یادداشت| غفلت از بسیج و نقش سرنوشت ساز آن در دفاع مقدس

یادداشت| غفلت از بسیج و نقش سرنوشت ساز آن در دفاع مقدس

مرور تاریخ دفاع مقدس نشان می‌دهد که برتری ایران اسلامی در برابر نیروهای تا دندان مسلح رژیم بعثی عراق، در کنار رشادت های نیرو های ارتش و سپاه، به واسطه حضور داوطلبان بسیجی بود.

خبرگزاری تسنیم- داود عامری

نگاهی به ساختار بسیج نشان می‌دهد که اعضای این نیرو براساس اعتقادات دینی، باورهای فرهنگی، انقلابی و علایق شخصی در این سازمان گرد آمده اند و نه تنها بابت حضور و فعالیت خود حقوق و مزایایی دریافت نمی‌کنند، بلکه در مواقعی علاوه بر هزینه کرد وقت خود، متحمل هزینه های اقتصادی نیز می شوند.

بنابراین مبنای حضور در بسیج، یک باور دینی و فرهنگی است. این باور خود را در اشکال مختلف، مثل فعالیت های فرهنگی و اجتماعی، حضور در گروه های جهادی، اقدامات امدادی و بشر دوستانه، حضور در میدان دفاع از آرمان های اسلامی و انقلابی و دفاع از کشور نشان می دهد. به عبارت دیگر آنچه بسیج را آماده حضور در برابر هر پیشامدی می کند و در پرتو اطاعت از ولی امر مسلمین در مقابل هر تهاجمی مقاومت می کند، فرهنگ دفاعی و باور اعتقادی است و برای اینکه بتوانیم نیروهای بسیج را از لحاظ کمی و کیفی در تراز بسیجی انقلاب اسلامی نگه داشته و در دهه‌های آینده بازتولید کرد، لازم است فرهنگ دفاعی را به صورت جزیی تبیین و روش های تعالی آن را متناسب با ضرورت‌ها و نیازها، روزآمد کنیم.

ما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شاهد تبلور و تکامل فرهنگ دفاعی کشور با باورهای جدید در کشور بودیم. این فرهنگ نمود عینی خود را با حضور بهترین فرزندان این مملکت به صورت داوطلبانه در دفاع مقدس و سایر میدان های نیاز انقلاب اسلامی نشان داده است و امروز باید به‌ عنوان یک تکیه‌ گاه و ذخیره انقلاب اسلامی همچون دردانه ای مورد مراقبت قرار گیرد.

مرور تاریخ دفاع مقدس نشان می‌دهد که برتری ایران اسلامی در برابر نیروهای تا دندان مسلح رژیم بعثی عراق، در کنار رشادت های نیرو های ارتش و سپاه، به واسطه حضور داوطلبان بسیجی بود.

بسیجیان از یک سو، به علت روحیات خاص خود، فضای سخت جنگ را تلطیف و نزدیک به فضای جامعه کردند، ازطرف دیگر تمام اقشار جامعه را تمام قد به پشتیبانی ازفرزندان رزمنده خود کشاندند که باعث افزایش روحیه رزمندگان حاضر در جبهه ها گردید. بنابراین اگر بخواهیم به نقش بسیج در کنار کارآمدی نظامی و راهبردی آن، نگاهی گذرا داشته باشیم که متاسفانه در سال های بعد از دفاع مقدس کمتر به آن توجه شد و مورد دقت و مطالعه جدی قرار نگرفته و یا این بحث آغازی باشد برای کار دقیق و عمیق اندیشمندان، محققین و مراکز پژوهشی. با توجه به حوصله این بحث می توان به مواردی چند اشاره کرد:

1- تقویت فرهنگ دفاعی در میان نیروهای نظامی؛در ابتدای جنگ، ارتش جمهوری اسلامی ایران، به علت شرایط انقلاب، ساختار خود را به طور کامل بازیابی نکرده بود و با تمام توان در جبهه حاضر نبود و سپاه هم که یک نیروی تازه متولد شده بود، از نظر تعداد نیرو و قدرت دفاعی به مطلوبیت های لازم دست نیافته بود، لذا از لحاظ برآورد قدرت دفاعی و نتیجه جنگ،نیرو های مسلح حاضر در میدان نبرد تصویر روشنی از پیروزی در برابر دشمن تا دندان مسلح و مورد حمایت قدرت‌های بزرگ نداشتند. در چنین شرایطی حضور نیروهای مردمی در جبهه‌ها، علاوه بر تقویت قدرت دفاعی، پیام مهم دیگری داشت که نشان از فرهنگ قوی دفاعی در بین عموم مردم بود.

نیروهای مسلح ما در جبهه با حضور نیروهای بسیج، خود را پشت گرم به حمایت یک ملت یافتند و همین امر قدرت دفاعی و روحیه مبارزه و مقاومت را چندین برابر کرد.

2- کاهش هزینه های جنگ؛ اگرچه این روزها و طی سال‌های اخیر، بحث تحریم ها و به خصوص تحریم اقتصادی به موضوع مهم و پررنگ تبدیل شده است، اما واقعیت این است که ملت ایران از اولین روزهای پس از پیروزی انقلاب، به علت استقلال طلبی و دوری از وابستگی‌به قدرت های حاکم بر عرصه بین الملل، مورد تحریم قرار گرفت.

طبیعتاً آثار تحریم در کنار نیاز های مالی  جنگ، هزینه‌های بسیاری بر کشور تحمیل می‌کرد. این شرایط  وضعیت کشور را  به لحاظ اقتصادی سخت کرده و مدیریت اقتصاد کشور را در تنگنا قرار می‌داد.

ورود بسیج به عرصه جنگ، از یک سو به جهت اینکه رزمندگان مردمی بدون کوچکترین چشم داشتی در جبهه حاضر می شدند و از طرف دیگر خانواده های ایرانی با تعلق خاطر بیشتری نسبت به برآورده ساختن نیازهای رزمندگان اهتمام پیدا می‌کردند، بنابراین ورود بسیج به دفاع، باعث شد قسمت عمده‌ای از هزینه های جنگ را مردم تقبل کرده و بار مالی سنگین دولت را در آن شرایط کاهش دهند.

3- تزریق اعتماد به نفس مضاعف به رزمندگان اسلام؛ مرور تاریخ ملت ها نشان می دهد که بین قدرت نبرد رزمندگان و روحیه سلحشوری آنها و حمایت مردم و نوع نگاه جامعه به سربازان و رزمندگان ارتباط مستقیمی وجود دارد. وقتی که در دفاع مقدس، مردم ما پا را از تشویق و حمایت مالی و معنوی فراتر گذاشتند و دوشادوش مدافعین خود، به میدان نبرد ورود پیدا کردند. طبیعتاً این اتفاق اعتماد نیروهای مسلح به مردم و متقابلاً اعتماد مردم به نیروهای مسلح را به یک باور واقعی تبدیل کرد و این اعتماد متقابل نقش اساسی در ساخت اراده نبرد و پیروزی در دفاع مقدس را رقم زد.

4- کشف استعداد های جدید؛ حضور بسیج در جنگ، باعث شد از تمامی طیف های جامعه در صحنه های دفاع مقدس حاضر شوند. طبیعتا افراد جامعه هرکدام استعدادهای خاص خود را دارند که دفاع مقدس فرصت بروز این استعدادها را فراهم کرد. لذا از بین همین نیروهای بسیجی و مردمی که سابقه نظامی‌گری و حضور در سپاه و ارتش را نداشتند، فرماندهان بزرگی چون شهید باقری ها ظهور کرد که با کسوت خبرنگاری به جبهه‌های نبرد اعزام شد و در طول جنگ تبدیل به یکی از نابغه های عملیات رزمی گردید و همچنین بسیاری از تنگناهای علمی و فناوری در جنگ را همین نیروهای مردمی گره گشایی کردند. شاید بتوان گفت یکی از دلایل پیشرفت های چشم گیر صنایع دفاعی ما ریشه در همین دوران و فرهنگ آن دارد. از این منظر اگر به حضور بسیج نگاه کنیم، باید گفت که بسیاری از فرماندهان ارشد سپاه که در دفاع مقدس نقش بسیار تعیین کننده ای داشتند و فرماندهان و مسئولین ارتشی انقلابی در بستر فرهنگی دفاع مقدس و همین نیروهای با اراده سر برآوردند، رشد کردند و بی شک می تواند گفت که نسلی از نیروهای خدوم، متعهد و کارآمد کشور نیز در این بستر زمانی تربیت شدند و آینده کشور را تضمین کردند، هر چند در طول زمان خیلی از آنها به دلیل تغییرات اجتماعی میدان جدی برای خدمت پیدا نکردند ترد شدند، اما هنوز هم آن نسل راهگشای آینده و امید بخش است.

5- ظهور و تثبیت فرهنگ ایثار و شهادت؛ اگرچه فرهنگ ایثار و شهادت در طی مبارزات انقلابی امام خمینی(ره) علیه نظام استبدادی، به عنوان یک فرهنگ اصیل و موجد حرکت انقلاب نضج یافته بود، اما دفاع مقدس، امکان ظهور و تعالی آن در کلیت جامعه را به صورت بسیار شفاف و آشکار فراهم کرد. این اتفاق با حضور داوطلبان بسیجی در میدان دفاع، از مصادیق فردی و جسته گریخته به یک فرهنگ متداول تبدیل شد، به طوری که از آبشخور فرهنگ دفاع مقدس، انقلاب اسلامی بسیاری از توطئه های فرهنگی دشمنان را در طی سال های بعد با اتکا به فرهنگ متعالی برجای مانده از رزمندگان هشت سال دفاع مقدس، پشت سر گذاشت و یکی از دلایل مهم ناکامی دشمنان نظام در تهاجم فرهنگی سازمان یافته علیه ایران اسلامی، پایداری فرهنگ به جای مانده از آن سال ها است، هر چند برای تعالی آن در این سالها کار درخوری انجام نداده ایم و هنوز هم به قول معروف از جیب می خوریم.

6- تسهیل مشارکت و همراه کردن مردم با شرایط و فرماندهی جنگ؛حضور مردم در جبهه‌ها،شرایط جنگ را به نفع ایران اسلامی تغییر داد، اما اداره شهرها و روستاهای فراوان در آن شرایط کار بسیار دشواری بود که نحوه حضور و مشارکت بسیج و مردم در مناطق مختلف و تسهیل در اقدامات مختلف و ایجاد روحیه همراهی و هماهنگی با نظام، بسیج را به یک وزنه سرنوشت ساز در دفاع مقدس، خارج از جبهه ها تبدیل کرد. تردیدی نیست که جنگ و دفاع، محکوم به پیروی از یک انضباط و نظام هماهنگ و نظم درونی است. در این ارتباط باید نقش سازمان بسیج را بسیار حایز اهمیت دانست که با فراهم کردن شرایط مشارکت و تسهیل حضور هماهنگ  و نظامند نیروهای بسیجی با نظام مدیریتی و فرماندهی جنگ در جبهه و خارج از جبهه، آنها را با قدرت تمام در خدمت دفاع از کشور قرار داد در کوران جنگ و توطه های دشمن در کشور و جبهه ها کوچکترین آشفتگی دیده نمی شد.

***

آنچه گفته شد مشتی بود از بی شمار نقش اساسی و تاثیرگذار بسیج در دفاع مقدس که این نقش در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی، سیاسی،دفاعی، امنیتی، اقتصادی و ... قابل بررسی، ثبت و تبدیل کردن آن به یک دانش ملی است.

در این خصوص مطالب زیادی گفته شده و می توان گفت. در این یادداشت تلاش کردیم با پرداختن به بعضی از زوایا، اهل پژوهش را برای پرداختن جدی تر بهاین موضوع مهم یادآوری کرده باشیم تا باشد که این غفلت و آسیب را به فرصتی برای ساخت آینده ای بهتر تبدیل کنیم.

انتهای پیام/

واژه های کاربردی مرتبط
نشریه اربعین
واژه های کاربردی مرتبط
پربیننده‌ترین اخبار فرهنگی
مهمترین اخبار فرهنگی
مهمترین اخبار تسنیم
کارگزاری فارابی
hamrah aval
triboon