نسلی را که هم شاه را بیرون کرد و هم خرمشهر را آزاد، چه کسی تربیت کرد؟

نسلی را که هم شاه را بیرون کرد و هم خرمشهر را آزاد، چه کسی تربیت کرد؟

افرادِ به شدت وفادار به رژیم شاهنشاهی مثل ارتشبد اویسی، ارتشبد آریانا، سرلشکر پالیزبان، افسران فراری ارتش شاهنشاهی و ساواک، به دامان صدام حسین خبیث‏‌ترین دشمن ایرانیان پناه بردند و یکی از عوامل اصلی تحریک صدام برای حمله به ایران همین‌ها بودند.

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، تقریبا هر سال با فرارسیدن سالگرد حماسه آزادسازی خرمشهر که به نماد غرور و عزت ملی ایرانیان تبدیل شده است، برخی رسانه‏‌های معاند با نظام جمهوری اسلامی که انتساب این حماسه غرورانگیز را به نظام اسلامی برنمی‏‌تابند، می‏‌کوشند القا کنند که این جوانانِ دست پرورده‏‌ی رژیم شاهنشاهی بودند که خرمشهر و دیگر مناطق اشغالی را از لوث وجود قوای متجاوز بعثی آزاد کردند. این‏گونه تحلیل‏‌ها صرفاً تولد و بزرگ شدن در دوران حکومت پهلوی را مبنای چنین ادعایی قرار می‏‌دهند، بدون توجه به این امر که اگر صرفاً تولد و بزرگ شدن در دوران شاهنشاهی را ملاک قرار دهیم، به همین منوال می‏‌توانیم استدلال کنیم که جوانانی که شاه تربیت کرده بود، حکومت خود وی و رژیم شاهنشاهی را سرنگون کردند که در واقع به نوعی نقض غرض خودِ آنان محسوب شده و چنین ادعا و استدلالی را در کل از مبنای نظری، ویران می‏‌سازد. با وجود این و به منظور پاسخگویی مبنایی و مستدل‌‏تر به این ادعا، در مطلب حاضر تلاش می‏‌شود با بررسی سیستم آموزشی، تربیتی و ارزشی حکومت شاهنشاهی و از سوی دیگر نظام اعتقادی رزمندگان ایرانی دوران دفاع مقدس (فاتحان خرمشهر) و نسبت سنجی میان این دو مقوله، بی‏‌پایگی این ادعا به طور منطقی و مستدل نشان داده شود.

سیستم تربیتی، فرهنگی و ارزشی حکومت شاهنشاهی

در حالی که رضاخان پهلوی در ابتدا و قبل از رسیدن به پادشاهی و نیز در سال‏‌های نخست سلطنت، سعی داشت خود را با اعتقادات اسلامی قاطبه ملت ایران، همسو نشان دهد، پس از تثبیت جایگاه خود به مبارزه تمام عیار با مبانی ارزشی و احکام دین اسلام روی آورد و کشف حجاب بانوان و ممنوعیت عزاداری سالار شهیدان، مهم‏ترین نمادهای این رویکرد دین‏‌ستیزانه بود. در دوران پهلوی دوم، این خط سیرِ دین‏‌زدایی و باستان‏‌گرایی افراطی و غرب‏گرایی، نظام‏‌مندتر و با جدیت بیشتری دنبال شد. تاسیس مراکزی همانند کاخ جوانان، برگزاری مراسم‏‌هایی مثل جشن‏‌های فرهنگ و هنر، جشن‏‌های دو هزار و پانصد ساله، تغییر تاریخ هجری شمسی به تاریخ شاهنشاهی، گسترش عشرت‏‌کده‏‌ها و مراکز فحشا و عیاشی، کنسرت‏‌های مبتذل شبانه و... که نمادهای عینی سیستم فرهنگی، آموزشی و تربیتی حکومت شاهنشاهی بودند، در عین حال درونمایه ارزشی این سیستم تربیتی یعنی دین‏‌ستیزی، غرب‏‌زدگی، مادی‏‌گرایی، لذت‏‌طلبی و به بیان دقیق‏‌تر دنیامحوری و دنیاپرستی را به طور آشکار نمایان می‏‌سازد.

نظام اعتقادی رزمندگان ایرانی

حتی یک نگاه کلی به اسامی فرماندهان شهید دوران دفاع مقدس (صیاد شیرازی، باکری، خرازی، همت، زین‌‏الدین و ...) و شرح زندگی و وصیت‏‌نامه شهیدان نشان می‏‌دهد که این فرماندهان جوان و همچنین اکثریت قریب به اتفاق رزمندگان دوران دفاع مقدس که دوران نوجوانی و گاه جوانی خود را در دوره حکومت شاهنشاهی سپری کرده بودند، نه تنها هیچ‏گونه سنخیتی با برنامه‏‌های فرهنگی و سیستم آموزشی حکومت پهلوی از قبیل کاخ جوانان، جشن فرهنگ و هنر، عشرت‏‌کده‏‌ها و ... نداشتند، بلکه در همان دوران پهلوی نیز در خط مقدم مبارزه با این جریان فکری غرب‏‌گرا و دنیامحور بودند. این نوجوانان و جوانان با فاصله گرفتن از مراکز فرهنگی و آموزه‏‌های تربیتی حکومت پهلوی؛ در مساجد، حسینیه‏‌ها، هیئت‏‌های مذهبی و تحت تاثیر و ارشاد روحانیون، کعبه آمال خود را در احکام و آموزه‏‌های دین مبین اسلام جستجو می‏‌کردند. بسیاری از فاتحان خرمشهر به ویژه فرماندهان جوان دوران دفاع مقدس، به دلیل انزجار از سیستم آموزشی و ارزش‏‌های فرهنگی و تربیتی رژیم شاهنشاهی، با پیوستن به گروه‏‌های مبارز اسلامی، راه خود را از هر جهت به ویژه از منظر چارچوب فکری، عقیدتی، سبک زندگی و ارزش‏‌ها، از حکومت وقت جدا کردند و با پیوستن به حلقه‏‌های روحانیت مبارز به نمایندگی از امام شهیدان خمینی کبیر(ره)، در جریان نهضت ضد شاهنشاهی و پیروزی انقلاب اسلامی، نقش بی‏‌بدیلی ایفا کردند.

نکته مهمی که در این میان نباید از آن غافل شد، رهبری متعالی امام خمینی(ره) بود که به عنوان یک مرجع دینی و نیز رهبر سیاسی چه در دوران نهضت ضد شاهنشاهی و چه در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی به ویژه در دوران دشوار و حساس جنگ، با دَم مسیحایی خود تحول عمیق روحی و معنوی در نوجوانان و جوانان ایرانی ایجاد کردند و با بیان و گفتار و کردار خود، رزمندگان را بسیج کرده و به آنها معنا و هویت بخشیده و یک چشم‌انداز الهام‌بخش به آنان عرضه کردند که موجب به تحرک واداشتن و آماده‌سازی رزمندگان برای فداکاری به منظور دفاع از اهداف عالی اسلامی و ملی می‌شد.

دست‌‏پروردگان حکومت شاهنشاهی

گفتنی است افرادی که تحت تاثیر سیستم آموزشی و تربیتی شاهنشاهی بودند، در قبال تجاوز ارتش بعثی به خاک میهن، به چند دسته تقسیم شدند؛ عده‏‌ای از آنها که با پیروزی انقلاب اسلامی، نظام  عقیدتی جدیدی را حاکم بر کشور می‏‌دیدند، راه خروج از کشور را در پیش گرفته بودند و حتی با آغاز تهاجم ارتش بعث به ایران، بدون توجه به اشغال بخشی از خاک وطن و حضور قوای اشغالگر در وطن مادری، با سرعت بیشتری به سوی فرنگ شتافتند و در آنجا زندگی آرام و بی‏‌دغدغه‏ خود را ادامه دادند. عده‏‌ای دیگر از این افراد هم که در کشور باقی ماندند، نه تنها هیچ حضوری در جبهه‏‌های جنگ علیه ارتش متجاوز نداشتند، بلکه حتی در پشت جبهه نیز، کوچک‏ترین کمک و پشتیبانی مادی و معنوی را حتی با اعطای یک ریال، سرودن یک بیت شعر، نواختن یک قطعه موسیقی حماسی و ... از رزمندگان وطن دریغ کردند. تاریک‏‌ترین وجه عملکرد دست‌پروردگان حکومت پهلوی  و سرسخت‏‌ترین باورمندان به مبانی فکری و ارزش‏‌های فرهنگی شاهنشاهی، خیانت برخی از آنان به میهن بود؛ در دوران قبل از آغاز جنگ، عده‌‏ای از این افرادِ به شدت وفادار به رژیم شاهنشاهی همانند ارتشبد اویسی، ارتشبد آریانا، سرلشکر پالیزبان، تعداد بسیار معدودی از افسران فراری ارتش شاهنشاهی و نیروهای ساواک، به دامان صدام حسین خبیث‏‌ترین دشمن ایرانیان پناه بردند و یکی از عوامل اصلی تحریک صدام برای حمله به ایران همین افراد بودند که حتی اطلاعات نظامی کشور خود را نیز در اختیار خصمِ دون قرار دادند و بعدها نیز به شیوه‏‌های گوناگون از جمله جاسوسی، شنود اطلاعاتی و حتی بازجویی و شکنجه رزمندگان اسیر ایرانی، با خدمت به دشمن میهن، خیانت خود به وطن را به نهایت رساندند.

فاتحان خرمشهر؛ شیفتگان مکتب جهاد و شهادت

پژوهش‏‌های متعدد[1] نشان می‏‌دهد که مبانی دین مبین اسلام به ویژه آموزه‏‌های قیام عاشورا درونمایه اصلی فکری و ارزش‏‌های محوری رزمندگان دوران دفاع مقدس را تشکیل می‏‌دهد. رزمندگان در دوران دفاع مقدس، با باور راسخ به این مبانی عقیدتی و الهام گرفتن از ارزش‏‌های عاشورای حسینی، سختی‏‌های راهِ جنگی نابرابر را به جان خریدند و به دفاع از دین و خاک و کیان مملکت خویش پرداختند.

سیستم آموزشی و تربیتی حکومت پهلوی که مبتنی بر مادی‏‌گرایی، لذت‏‌طلبی، عیش و عشرت و دنیامحوری بود، در تضاد کامل با پذیرش سختی‏‌های جنگ و جهاد و مبارزه قرار داشت؛ و فقط آموزه‏‌های دین اسلام و مکتب عاشورا می‏‌توانست الهام بخش روحیه جهاد و شهادت‏‌طلبی در اذهان نوجوانان و جوانانی باشد که با حضور در مساجد، حسینیه‏‌ها و هیئت‏‌های دینی، این آموزه‏‌ها را در خود درونی ساخته بودند.

بررسی مختصر و نسبت سنجی کلی بین سیستم آموزشی، فرهنگی و تربیتی حکومت شاهنشاهی با نظام عقیدتی و فکری رزمندگان ایرانی نشان می‏‌دهد که در دوران دفاع مقدس، رزمندگان ایرانی از اقوام و اقشار مختلف و حتی ادیان و مذاهب گوناگون (ادیان توحیدی اسلام، زرتشتی، مسیحی و کلیمی و مذاهب شیعه و سنی) با اعتقاد به آموزه محوری توحید و یکتاپرستی و زندگی اخروی، فریضه جهاد، شهادت‏‌طلبی و تأسی به حماسه عاشورا (که مورد احترام همه ایرانیان اعم از مسلمان و غیرمسلمان است)، به دفاع از تمامیت ارضی و آزادسازی و حفظ سرزمین‏‌های ایران و صیانت از حیثیت و شرافت و عزت ملی پرداختند. در این بین، سیستم آموزشی و تربیتی حکومت شاهنشاهی به دلیل ویژگی‏‌های خاص خود از جمله دنیامحوری و لذت‏‌طلبی، به هیچ وجه از ظرفیت لازم برای الهام‌بخشی به افراد برای تحمل سختی‏‌های مبارزه و بذل جان و پذیرش شهادت و جانبازی و اسارت، برخوردار نبود و در عین حال، پرورش یافتگان آن سیستم تربیتی با ترکِ وطن، سکوت، کناره‏گیری و بی‏توجهی به تجاوز بیگانه و در مواردی خدمت به دشمنِ خبیث و در نتیجه خیانت به کشور خود، کارنامه سیاهی در قبال تجاوز ارتش بعثی به وطن مادری دارند.

در این میان تنها آموزه‏‌های اسلام شیعی که نظام معنایی رزمندگان ایرانی را تشکیل می‏‌داد، از این توان برخوردار بود که رزمندگان ایرانی را به پذیرش سختی‏‌های جهاد و مبارزه و یک جنگِ دشوار و نابرابر آماده سازد؛ به بیانی دیگر، الگوی نبرد عاشورایی که نوجوانان و جوانان ایرانی در مساجد، حسینیه‏‌ها و هیئت‏‌های مذهبی از روحانیون مبارز و مجاهد آموختند و به آن خو گرفتند، موجب شد رزمندگان ایرانی تحت تاثیر تحول روحی و معنوی که دَم مسیحایی امام خمینی(ره) در آنها پدید آورده بود، با شجاعت و بی‏‌باکی و بدون ترس از خطرها و آسیب‏‌ها و بدون هراس از مرگ، قدم در میدان‏‌های مهیب، دشوار، طاقت‏‌فرسا و مخاطره‏‌آمیز نبرد بگذارند و ضمن آزادسازی خاک میهن از لوث وجود اشغالگران، عزتی ماندگار و شکوهی جاودان برای خود و میهن اسلامی‏شان کسب کنند.

یادداشت از دکتر یعقوب نعمتی - پژوهشگر دفاع مقدس

پی‌نوشت:

[1]  برای نمونه رجوع شود به کتاب "قدرت متعالی؛ الگوی قدرت جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس"، یعقوب نعمتی وروجنی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، 1399، صص 358 تا 385.

انتهای پیام/

واژه های کاربردی مرتبط
کتاب تسنیم - جنگ شناختی
واژه های کاربردی مرتبط
پربیننده‌ترین اخبار فرهنگی
اخبار روز فرهنگی
مهمترین اخبار
فلای تو دی
همراه اول
رازی
بانی مد
میهن
طبیعت
بیمه ملت
الی گشت
opark
مادیران
ایران پرس
triboon
بلیط هواپیما
بانک کارآفرین