خاطره‌بازی با سریال‌های ماه رمضانی/ سریال‌سازها در ۲۰ سال اخیر به چه چیزهایی توجه می‌کردند؟

خاطره‌بازی با سریال‌های ماه رمضانی/ سریال‌سازها در 20 سال اخیر به چه چیزهایی توجه می‌کردند؟

دو شب از پخشِ سریال‌های رمضانی تلویزیون گذشت؛ هرچند یکی دو سریال شروعِ خوبی داشتند اما انگار در گذشته سریال‌سازها این ماراتن را بیشتر جدّی می‌گرفتند.

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، تلویزیون اولین و دومین شبِ پخش سریال‌های ماه رمضانی‌اش را با شروع خوب یکی دو سریال آغاز کرد. «مسافران شهر» ساعت 19 به عنوان اولین سریال روی آنتن رفت که شروع معمولی را داشت اما شاید برای بینندگان اپیزود و داستان‌های شهری، حضورِ این سریال قابل توجه باشد.

«نجلا» ساعت 20 اولین شبِ رمضانی‌اش را پشتِ سرگذاشت که البته پخشِ خود را از اول فروردین آغاز کرده و بیشتر از رقبا، زمان برای جاافتادن و تثبیت جایگاهش را داشته است. 

شروعِ امیدوارکننده دو سریال «از سرنوشت4» آزادی هاشم از زندان و ماجراهای میانِ او و نغمه و انتخاب درست سکانس‌های ابتدایی «خوشنام» باعث شد تا این دو سریال در دو شبِ اول بیشتر از دیگر سریال‌ها دیده شوند. اما تا پایان ماه رمضان و تصمیم‌گیری بهتر در مورد سریال‌ها وقت باقی است. 

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال‌های جدید ماه رمضان

این شروع نشان می‌دهد می‌توان رویِ کنداکتور امسال ماه مبارک رمضان بیشتر حساب باز کرد؛ چون خلأ سالِ گذشته را «خوشنام» پُر کرده و رنگارنگی از تِم و موضوع در میانِ سریال‌های ماه رمضانی امسال وجود دارد. 

با پخشِ سریال‌های قدیمی از شبکه آی‌فیلم که به تازگی با «اغما» آغاز شده و در روزهای آتی قرار است سریال‌هایی همچون «او یک فرشته بود»، «سه در چهار»، «خانه به دوش» و «احضار» نیز به کنداکتورِ تلویزیون اضافه شوند، به نظر می‌رسد این رقابت دیدنی‌تر هم بشود. 

سریال‌هایی که در گذشته تنورِ تلویزیون را داغ می‌کردند و اصطلاحاً گرانقیمت‌ها را راهیِ بهترین زمان تلویزیون می‌کردند. تاریخچه سریال‌سازی در ماه مبارک رمضان به  بیش از دو دهه گذشته برمی‌گردد. آن زمان که تلویزیون تنها دو کانال داشت و یک سال در میان، شبکه‌های اول و دوم مجموعه‌های مناسبتی پخش می‌کردند. مجموعه‌هایی که با رشد شبکه‌های سازمان به یک فرمت برنامه‌سازی موفق در تلویزیون تبدیل شد.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

ماه مبارک رمضان طلایی‌ترین زمان برای صدا و سیما در جذب مخاطبان است. شاید در این زمان مردم حتی بیشتر از نوروز به تلویزیون چشم داشته باشند چراکه در ایام نوروز مسافرت و دورهمی‌های خانوادگی و فامیلی کمتر اجازه می‌دهد که خانواده‌ها در مقابل این قاب جادویی بنشینند اما در ماه رمضان خانواده‌ها بیشتر دوست دارند زمان خود را با استراحت و تماشای ویژه برنامه‌ها و سریال‌هایی که در این ایام معنوی از یکی دو ساعت نزدیک به افطار شروع می‌شود و حتی تا پاسی از شب و سحر ادامه دارد، سپری کنند.

هر سال یکی از انتظارات مردم قبل از شروع ماه مبارک رمضان دانستن نام و فضای سریال‌های تلویزیونی است، اما شاید تنها سریالی که نام آن از سال گذشته در میان آثار مناسبتی ماه رمضان سال 1395 شنیده می‌شد «برادر» جواد افشار بود و باقی سریال‌ها به صورت گمانه‌زنی مطرح می‌شدند.

«پادری»، «کشیک قلب» و «برادر» سریال‌های رمضانی سال 1395 در شبکه‌های یک و دو سیما به شمار می‌رود.

سریال‌های مناسبتی شاید یکی از هزاران واژه‌ای است که به دلیل شرایط فرهنگی کشورمان، ساخته شده و رابطه‌ای با نمونه‌های خارجی‌اش ندارد. سریال‌هایی که درون‌اش حرف از تقوا می‌زنند و انسان‌ها را به کارهای خوب دعوت می‌کنند و در کنار اینها نه تنها به پیام اخلاقی برآمده از فیلم‌ها می‌توانند تکیه اجتماعی بزنند که در کنارش خلق‌الله را هم کمی سرگرم کرده‌اند و لاجرم بخندانند.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «همسایه‌ها» حسن فتحی

گام‌های اول 

هرچند سریال‌سازی مناسبتی در ماه رمضان از ابتدای دهه هشتاد شکل جدّی‌تری به خودش گرفت، اما بنای اصلی‌اش اوایل دهه هفتاد در تلویزیون بنا نهاده شد تا همانند بقیه رسم‌های شکل‌گیری یک موضوع، صدا و سیما هم نزدیک به یک دهه دست به آزمون و خطاهای مختلف در روند سریال‌سازی بزند.

حسن فتحی که از اواخر دهه شصت با چند تله‌تئاتر وارد تلویزیون شده بود با سریال همسایه‌ها (با همسایه‌ها ساخته محمدحسین لطیفی اشتباه نگیرید) در سال 1372 اولین سریال مناسبتی را با تعدادی از بازیگران سرشناس تلویزیون جلوی دوربین برد تا عملاً نامش به عنوان اولین کارگردان سریال‌‌های مناسبتی ثبت شود.

"همسایه‌ها" آن سال از شبکه یک سیما روی آنتن رفت تا وسوسه ساخت کارهای مناسبتی گریبانِ دیگر شبکه سیما یعنی شبکه دو را بگیرد.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «نیمه پنهان ماه»

عملاً این رویه از سال 1374 با روی کار آمدن تدریجی شبکه‌های سه و پنج شکل دیگری به خود گرفت، تا آغاز دهه هشتاد رقابت بر سر تصاحب بیننده به عنوان یک برگ‌برنده در دست مدیران سازمان صدا و سیما باشد. البته نباید  سریال «نیمه‌پنهان ماه»، ساخته مجید جعفری را نادیده گرفت که سال 1373 از شبکه دو سیما پخش و به دلیل کیفیت نسبی و قصه جذابش، از کارهای پربیننده آن‌ سال شد.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «بهاران در بهار»

سریالِ دیگری که مورد استقبال قرار گرفت «بهاران در بهار» ساخته غلامرضا رمضانی نام داشت که در سال 1374 پخش شد. این سریال به همراه «نیمه پنهان ماه» به عنوان دو سریال خوب اواسط دهه‌ هفتاد و اولین سریال‌های مناسبتی ماه رمضان از آنها یاد می‌شود.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

سیروس مقدم- کارگردان

رکوردداران سفره افطار

در طول این 20 سال کارگردانان متعددی برای ساخت مجموعه‌های مناسبتی رمضان که از اهمیت بالایی نیز در میان مدیران ارشد سیما برخوردار بود، فراخوانده شده‌اند که البته تنها تعداد انگشت‌شماری از آنها در جلب اطمینان شبکه‌ها و حفظ موقعیت خود برای رمضان‌های بعدی به موفقیت رسیدند.

بدون شک یکی از کارگردانان شناخته شده، باتجربه و البته نه چندان متفاوت تلویزیون در ماه رمضان، سیروس مقدم است. کارگردانی که سبکِ فیلمسازی‌اش به مذاق مدیران سازمان خوش آمد و در کارنامه تلویزیونی چندین ساله‌اش، هدایت 17 مجموعه تلویزیونی مناسبتی و غیرمناسبتی از جمله سریال ویژه رمضان 1381 یعنی مجموعه «عروج» به چشم می‌خورد؛ او رکورددار ساخت مجموعه مناسبتی در ماه رمضان است.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

سریال ماورایی اغما

با توجه به موفقیت مجموعه ماورایی «اغما» در سال 1386 که بی‌تردید بهترین کار سیروس مقدم تا به امروز هم محسوب می‌شود شبکه یک سیما یک بار دیگر و در سال 1387 هم ساخت سریال مناسبتی ماورایی دیگری را به مقدم واگذار کرد. «روز حسرت» هرچند در رقابت با «بزنگاه» رضا عطاران نتوانست خودش را به صدر برساند اما جزو مجموعه‌های پربیننده سال 1387 بود. مقدم این موفقیت را در سال‌های بعد با سریال‌های «مدینه» و «پایتخت» ادامه داد و جزو سریال‌های پربیننده سیما به حساب آمد.

از دیگر کارگردانان باثبات در عرصه سریال‌سازی ماه رمضان می‌توان به رضا عطاران اشاره کرد که به غیر از مجموعه طنز 90شبی «کوچه اقاقیا» (1382) مابقی مجموعه‌هایش همه مناسبتی بوده‌اند از ترش و شیرین (نوروز1386) گرفته تا مجموعه‌های مختص رمضان خانه به دوش (1383)، متهم گریخت (1384) و سرانجام مجموعه طنز "بزنگاه" که سومین تجربه عطاران در ساخت مجموعه‌های رمضانی محسوب می‌شد.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریالِ "بزنگاه"

به نظر می​‌رسد به دلیل شرایط ویژه‌ای که در نمایش آن به وجود آمد و واکنش‌های منفی شورای نظارت سازمان صداوسیما که حتی تا حد دستور منع پخش سریال پیش رفت؛ عطاران را از ساخت سریال مناسبتی تا مدتی دور کرده باشد. ماجرا از این قرار است که رئیس شورای نظارت وقت در نامه‌ای به ضرغامی رئیس آن دوره رسانه ملّی دستور توقف این سریال را صادر می‌کند. 

حتی روابط عمومی شورای نظارتِ آن دوره اعلام می‌کند که "با توجه به اعتراض‌های گسترده مردمی و بسیاری از نخبگان و کارشناسان دلسوز حوزوی و دانشگاهی و انتقاد قبلی رئیس شورا از ادامه هنجارشکنی‌های غیراخلاقی و غیرشرعی و حتی غیرقانونی "بزنگاه"، دستور توقف پخش به عزت‌الله ضرغامی ابلاغ می‌شود."

استفاده از الفاظ ناشایست، پرداختن به آن‌چه که عرف و سنت جامعه شناخته می‌شود از دریچه طنز، به‌کار بردن جملات چند پهلو و به دور از ادب و نشان دادن حالت‌هایی از دست و انگشتان که در فرهنگ غربی دارای معانی متفاوتی است و نیز پرداختن به مساله اعتیاد به طوری که در راهی برای آموزش منفی قرار گرفته است، از ایرادات وارد شده به این مجموعه با توجه به ساعت پخش آن در ماه رمضان است.

مهران مهام تهیه‌کننده این سریال در واکنش به انتقادات و اعتراض شورای نظارت تأکید کرد: "اعتراض شورای نظارت سوء‌تفاهمی است که با نزدیک شدن به قسمت‌های پایانی سریال برطرف خواهد شد."

علی‌اصغر پورمحمدی، مدیر وقتِ شبکه سه نیز ضمن ادای این مطلب که این نامه را هنوز ندیده است‌ اعلام کرد "حرف و نظر شورای نظارت هم برای ما بسیار محترم است. اما پایان «بزنگاه» بسیار مناسب است و پخش آن تا عید فطر ادامه می‌یابد."

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «شکرانه»

به غیر از مقدم و عطاران؛ سعید سلطانی نیز با سه مجموعه مختص رمضان «رسمِ عاشق‌کشی» (1383)، «شکرانه» (1386) و مجموعه طنز «مأمور بدرقه» که اتفاقاً هر سه هم محصول شبکه تهران‌اند در عرصه رمضان حضوری فعال‌تر از دیگران داشته‌ است.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال در مسیر زاینده رود

حسن فتحی کارگردان سیما تاکنون دو بار و البته با فاصله‌ای 14 ساله هدایت دو سریال ویژه رمضان یعنی همسایه‌ها و میوه ممنوعه را در کارنامه داشته است. او بعد از میوه ممنوعه که یکی از بهترین‌ تولیدات سازمان در دو دهه اخیر به حساب می‌آید یک‌بار دیگر و در سال 1389 مجموعه تلویزیونی «در مسیر زاینده‌رود» را کارگردانی کرد.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

علیرضا افخمی- نمایی از پشتِ صحنه سریال «احضار»

علیرضا افخمی که یکی از سیاست‌گذاران و پایه‌های ثابت ماه رمضان به شمار می‌رود هر سال با یک مجموعه تلویزیونی چه در مقام نویسنده؛ چه در مقام ناظر کیفی و چه در مقام کارگردان حاضر است. «زیر زمین»؛ «او یک فرشته بود»؛ «پنجمین خورشید» و مجموعه «پنج کیلومتر تا بهشت» و البته سالِ گذشته «احضار» پنج سریالی است که توسط افخمی در ماه‌های رمضان کارگردانی شده و همواره در جذب مخاطب رتبه اول را در بین مجموعه‌های پخش شده در آن سال از شبکه‌های دیگر داشته است. افخمی دو بار نیز با مجموعه‌های «اغما» و «روز حسرت» در مقام نویسنده نیز حاضر شده است.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

محمدحسین لطیفی- کارگردان

محمدحسین لطیفی که یکی از موفق‌ترین کارگردانان تلویزیون در دهه هشتاد به حساب می‌آید با سریال «صاحبدلان» در سال 1385 و سریال تاریخی «نردبام آسمان» در سال 1388 در ماه‌های رمضان حضور موفقی داشته است. او سال 1392 با سریال «دودکش» بار دیگر موفق به جذب مخاطبان تلویزیون شد و با سریال «پادری» که در ادامه همان «دودکش» بود شانس خود را برای جذب مخاطب دوباره امتحان کرد اما نتوانست آن موفقیت اولیه را تکرار کند.

چرا سریال‌های قدیمی ماه رمضان فراموش نمی‌شوند؟

معمولاً مجموعه‌های ماه رمضان خوش‌ساخت بودند و بیشتر همّ و غمّ‌شان را روی المان‌های معنوی و اخلاقی می‌گذاشتند؛ بیشتر دنبال فیلمنامه بودند و برای ایفای نقش بازیگران وقت می‌گذاشتند تا به شخصیت‌‌‌‌پردازی برسند. کیفیت را فدایِ تولید عجله‌ای نمی‌کردند که فقط روی آنتن بیایند؛ پولی بگیرند و بروند. ماندگاری برای قدیمی‌های تلویزیون اهمیت بیشتری داشت، در واقع با تماشای این سریال‌ها، مخاطب با فضای اخلاقی، خانوادگی و یا بعضاً مذهبی داستان  همذات‌پنداری می‌کرد.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «صاحبدلان»

شاید کنار "صاحبدلان" که با محوریت قرآن و نقش آن در زندگی افراد پخش شد و مخاطبان بسیاری پیدا کرد، "میوه ممنوعه" هم توانست مخاطب خوبی را از آن خود کند؛ قصه خوب و بازی به‌یادماندنی علی نصیریان باعث شد تا این سریال رمضانی تلویزیون، جزو ماندگارهای رسانه ملی به‌شمار برود، ماجرای پیرمرد عابد و زاهدی که در داستان رئال "حسن فتحی" عاشق دختر جوانی می‌شود و عشق پیری، رسوایی به‌بار می‌آورد. این‌گونه مجموعه‌ها نشان دادند پرداختن به مجموعه‌هایی که صاحب داستان‌های نزدیک به عالم واقع‌اند می‌توانند تعداد بیشتری بیننده را جذب کنند و در خاطره‌ها بمانند.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «خانه به دوش»

علاوه بر درام‌های دینی و اجتماعی، کمدی هم میهمان سفره‌های افطاری مردم می‌شد، کارهایی مثل "متهم گریخت" و "خانه به دوش" که هر ساله در کنداکتور ماه رمضانِ تلویزیون قرار می‌گیرد لحظات مفرح و شاد و البته محتوایی را برای مخاطب فراهم می‌کردند. یا سریال "چک برگشتی" سیروس مقدم که با موضوع انتخابات و جزو مجموعه‌های خوب تلویزیون به‌شمار می‌رود. رسانه ملی آن موقع بیشتر خانواده‌ها را به هم نزدیک می‌کرد و با داستان‌های رئال، طنز و لحظات نمایشی ماندگارش، دل مردم را به هم نزدیک‌تر می‌کرد، خانواده‌دوستی را به آنها می‌آموخت و با هدایت اصولی و هنرمندانه محتواها و مضامین مذهبی و دینی، اعتقاداتشان را در مسیر درستی قرار می‌داد.

صداوسیما چند سالی است که سریال خوب و تأثیرگذاری را نتوانسته به نمایش بگذارد و برای جلب نظر مخاطب گه‌گاه دست به دامان نوستالژی‌هایش شود، مثل این روزها که دوباره همین سریال‌های قدیمی را تدارک دیده و این‌ها را در کنار کارهای جدید ماه رمضانِ تلویزیون، راهی میدانِ رقابت کرده است. تلویزیون در این ایام نیاز به ساخت سریال‌های قابل باور دینی و مفرحِ اعتقادی دارد، ساخت سریال‌هایی که گرمابخش فضای خانواده باشد نه اینکه موجب بروز انحرافات اجتماعی و خانوادگی شود.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «خوشنام» شبکه یک- رمضان 1401

شروعِ «خوشنام» ما را یادِ تمِ فقر و غنایی ماه رمضانی انداخت که بیشتر رضا عطاران از این سبک و سیاق برای سریال‌سازی استفاده می‌کرد. این امیدواری وجود دارد که این فضا و مُدل کمدی که جایش سال‌ها در تلویزیون خالی است، احیاء شود. چرا که دوربین‌ِ سریال‌سازها از خانه‌های لاکچری و بالاشهر به مناطق پایین‌شهر و اتفاقات خانواده‌های ضعیف و متوسط جامعه می‌رود. در حالیکه حداقل در چند سال اخیر گویی کارگردان‌ها علاقه بسیاری به آپارتمان‌های آنچنانی و استفاده از زرق و برق‌ها در سریال‌هایشان دارند. 

البته یکی از مشکلات دیگر این سریال‌ها در چند سال اخیر، آن است که سریال‌های ماه رمضان شبیه به رمضان نبودند؛ از آن حال‌وهوا و شکل و شمایلِ گذشته خبری نبود. حتی علیرضا افخمی با «احضار» نتوانست موفقیت‌های خودش را در ساخت کارهای ماورایی و رمضانی تکرار کند. 

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «صاحبدلان»

با تماشای قسمت‌های ابتدایی "صاحبدلان" محمدحسین لطیفی و چند اثر رمضانی موفق گذشته، می‌توان به این نتیجه رسید که تلویزیون هرچند سوژه‌ها و اتفاقات مختلفی را دستمایه کارهای جدید خود قرار می‌دهد اما از آن دوران طلایی سریال‌سازی‌اش خصوصاً در ماه رمضان و مناسبت‌های دیگر فاصله گرفته است، چرا که هنوز هم قدیمی‌های تلویزیون پرطرفدارند و این خودش می‌تواند نوعی فرصت برای سریال‌سازان تلویزیون باشد که به سمت ذائقه‌ها و سلایق مردم بروند. 

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

سریال پنج کیلومتر تا بهشت

وقتی "اغما"ی سیروس مقدم را بار دیگر، پخش می‌کنند، یا "پنج کیلومتر تا بهشت" و "صاحبدلان"، یا مجموعه‌های دیگر در ژانرهای ملودرام، کمدی و مذهبی در دهه‌های 1370 و 1380، در وهله اول داشتنِ داستان و قدم‌های بعدی ایده‌پردازی و استفاده از تکنیک‌های جذابِ هنری به ذهن می‌رسد که این روزها کمتر این المان‌ها را می‌بینیم خصوصاً اینکه تقلایی هم برای فضاسازی مناسبتی ندارند. زمانی می‌توانستیم رمضان را با سریال‌های رمضانی بهتر درک کنیم؛ اما رفته‌رفته این دغدغه و حمیّت کمرنگ شد، حتی دورانی که کمدی‌سازی رمضانی به اوج خودش رسید. 

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «متهم گریخت»

در "خانه به دوش" و "متهم گریخت" هم می‌توانستیم ویژگی‌های اخلاقی و توصیفات رمضانی بیابیم، یا "گمگشته" رامبد جوان که داستان دزدی را روایت می‌کرد که به‌دلیل شباهت زیاد با مرد ثروتمندی به‌نام "سیدجلال" خودش را به‌جای او جا می‌زند و از موقعیت او سوءاستفاده می‌کند.

داشتن سوژه‌های بکر و برنامه داشتن برای ساخت سریال‌های رمضانی، نقاط متمایزی است که کمتر این روزها در مجموعه‌های تلویزیونی شاهدیم، وقتی دست به ساخت سریالی معنوی می‌زد از آن "صاحبدلان" متولد می‌شد که بی‌شک نوشته علیرضا طالب‌زاده، تهیه‌کنندگی رضا جودی و کارگردانی محمدحسین لطیفی و درخشش حسین محجوب همه کنار هم موفقیتی ماندگار را برای تلویزیون رقم زد، هنوز هم بعد از چندین بار تکرار، دوست‌داشتنی و دلچسب است.

یکی دیگر از مشکلاتی که در سریال‌های جدید رمضانی و نوروزی می‌بینیم که در گذشته یا نبودند و یا کمتر به چشم می‌خورد، داشتن داستان و پرداخت‌های درستِ فیلمنامه‌ای بود. مجموعه‌های تلویزیونی ما خصوصاً در این سال‌ها از فقدان داستان و پرداخت‌های درست فیلمنامه‌ای، رنج می‌برند. تلویزیون و سریال‌هایش زمانی قصه‌گو بودند و نداشتن فضای قصه‌گویی در سریال‌ها باعث شده است که این مجموعه‌های تلویزیونی نه‌تنها به ماندگاری نرسیده‌ بلکه در زمان پخش هم به هیچ توفیقی دست پیدا نکرده‌اند.

به‌جای تصویب فیلمنامه با چهار قسمت یا در حد طرح و سیناپس، در ضوابط ایده‌پردازی و خلق شخصیت و روایتگری‌، تجدیدنظر کنند. اعتبار تلویزیون با سریال‌های دقیقه نودی و نگارش فوری و بدون تأمل فیلمنامه‌هایی که عمدتاً خرده‌داستان‌اند، در نظر مخاطب از بین می‌رود.

یکی از نکات جالبی که اسماعیل عفیفه از تهیه‌کنندگانِ قدیمی سریال‌های ماه رمضانی به خبرنگار تسنیم گفت رمز موفقیت سریال‌های خاطرانگیز و نوستالژی تلویزیون  در بهره‌مندی از مسائل تکنیکی و ایده‌پردازی مناسب است. او گفت: اگر این نکات در مرحله اجرا به درستی عمل نشود، چنین سریالی جایگاه هنری مطلوبی ندارد. سوژه و فیلمنامه باید مخاطب را درگیر خود کند. این اتفاق درست و مخاطب‌پسند در برخی از سریال‌‎های ما نمی‌افتد و یکی از اشکالات هم نداشتن فضای قصه‌گویی در سریال‌هایی است که هیچ توفیقی ندارند.

او یکی از بخش‌های تأثیرگذار در ساخت سریال‌های نوستالژیک و قدیمی موفق در مناسبت‌ها را مدیران دانست و افزود: "مدیرانِ تصمیم‌گیرنده نقش مهمی در ساخت سریال‌ها دارند. چرا که در زمان ایده‌پردازی می‌توانند با تصمیم‌گیری درست، جریان ایده را به سمت درست هدایت کنند و حتی جلوی تصویب فیلمنامه‌ها، ایده‌های نادرست و حتی تکراری را بگیرند. نقش عوامل سریال هم حائز اهمیت است؛ مدیران تصمیم‌گیرنده بخش سریال می‌توانند کار سریال‌سازی را خصوصاً در ایام ماه رمضان به بهترین‌ ایده‌ها و افراد حرفه‌ای واگذار کنند."

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «آخرین گناه»

البته در همان سال‌ها سریالی به نام "آخرین گناه" هم ساخته شد که با استفاده از جلوه‌های ویژه بصری، علاوه بر تصویرسازی‌های مبتذل حتی نتوانست کوچک‌ترین پیامی را در سریالش منتقل کند. "آخرین‌گناه" اوج ابتذال معناگرایی تلویزیون بود و مسیر سریال‌های دینی در تلویزیون را به کلی منحرف کرد. سریالی که حسین سهیلی ساخت و در کنار حمیدرضا پگاه و علی دهکردی، حضور مرحوم جمشید مشایخی هم در آن قابل توجه بود.

سریال , صدا و سیما , شبکه سه سیما , ماه رمضان , شبکه دو , شبکه یک , شبکه پنج , آی فیلم ,

نمایی از سریال «زیرزمین»

در ادامه کمدی‌سازی، "زیرزمین" این بار با بازی فتحعلی اویسی و بازگشت ابوالفضل پورعرب به تلویزیون، ساخته شد. سریالی که توانست در سال 1385 به پربیننده‌‌ترین سریال ماه رمضانی تبدیل شود. شبکه 5 سیما که آن روزها به عنوان شبکه تهران شناخته می‌شد هم "بوی خوش زندگی" به کارگردانی و نویسندگی علی شاه‌حاتمی را روی آنتن می‌برد و مجید صالحی و خشایار راد و یوسف مرادیان و دیگر بازیگران ایفای نقش می‌کردند. سریال کاملاً متوسطی که داستان مشابهش را در دیگر آثار دیده بودیم.

روی هم رفته تلویزیون ایام خوشی را برای مخاطبین سپری می‌کرد و بیننده را می‌توانست در هنگامه افطار و لحظات افطار همراه کند اما این‌ روزها کمتر چنین اتفاقی را می‌بینیم. آن‌قدر از این مناسبت و فضا دور شده‌اند که مخاطب سریال‌ها را بیگانه با ایام می‌داند و پیشنهاد می‌شود برخی از آنها در روزهای روتین، پخش شوند. اهمیت مناسبت‌سازی در سریال‌سازی به ورطه فراموشی سپرده شده و در برنامه‌سازی هم کلیشه‌، کپی‌کاری و دور شدن از خلاقیت و نوآوری به چشم می‌خورد.

سریال و برنامه‌ای موفق است که اصول فنی و تکنیکی را رعایت کند و قبل از هرچیز ایده‌پردازی و سوژه‌یابی را درست و اصولی پیش ببرد. طبیعتاً مردم تماشاگر چنین سریال‌ها و برنامه‌هایی می‌شوند. نه اینکه فیلمنامه و سناریو و طرح و ایده‌ای در کار نباشد و در مرحله اجرا هم به درستی عمل نشود. البته به ظنّ بسیاری از کارشناسان، چنین سریالی نه جایگاه هنری و فنی دارد و نه اینکه مخاطب هم پذیرای این نوع نمایش‌های تلویزیونی خواهد بود.

همیشه سوژه و موضوع برای کار سریال‌سازی وجود دارد فقط باید تلویزیون تصمیم بگیرد دایره ایده‌پردازی نویسندگانش را گسترش بدهد. به جای تصویب فیلمنامه با 4 قسمت یا در حد طرح و سیناپس، در ضوابط ایده‌پردازی و خلق شخصیت و روایتگری‌، تجدیدنظر کنند. اعتبار تلویزیون با سریال‌های دقیقه نودی و نگارش فوری و بدون تأمل فیلمنامه‌هایی که عمدتاً خرده داستان‌اند، در نظر مخاطب از بین می‌رود.

تلویزیون و سریال‌هایش زمانی قصه‌گو بودند و نداشتن فضای قصه‌گویی در سریال‌ها باعث شده که این مجموعه‌های تلویزیونی نه تنها به ماندگاری نرسیده‌ بلکه در زمان پخش هم به هیچ توفیقی دست پیدا نکرده‌اند.

باید دید در پایان کنداکتور رمضانی، مخاطبان با بازخوردهایشان و کارشناسان با نقدهایشان چه نمره‌ای به سریال‌های رمضانی تلویزیون در سال 1401 می‌دهند؟

انتهای پیام/

واژه های کاربردی مرتبط
کتاب تسنیم - جنگ شناختی
واژه های کاربردی مرتبط
پربیننده‌ترین اخبار فرهنگی
اخبار روز فرهنگی
مهمترین اخبار
فلای تو دی
همراه اول
رازی
بانی مد
میهن
طبیعت
بیمه ملت
الی گشت
opark
مادیران
ایران پرس
triboon
بلیط هواپیما
بانک کارآفرین