درباره اظهارات روحانی در نشست خبری/ بی‌اطلاعی عجیب از مواضع واقعی بایدن و سیگنال ضعیف به آمریکا درباره قانون مجلس

درباره اظهارات روحانی در نشست خبری/ بی‌اطلاعی عجیب از مواضع واقعی بایدن و سیگنال ضعیف به آمریکا درباره قانون مجلس

رئیس‌جمهور در پاسخ به سؤالی راجع به این‌که جو بایدن به‌دنبال بازگشت به برجام اما در یک توافقنامه قدرتمند‌تر است، گفت که چنین تعبیری را از بایدن نشنیده است. این متن به بررسی این مسئله و همچنین موضع او در قبال قانون مجلس شورای اسلامی می‌پردازد.

به گزارش خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام حسن روحانی رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در نشست خبری که عصر امروز دوشنبه با حضور شماری از خبرنگاران برگزار شد، در پاسخ به سؤال شبکه تلویزیونی ان‌بی‌سی آمریکا که پرسید: «آقای جو بایدن اعلام کرده‌اند که مایل هستند مجدداً به برجام بازگردند، اما این بار به‌دنبال یک توافقنامه قدرتمندتر هستند که شامل برنامه موشکی و نفوذ منطقه‌ای ایران خواهد بود و در این راستا کشورهایی مثل آلمان، فرانسه، بریتانیا با آن همصدا هستند. با توجه به الحاقاتی که مدنظر آقای بایدن است، به‌نظر شما، بازگشت کامل به تعهدات از طرف همه طرف‌ها، منطقی و واقع‌بینانه به‌نظر می‌رسد؟» گفت: آن تعبیری را که شما از آقای بایدن نقل کردید من نشنیدم که بگوید که اگر بخواهم برگردم، باید یک توافق دیگر و قوی‌تری داشته باشیم، این حرف ترامپ است و حرف بایدن نیست. ترامپ همین را می‌گفت، می‌گفت "این توافق را قبول نداریم و باید برگردیم به یک توافق قوی‌تر."

روحانی در عین حال تأکید کرد: به‌فرض اینکه هر کس این حرف را بزند، آلمان بگوید یا هر کس، ما هیچ پیش‌شرطی را از هیچ کس نخواهیم پذیرفت؛ نه برجام قابل مذاکره است و نه اینکه بخواهیم برجام را از نو پهن کنیم روی میز مذاکره و ماده به ماده بحث کنیم. یک برجام وجود دارد که قبلاً مذاکره شده و بر سر آن توافق شده است. عین این برجام را همه اجرا می‌کنند یا اجرا نمی‌کنند، اگر اجرا کردند ما هم اجرا می‌کنیم.

جدیدترین خبرها و تحلیل‌های ایران و جهان را در کانال تلگرامی تسنیم بخوانید. (کلیک کنید)

جدیدترین خبرها و تحلیل‌های ایران و جهان را در کانال اینستاگرامی تسنیم بخوانید. (کلیک کنید)

رئیس‌جمهور با تأکیدی مجدد به تفاوت بایدن و ترامپ، می‌گوید: مسایل دیگری که نام بردید، مثل مسائل موشکی و منطقه‌ای هیچ ارتباطی به مسئله هسته‌ای ندارد... ترامپ از همه چیز بی‌خبر بود و اصلاً نمی‌دانست ولی آقای بایدن به‌خوبی می‌داند که چه مذاکراتی انجام شده و چه شده است، اینها قابل طرح و مذاکره نیست. آن چیزی که می‌تواند روی میز باشد، همین‌ است که همه به تعهدات کامل خودشان برگردند.

اما سخنان آقای روحانی مبنی بر اینکه چنین تعبیری را از بایدن نشنیده‌ است بسیاری از کارشناسان امر را که از تحولات اخیر و مواضع دو طرف آگاه هستند به تعجب واداشته است.

در اینجا اگر نگوییم سخنان آقای روحانی به‌خاطر فراموشی خاطر بوده است ــ که بعید به‌نظر می‌رسد ــ می‌توان به دو برداشت از این حرف ایشان رسید؛

اول اینکه رئیس جمهور و اطرافیانش آگاهی لازم را درباره مواضع دولت و حاکمیت دشمن اصلی ندارند و دوم اینکه خواسته یا ناخواسته سیگنالی به طرف آمریکایی می‌دهد که "حرفتان را نشنیده می‌گیریم."، حال اینکه این نشنیده گرفتن به‌نفع چه‌کسی و به‌ضرر کیست، خود جای بحث جدی دارد. برای روشن شدن صحت یا غلط بودن هر دو برداشت باید به چند نکته توجه کرد؛

حرف بایدن درباره بازگشت به برجام چیست؟

جو بایدن پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، در یادداشت 13 سپتامبر خود در سی‌ان‌ان به مواضعش در قبال ایران و توافق هسته‌ای اشاره کرده بود. او هدف سیاست خود را «سخت‌گیری هوشمندانه‌تر» علیه ایران اعلام کرد.

در واقع بایدن در آن یادداشت به بازگشت متقابل به برجام اشاره کرده، اما هدف آن را ایجاد محدودیت و مهار ایران از جمله در برنامه هسته‌ای و سایر زمینه‌ها بیان کرده بود. او در آن یادداشت نه‌تنها به رفع واقعی تحریم‌ها اشاره نکرده، بلکه بر اعمال تحریم‌ها در زمینه‌های دیگر از جمله حقوق بشر، علیه ایران تأکید کرده بود، این نکته نشان می‌دهد که دولت جدید آمریکا، نه دنبال رفع واقعی تحریم‌ها، بلکه در پی افزایش محدودیت‌ها ضد ایران است.

چندی بعد جو بایدن در مصاحبه‌ای با توماس فریدمن، ستون‌نویس روزنامه نیویورک تایمز با اشاره به همگرایی آمریکا با متحدانش گفت: «ما با مشورت متحدان و شرکایمان، وارد مذاکرات و توافقات متعاقبی برای محکم‌تر و طولانی‌تر کردن محدودیت‌های هسته‌ای ایران و پرداختن به برنامه موشکی این کشور خواهیم شد.»

فریدمن نوشته دیدگاه بایدن و تیم امنیت ملی او این است که بعد از آنکه برجام توسط هر دو طرف احیا شد، بایستی در فاصله‌ای کوتاه، مذاکراتی با هدف طولانی‌تر کردن محدودیت‌های ایران در زمینه تولید مواد هسته‌ای و همچنین پرداختن به مسئله نفوذ منطقه‌ای ایران برگزار شود.

در حالت ایده‌آل، تیم بایدن امیدوار است در این مذاکرات علاوه بر طرف‌های اصلی توافق هسته‌ای، کشورهای عربی همسایه ایران مانند عربستان سعودی و امارات نیز حضور داشته باشند.

بایدن در این مصاحبه به اظهارات قبلی آنتونی بلینکن، گزینه وزارت خارجه دولت آتی آمریکا مهر تأیید زده است و برجام را به‌عنوان سکویی برای مهار ایران و فشار بر آن در زمینه‌های دیگر می‌داند.

بایدن برجام را بهترین چارچوب برای این کار عنوان می‌کند. او صراحتاً به برنامه موشکی اشاره می‌کند و می‌گوید: «صحبت‌های زیادی درباره موشک‌های هدایت دقیق و همه مسائل دیگری که منطقه را بی‌ثبات می‌کنند مطرح می‌شود ولی بهترین راه برای ایجاد قدری ثبات در منطقه، تعامل در چارچوب برجام است.»

در عین حال باید به این نکته توجه داشت که همزمان با این واقعیت که اشتهای دولت جدید دموکرات برای گرفتن امتیازهای ریز و درشت در زمینه هسته‌ای، منطقه‌ای و موشکی بسیار بالاست، اما تمایل او برای رفع مؤثر تحریم‌ها بسیار پایین است. بایدن حتی حرفی از لغو کامل تحریم‌ها نمی‌زند و بالعکس تأکید می‌کند که شمشیر تحریم‌ها همواره بالای سر ایران خواهد بود. او می‌گوید: «گزینه بازگرداندن خودکار تحریم‌ها همیشه در اختیار آمریکاست و ایران به این مسئله واقف است.»

جمله فوق نشان می‌دهد که آمریکا حتی قبل از اینکه امتیازهای هنگفتی را از ایران در حوزه‌های راهبردی بگیرد، راه «دبه» را باز می‌گذارد و صراحتاً به ادامه فشار حتی در صورتی که ایران در حوزه‌های منطقه‌ای و موشکی سازش کند، اعتراف می‌کند.

به‌نظر می‌رسد این گزاره که «گزینه بازگرداندن خودکار تحریم‌ها همیشه در اختیار آمریکاست» از مهمترین و کلیدی‌ترین اظهارات بایدن باشد که به‌روشنی به ما می‌گوید که مسئله آمریکا نه‌فقط هسته‌ای، و نه حتی موشکی و منطقه‌ای، بلکه تسلیم کامل و تهی شدن تمامی ظرفیت‌های راهبردی ایران است، لذا اگر با او هوشمندانه مواجه نشویم، در واقع شرایط مناسب را تقدیم او کرده‌ایم.

با عطف به جملات فوق می‌توان این حرف دیگر رئیس جمهور را رد کرد که گفت: «ترامپ از همه چیز بی‌خبر بود و اصلاً نمی‌دانست ولی آقای بایدن به‌خوبی می‌داند چه مذاکراتی انجام شده و چه شده است». از مواضع بایدن می‌توان دریافت که دولت‌های آمریکا در قبال ایران راهبرد مشابهی را دنبال کرده و جملگی دنبال تضعیف، مهار و براندازی در ایران بوده‌اند، حتی برخی از آنها در پی تجزیه ایران هم بودند، سیاست ایجاد اختلافات قومی و مذهبی در کشور، ریشه در چنین نگاهی دارد اما در این مسیر هر دولت یا حزبی روش مخصوص خود را داشته است.

آیا روحانی و همراهانش به مسئله آگاهی دارند؟

در اینجا باید تمایزی بین بازگشت اعلامی به برجام، با انجام واقعی و عملی تعهدات قائل شد. همان‌گونه که بارها اعلام شده است و قانون جدید مجلس شورای اسلامی نیز بر آن صحه می‌گذارد، هدف و ماهیت اصلی برجام از دیدگاه ایران، رفع تحریم‌های اقتصادی بوده است اما در اظهارات مقامات دولت فعلی می‌توان واکنشی انفعالی دید که حتی در برخی اوقات اهداف برجام را دستکاری و تحریف کرده‌اند.

همین اخیراً وزیر امور خارجه دولت آقای روحانی هدف توافق هسته‌ای را راهبردی و امنیتی خوانده و آقای جهانگیری معاون اول رئیس جمهوری هم نسبت به تقویت چندجانبه‌گرایی از محل احیای برجام، ابراز امیدواری کرده است.

اما در آن سو، بلینکن هدف آمریکا از بازگشت به برجام را تبدیل این توافق برای تبدیل به پلت‌فرمی برای انزوای بیشتر ایران می‌داند.

او اواخر سپتامبر سال جاری در مصاحبه با «سی‌بی‌اس نیوز» درباره موضوع ایران و سیاست آتی بایدن در این زمینه می‌گوید: «اگر جو بایدن رئیس جمهور شود و اگر ایران به پایبندی به توافق هسته‌ای برگردد، ما هم کار مشابهی خواهیم کرد اما آنگاه، ما آن را به‌عنوان پلت‌فرمی استفاده خواهیم کرد تا با شرکا و متحدانمان تلاش کنیم که آن را تقویت و طولانی‌تر کنیم و فکر می‌کنم این امتیازاتی دارد که ما را کنار شرکا و متحدانمان قرار می‌دهد تا بتوانیم با هم به‌طور مؤثرتر علیه سایر فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده ایران فشار وارد کنیم و این اطمینان را حاصل کنیم که در خصوص آن فعالیت‌ها، ایران منزوی شود و نه آمریکا.»

«جیک سولیوان»، دستیار فعلی جو بایدن و فرد مورد نظر برای پست مشاور امنیت ملی آمریکا که در جریان مذاکرات برجام نیز حضور داشت درباره سیاست آتی بایدن در قبال ایران می‌گوید: «جو بایدن با ایران یک توافق پیرو مذاکره خواهد کرد که عملاً امنیت آمریکا و اسرائیل و سایر شرکای منطقه‌ای ما را به‌پیش ببرد و ایران را پاسخگو و مسئول کند.»

سولیوان در جای دیگری نیز گفته است: «ایرانی‌ها باید واقع‌بین‌تر باشند، تصور کاهش عمده تحریم‌ها از سوی ایالات متحده بدون دریافت ضمانت‌هایی از ایران مبنی بر آغاز مذاکره فوری بر سر توافقی متعاقب که در آن دست‌کم چارچوب‌های زمانی توافق بسط داده شده و مسائل مربوط به راستی‌آزمایی و موشک‌های بالیستیک قاره‌پیما حل شده باشند، غیرعملی است.»

این‌که آمریکا باید به برجام بازگردد، حقی برای او ایجاب نمی‌کند. وظیفه آمریکاست  که برجام را عملیاتی و تعهداتش را اجرا کند. سخنان آقای ظریف در گفتگوی اخیرش با آقای مهدی نصیری ظاهراً بهتر از آقای روحانی است. ظریف می‌گوید آمریکا حتی اگر از برجام خارج شده است، اما به‌عنوان عضوی از سازمان ملل باید وظایفش در برجام را انجام دهد.
ضرورت بازگشت آمریکا به تعهداتش در برجام، حرف بسیار درستی است اما هوشمندی آن است که با نقشه راه بایدن آشنا باشیم و تلاش کنیم راه‌های جاه‌طلبی او را ببندیم نه آنکه با ساده‌سازی ماجرا بگوییم "ما چنین چیزی از بایدن نشنیدیم"!
در اینجا باید به آقای روحانی ایراد گرفت و گفت که دست‌کم باید مشاورانش در حوزه سیاست خارجی را بهتر انتخاب کند و یا اگر این مشاوران، اطلاعات را به او می‌دهند، خود آقای روحانی بهتر است بیشتر به این داده‌ها گوش کند.

* سیگنال غلط روحانی به بایدن؛ "فشارها را ادامه بده!"
نکته دیگر، نحوه سخن گفتن آقای روحانی درباره چگونگی اجرای قانون مصوب مجلس برای لغو تحریمهاست. آقای روحانی در پاسخ به خبرنگار تسنیم گفت که" بر مبنای تفسیر ما (تفسیر دولت) از این طرح، آن را عملیاتی خواهیم کرد."، مقدمه و مؤخره آقای روحانی در این زمینه و تجربه عملی ایشان نشان می‌دهد که با یک نگاه نسبتاً نگران، می‌توان احتمال داد که چیزی بیش از آنچه در ماجرای کاهش تعهدات هسته‌ای از دولت نخواهیم دید.
در ماجرای کاهش تعهدات هسته‌ای، در ابتدای این امر که ایران گام‌هایی برداشت، طرف مقابل هشدار را جدی گرفت و بلافاصله پیشنهاداتی به ایران از ناحیه مکرون و یا با واسطه آبه شینزو نخست وزیر ژاپن ارائه کرد اما وقتی در ادامه مشاهده کرد که نحوه اجرای این گامها توسط دولت خیلی جدی نیست، به تنظیمات کارخانه برگشت(!) یعنی تداوم فشار و تهدید.
آن‌چنان‌که در سؤال تسنیم نیز آمده بود، موفقیت طرح مجلس که به‌گفته بسیاری از کارشناسان می‌تواند قانون مفیدی برای فشار به طرف غربی برای لغو تحریمها باشد، تا حد قابل‌توجهی به اجرای جدی و غیرسمبلیک آن توسط دولت بستگی دارد. اگر دولت آن را دقیق اجرا نکند، و ‌آنچه آقای روحانی از «تفسیر ما» گفته، به‌معنای اجرای سهل‌انگارانه آن باشد، قطعاً سیگنالی به بایدن است که یعنی؛ شما تحریم‌ها را ادامه بده و از ناحیه ایران فشار خاصی نخواهی داشت.

انتهای پیام/+

فلای تو دی
همراه اول
میهن
طبیعت
مادیران
triboon