گفتمان سازی و تسهیل‌گریِ ازدواج با محوریت مسجد باید انجام بشود

گفتمان سازی و تسهیل‌گریِ ازدواج با محوریت مسجد باید انجام بشود

چهارمین نشست تخصصی آسیب‌های اجتماعی با محوریت نقش مسجد در افزایش ازدواج به همت پژوهشکده مطالعات اسلامیِ آسیب‌های اجتماعی برگزار شد.

به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، در ادامه سلسله نشست‎‌‌های تخصّصی آسیب‌های اجتماعی، چهارمین نشست با موضوع «نقش مسجد در افزایش ازدواج جوانان»، سه‌شنبه(8 مهرماه) در محل پژوهشکده‎ مطالعات اسلامی آسیبب‌های اجتماعی دانشگاه شاهد، به صورت مجازی برگزار شد. در این نشست که حجت‎الاسلام رضا رویت، مدیر عامل بنیاد ملی خانواده، حجت‎الاسلام حجت‎الله ذاکر، معاون فرهنگی اجتماعی مرکز رسیدگی به امور مساجد و دکتر رضا شریفی، زوج‎ درمانگر، مشاور ازدواج و خانواده و عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع)، حضور داشتند به بررسی مسائلی چون ازدواج در کشور از منظر آمار، علل و عوامل کاهش ازدواج در ایران، نقش مسجد در افزایش ازدواج و تجارب موفق مساجد در ازدواج جوانان پرداخته شد.

در ابتدای نشست حجت‎الاسلام رویت در پاسخ به این پرسش که ازدواج در کشور ایران از منظر آمار چگونه است، گفت: کشور ایران از دهه 1350، دهه 1360 و دهه 1370 شاهد یک نوسان و کاهش جمعیتی بوده و در کل، یک نسبت مناسبی در سالیان متعدد دیده نمی‎شود. یکی از مسائلی که ما دچارش شدیم این است که تحلیل درستی از آینده نداریم و نمی‎دانیم که امسال نسبت به سال‎‌های قبل چطور است. در هر حال، شاهدیم ازدواج جوان‌ها که از سال 1389 به اوج خودش رسید که 80 تا 90 هزار ازدواج بوده و حاصل ازدواج‌های دهه شصتی هاست در سال 1398 به 592 هزار ازدواج رسیده است.

وی گفت: دو عامل نگران کننده است. اول اینکه جامعه‎ی مجردین چیزی بین 10 تا 12 میلیون نفر است و این برای کشوری که دارای هشتاد میلیون نفر جمعیت است عدد خوبی نیست. مسئله دوم که نگران کننده است؛ سن ازدواج است. میانگین ازدواج در پسرها 27 سال و در دخترها 22 سال است و این آمار در تهران در دخترها به 27 یا 29 سال هم می‎رسد. خارج شدن از سن ازدواج پیامدهایی را در پی دارد که از آن جمله می‎توان به تأثیرگذاری در استحکام و کیفیت خانواده اشاره کرد. البته این قصه در مقایسه با جامعه بین الملل وضعیت بدی نیست مخصوصا وضعیت کشورهای غربی، اروپا و آمریکا.

در ادامه نشست، حجت‎الاسلام ذاکر در پاسخ به پرسش اول (ازدواج در کشور ایران از منظر آمار) گفت: تنها نکته‎ قابل دقت در بحث آمار، آسیب شناسی پیرامون آن است. علل و عواملی که باعث این آمار شده ناشناخته است. در ایران به ذائقۀ مخاطب دقت نمی‎شود و در رابطه با آسیب‎ شناسی موانعی را ذکر می‎کنیم که گاهی نسبت به جامعۀ آماری ما حداقلی است. این را به کل جمعیت سرایت می‎دهیم. ما قشر خاکستری را هم بعضاً در آمار مباحث فرهنگی رها کردیم. مسائل اقتصادی مانند: مسکن، شغل و ... برای همه مسئله نیست و این به نوع نگاه ما به مسئله ازدواج مربوط است. اگر بخواهیم نگاه جامع و کاملی داشته باشیم باید همۀ عوامل را در نظر بگیریم.

رضا شریفی به عنوان آخرین سخنران در پاسخ به پرسش اول، (ازدواج در کشور ایران از منظر آمار) گفت: سیر نزولی که در ازدواج و آمارها داریم حاکی از این است که میزان ازدواج، تقریبا 40 درصد کم شده است و این زنگ خطری است در کشور ما، هر چند اِبا می‌‏کنم که کلمه بحران و یا فاجعه را بکار ببرم. نکته دومی که باید متذکر شوم این است که ممکن است گفته شود تحلیل وضعیت ازدواج کشورمان هر چند نگران کننده است اما در مقایسه با کشورهای غربی مثبت ارزیابی می‎شود؛ زیرا آمار ازدواج درکشورهای اروپایی و آمریکا بسیار پایین است. این قیاس اشتباه است! زیرا این تغییر در کشور ما در یک دوره کوتاه اتفاق افتاده حال آنکه در کشورهای غربی از دوره رنسانس و به مرور زمان اتفاق افتاده است و این تغییر کوتاه مدت در ایران بسیار نگران کننده است.

وی گفت: نکته سوم راجع به آمار، این است که این بخشی از فاجعه است. آمارها به دو شکل است. یکی راجع به ریزش ازدواج و دیگری راجع به پایداری ازدواج. مخاطرۀ بعدی این است که در یک سوم ازدواج‌های باقی مانده، رضایت زناشویی وجود ندارد. آمارها بیانگر وجود 14 میلیون افراد آمادۀ ازدواج است که حدود 13 میلیون آن‌ها ازدواج اول هستند و 1 میلیون باقی مانده بیوه زنان و مردانی هستند که نیاز به ازدواج مجدد دارند. وقتی عدم ازدواج و عدم پایداری ازدواج اتفاق می‌‏افتد یک نوع آسیب اجتماعی شکل می‎گیرد. افرادی که به هر عللی دیر ازدواج می‎کنند؛ به سمت ازدواج کاذب و یا ازدواج سفید (ازدواج بدون تعهد) کشیده می‌‏شوند. فرصتی برای زوجین برای ایجاد پایداری در ازدواج اتفاق نمی‎افتد و فرزندآوری زوجین دچار مشکل می‎شود.

در ادامه نشست، در پاسخ به این پرسشکه علل و عوامل کاهش ازدواج در ایران را چگونه ارزیابی می‎کنید؟در ابتدا رضا شریفی گفت: یک بخش آن مربوط به مراحل و عوامل ازدواج است و بخش دیگر مربوط به موانع ازدواج. موانع ازدواج هم خودش، به موانع منطقی و غیر منطقی تقسیم می‌شوند. در حوزه عوامل ازدواج، اگر سیر ازدواج را در نظر بگیریم سیر اول آن تمایل به ازدواج است که در کشور ما از 15 تا 39 سالگی در نظر گرفته می‎شود. از نظر روان‌ شناختی در حال حاضر میل به ازدواج در کشور ما وجود ندارد.

شریفی با بیان مراحل شکل‎گیری ازدواج که عبارتند از: انگیزه و تمایل، آشنایی و جذب شدن، تصمیم‎گیری و انتخاب، آمادگی و اطمینان (نامزدی)، عقد و پیمان زناشویی و رضایت و پایداری ازدواج، گفت: در همه این مراحل، دچار مشکلیم. عدّه‎ای انگیزه ازدواج ندارند؛ عدّه‎ای فرد مورد نظرشان را پیدا نکرده‎اند؛ عدّه‎ای در دوره نامزدی به مشکل می‎خورند و عدّه‎ای نیز بعد از عقد دچار مشکل می‌‌‌‌‌‌شوند.

وی در ادامه به بررسی موانع ایجاد انگیزه ازدواج پرداخت و گفت: یکی از موانع موجود، مشکلات اقتصادی است. کار، مسکن و امثالهم. اگر شما نوسان ازدواج را نگاه کنید در دوره‎هایی که رفاه اجتماعی فراهم بوده ازدواج‏‌ها بهتر بوده است. مشکل اقتصادی هم مانع ازدواج است و هم باعث تأخیر در ازدواج. دلایلی چون ترس از ازدواج که علت روان‌ شناختی آن، ترس از محدودیت پذیری است. ترس ناشی از ازدواج‌های تلخ و ناکام، ترس از طلاق، ترس از صیانت و اعتماد سازی، بودن فرصت‎های رقیب ازدواج، همچون روابط بدون تعهد ، می‌‏تواند از جمله دلایل غیرمنطقی عدم تمایل به ازدواج باشد.

در ادامه نشست، حجت‎الاسلام ذاکر در پاسخ به پرسش دوم (ارزیابی علل و عوامل کاهش ازدواج)، حل مشکلات و موانع مطرح شده توسط رضا شریفی را در محوریت مسجد دانست و گفت: اگر عزمی راجع به حل این مشکلات وجود داشته باشد، مسجد می‎تواند کارگشا باشد. یکی از کارهایی که مسجد می‎تواند در آن نقش ایفا کند بحث آگاهی بخشی راجع به ترس از ازدواج و موارد ذکر شده‎ی دیگر است.

وی گفت: اگر نگرش افراد نسبت به مقولۀ ازدواج تغییر یابد؛ جوان برای ازدواج همۀ سختی‏‌ها را به جان می‎خرد. تا نگاه اصلاح نشود و تعهد ایجاد نشود موانع به صورت زنجیره‎ای دست و بال جوانان را خواهد بست. وقتی نگاه به ازدواج تصحیح شد اگر در مسیر موانعی هم بوجود بیاید بر طرف خواهد شد. با نگاه تعبدی و معنوی به ازدواج، مشکلات برطرف و دست اندازها مرتفع می‌شود، پس اولین کار مسجد اصلاح نگرش است.

معاون فرهنگی اجتماعی امور مساجد گفت: ضرورت ازدواج باید تبیین شود. ما در همۀ مواقع برای حل و بر طرف کردن مشکلات و موانع راهنمایی و رانندگی و امثال آن تابلو‌های مختلف در سطح شهر و جاده‎ها می‎بینیم اما راجع به ازدواج، نه. اگر ما در مقولۀ ازدواج همین هشدارها را بدهیم بسیاری از مشکلات قابل حل است. یکی دیگر از کارکرد‏های مسجد، تبیین ضرورت ازدواج و مشکلات عدیده‎ای است که در صورت عدم ازدواج، حتی در حوزه اجتماعی و فرهنگی رخ می‎دهد.

حجت الاسلام ذاکر یکی از رسالت‌‎های دیگر مسجد را ارائه الگو‏های موفق دانست و گفت:  آقای شریفی به ترس از طلاق اشاره کرد، ما باید از طریق مساجد الگو‎های موفق در ازدواج را به جوان ‌ها معرفی کنیم و بعد علت موفقیت آن‌ها را بیان کنیم. زوج‎هایی که از نظر پایداری در ازدواج، تأمین عاطفی همدیگر و ... موفقند را امام جماعت و یا هیئت امناء مساجد دعوت کنند و در جلسات معارفه‌ای، معرفی کنند. یکی دیگر از رسالت‌های مسجد ترویج ازدواج آسان است.  بعضی اوقات جوان‌هایی به مسجد مراجعه می‏‌کنند که تمایل به ازدواج دارند، مسئولیت پذیرند اما مراجعه می‎کنند به شخصی که پدرش جزء نمازگزاران است و آن شخص از آن  جوان راجع به شغل و مسکن سئوالاتی می‎پرسد و در نهایت او را منصرف می‏‌کند، مدیریت ازدواج آسان در مسجد باید سازماندهی شود. یکی از موارد ترویج ازدواج آسان، ترغیب خیرین به بذل مال جهت ازدواج جوانان است. ما می‎توانیم نگاهمان را از بحث اطعام به طرف خدمات اجتماعی که یکی از آن‌ها ازدواج است سوق بدهیم.

حجت‎الاسلام رویت در پاسخ به این پرسش که نقش مسجد را در افزایش ازدواج جوانان چگونه ارزیابی می‎کنید با اشاره به وجود سه محور جدی در رابطه با نقش مسجد، گفت: 1.گفتمان سازی؛ مجموعه عناصر مسجد باید به کار گرفته شود. بحث وعظ و خطابه، کلاس‎های مشاوره، آموزش قبل از ازدواج، معرفی محصولات و آثار اثرگذار در بحث گفتمان‎ سازی، معرفی الگوهای موفق ازدواج، بکارگیری فعالان و ریش سفیدان و.... 2. تسهیل‎گری؛ یکی از علل جدی در تأخیر ازدواج  هم کُف ‎یابی است که ممکن است از 1 تا چند سال طول بکشد. کار واسطه‏‌گر توجیه فرد و یا خانواده‌‏ی فرد جهت ترغیب به ازدواج است. یک بخش دیگرِ تسهیل‌‏گری تهیۀ جهیزیه است. اگر در مساجد، زیرساخت‏‌ها وجود داشته باشد می‎تواند در ازدواج، تسهیل به وجود آورد. 3. عناصر سازمانی؛ توانمند‎سازی عناصر واسطه‌‏گری در مسجد، ارائه راه‏کار اعتماد به واسطین، ایجاد گروه ‌های حکمیت جهت ازدواج و حل مشکل خانواده‎ها. سازماندهی عناصر حوزه‌های ذکر شده اعم از اساتید، مشاورین و... و ارتباط با مردم از این طریق و حذف هزینه‏‌های گزاف و... همگی در کنار یکدیگر می‌توانند به امر تسهیل ازدواج یاری برسانند.

در ادامه نشست،رضا شریفی در پاسخ به پرسش نقش مسجد در افزایش ازدواج گفت: وقتی ما راجع به عمق مشکل فکر می‏‌کنیم به این نتیجه می رسیم که مدیریت بحران باید گسترده باشد. بعضی‎ها خیال می‌کنند که این یک نگاه دولتی است در حالی که این طور نیست و اگر دولتی شود مشکلاتی را به همراه خواهد داشت. با توجه به عمق مسئله، ما باید همۀ ظرفیت ‌ها را نگاه کنیم هر چند بر این باوریم که دولت باید با حل مشکلات اقتصادی زمینۀ ازدواج را فراهم کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) گفت: پایگاه مسجد، یک پایگاه غیر دولتی و مؤثر در امر ازدواج است. در حوزه ازدواج، مداخلات مکان‎‌های مذهبی در غرب بسیار زیاد است. مکان ‌هایی مثل کلیسا در حوزۀ زوج ‏درمانی و آماده سازی افراد برای ازدواج، دخالت دارند. در کشور ما هم این ظرفیت‌های ارزشمند وجود دارد و من هم قبول دارم که پایگاه مسجد بسیار می‎تواند اثر بخش باشد. در حوزه‌های انگیزه ازدواج، همسان‎ یابی، تسهیل ازدواج، تربیت کودک و... می‎توان از ظرفیت مساجد استفاده کرد.

وی گفت: وقتی ما از مسجد به عنوان یک پایگاه معنوی صحبت می‎کنیم و به تجارب کشورهای دیگر که آن‌ها هم مشابه چنین مداخلاتی داشتند نگاه می‌کنیم، هدفمان مقایسه نیست؛ بلکه بررسی تجارب دیگر کشورهاست. طبیعی است که این مداخله متناسب با کشور و با فرهنگ بومی ما انجام می‎شود. فرهنگ کشورهای غربی طوری است که ازدواجشان در کلیسا انجام می‎شود و بعضی هم اینطور نیستند و فرهنگ ازدواج در کلیسا برای بعضی اتفاق می‎افتد و امری قانونی و الزامی نیست بلکه به عنوان تشریفات ازدواج آن‌ها محسوب می‎شود اما در کشور ما بافت فرهنگی‌مان اجازه ازدواج به آن صورت را شاید به جهت حرمت مسجد نمی‌‏دهد. موضوع، ظرفیت مساجد و کمکی است که مسجد می‎تواند داشته باشد.

شریفی گفت: وقتی در مورد مسجد صحبت می‌کنیم یک نگرش محدودی در مورد مسجد وجود دارد و آن این است که مسجد محل عبادت است. این نگرش باید اصلاح شود. باید توجه داشت که برای ایجاد سازوکارهایی مانند تسهیل ازدواج و ... باید سازوکارهای یک نوع خدمات حرفه‌‏ای و کاربردی  به صورت استاندارد فراهم شود.

در ادامه، حجت‎الاسلام ذاکر در پاسخ به پرسش نقش مسجد در افزایش ازداج، گفت: نکته‎ای که در بسترسازی حائز اهمیت است، این است که این نگرش باید در خود فعالین مسجد هم تصحیح شود که مساجد فقط کارکرد عبادی ندارند. احساس من این است که عدم مطالبه‎گری جوانان در فراهم سازی بستر مناسب در مساجد جهت افزایش ازدواج باعث شده که این موانع وجود داشته باشد، لذا اولین مقدمه بستر سازی، گوشزد کردن، هشدار دادن و پیدا کردن افراد، نسبت به ضرورت پرداختن به مساجد در این زمینه است.

حجت الاسلام ذاکر در پاسخ به این پرسش که با توجه به تجارب موفق چه راه‎‌هایی برای گسترش نقش مسجد در زمینه افزایش ازداوج پیشنهاد می‎شود،گفت: در امر ازدواج تجربه‌هایی به صورت جسته و گریخته داریم مثلا در شهر تهران مسجدی داریم که اتاق عقدی را راه‏ اندازی کرده است و در بحث تسهیل‎گری و واسطه‎گری در ازدواج فعال است اما این سازوکار تبدیل به یک جریان نشده است.

حجت‎الاسلام رویت نیز در پاسخ به  سوال نقش مسجد در افزایش ازدواج گفت: به نظرم لوازم و بستر‎ها در همان سه بخش است (گفتمان سازی، تسهیل گری، عناصر سازمانی) و با توجه به این عوامل، مساجد نیازمند یک سری زیر ساخت‌ها هستند که بتوان به امر ازدواج پرداخت که در بعضی مساجد این زیر ساخت‌ها فراهم شده است. اگر ما بتوانیم امام جماعت مسجد و نیروهای کارکردی را خوب انتخاب کنیم شک نکنیم که مسجد می‎تواند بسیار تأثیر گذار باشد.

انتهای پیام/

واژه های کاربردی مرتبط
واژه های کاربردی مرتبط
پربیننده‌ترین اخبار فرهنگی
اخبار روز فرهنگی
مهمترین اخبار
کارگزاری فارابی
Hamrah avval
رازی
triboon