با ابرقدرت شرق، مواردی هستند که با کمی دقت و تیزبینی، می‌توان موارد مشابه آن‌ها را در سال های رهبری «آقا» مشاهده کرد و شاید مهم ترین تشابه رهبری امام خمینی و آیت الله خامنه‌ای، تلاشی است که ایشان در جهت افزایش بلوغ سیاسی(فارغ از بستگی یا عدم بستگی عاطفی به گرایشات سیاسی حاکم) در میان توده های مردم در پیش گرفتند. مطالعه در این زمینه احتمالاً ساده تراز سایر حوزه‌هاست چون تمامی صحبت ها و مکتوبات امام خمینی و آیت الله خامنه ای در دوران زعامت شان در دسترس عموم و قابل بررسی است.

انتهای پیام/

واژه های کاربردی مرتبط

آخرین اخبار استانها

تبلیغاتویترین سیاسیصفحه ویترین روز
واژه های کاربردی مرتبط
پربیننده‌ترین اخبار سیاسی
مهمترین اخبار سیاسی
مهمترین اخبار تسنیم
کارگزاری فارابی
hamrah aval
بلیط هواپیما