جام جهانی 2022 قطر
 

"عوامل اجتماعی" در جامعه امروز ایرانی چطور مانع فرزندآوری شده‌‌اند؟!

"عوامل اجتماعی" در جامعه امروز ایرانی چطور مانع فرزندآوری شده‌‌اند؟!

سرپرست مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور گفت: تغییرات ساختار اجتماعی، هزینه­‌های اضافیِ فرزندپروری را بر خانواده­‌ها تحمیل کرده است؛ این هزینه­‌ها خود را در قالب فشارهای اقتصادی نشان می­‌دهند، درحالی­ که ریشه و ماهیت اجتماعی دارند.

به گزارش خبرنگار اجتماعی باشگاه خبرنگاران پویا، با توجه به کاهش رشد جمعیت کشور، مدتی است مسئله کاهش ازدواج، فرزندآوری و سالمندی و علل آن در سطح رسانه­‌ها مطرح می­‌شود؛ به‌طور کلی، در باب علت این پدیده دو تفکر وجود دارد؛ عده­‌ای ریشه آن را تغییرات فرهنگی می­‌دانند و عده­‌ای دیگر فشارهای اقتصادی.

تغییرات فرهنگی عمدتاً به کاهش اهمیت مادری و لذت پرورش فرزند، گسترش فردگرایی، اولویت موفقیت حرفه­‌ای نسبت به توفیقات خانوادگی، ترجیح لذت­جویی بر ایثار و کمک، تغییرات الگوی مصرف مانند هر فرزند یک اتاق و شبیه آن اشاره دارد اما نوع دیگری از علل در سایه علل تغییرات فرهنگی، قرار می­‌گیرند و کم­تر دیده می­‌شوند و می‌توان آن­ها را «علل اجتماعی» نامید.

به­‌زبان ساده و مختصر، فرهنگ و تغییرات فرهنگی، به اندیشه، آموزه­‌ها، تفکرات، باورها و نگرش­‌ها اشاره دارد اما علل اجتماعی، به پیوندها و روابط اجتماعی و الگوها و ساختارهای حاکم بر آن و به­‌طور خاص هنجارها، عرف­‌ها و قوانین و مقررات می­‌پردازد؛ چند مثال در این باره موضوع را روشن می‌سازد؛

تا چند دهه قبل، زندگی خانوادگی به­‌گونه­‌ای بود که وقتی برادر کوچک­تر صاحب فرزند می­‌شد، می­‌توانست برخی وسائل بلااستفاده فرزند برادر بزرگ­تر مانند کالسکه و... را به‌امانت بگیرد درحالی­ که امروز باید مجدداً آن­ها را بخرد و از جیب خود بابت آن­ها پول پرداخت کند.

یک زن هنگام بیرون رفتن به­‌راحتی و با اطمینان خاطر می­‌توانست کودک خود را نزد مادر یا خواهر خویش بگذارد اما امروز باید هزینه مهدکودک را پرداخت کند؛ به­‌عبارتی تغییرات ساختار اجتماعی، هزینه­‌های اضافیِ فرزندپروری را بر خانواده­‌ها تحمیل کرده است؛ این هزینه­‌های اضافی خود را در قالب فشارهای اقتصادی نشان می­‌دهند در حالی­ که ریشه و ماهیت اجتماعی دارند.

اما موضوع به­ همین­‌جا ختم نمی­‌شود! در ساختار اقتصادی ـ اجتماعی گذشته، زن می­‌توانست کنار مرد خانواده، درآمدزایی اقتصادی داشته باشد و کنار آن به وظایف خانوادگی خود نیز رسیدگی کند؛ زیرا واحد اقتصادی (مزرعه، دامداری، قالیبافی یا...) کنار و نزدیک واحد خانواده بود اما سبکی از شهرنشینی که محل سکونت خانواده را از محل کار با فاصله زیاد جدا کرد، باعث شد حفظ شغل و خانواده با همدیگر برای زنان سخت شود و لذا زنان شهری عموماً مجبور به انتخاب میان این دو شدند و همین عاملی برای کاهش فرزندآوری شد.

اصولاً الگوهای روابط اگر به­‌گونه­‌ای سخت، نیازها را برآورده سازند، فرزندآوری هم کاهش پیدا می­‌کند؛ الگوی شهری اگر به­‌گونه­‌ای باشد که برای پزشک و درمان فرزند به یک طرف شهر و برای مدرسه به طرف دیگر شهر و برای بازار و هر یک از نیازها، باید مسیر طولانی و خسته­‌کننده­‌ای را طی کرد، در آن­ صورت پرورش فرزند، همراه با عسروحرج می‌شود! یعنی طراحی شهر، فشارهایی را به روابط فی­‌مابین جامعه تحمیل می­‌کند که خانواده­‌ها ناچار به کاهش فرزندآوری می­‌شوند.

می‌توان مثال­‌های بسیاری از این­ دست را برشمرد اما راه‌حل، بازگشت به گذشته نیست بلکه می­‌توان در دنیای امروزی زندگی کرد و در عین­ حال با طراحی­‌های متفاوتِ واحدهای اقتصادی ـ اجتماعی، چه در سطح خُرد و چه در سطح کلان، با تسهیل و روان­‌سازی تأمین نیازها، فرزندآوری و فرزندپروری را تسهیل کرد، آن­گاه مردم به­‌طور طبیعی و با میل و رغبت فرزندان بیشتری به­ دنیا خواهند آورد.

مسعود عالمی نیسی؛ سرپرست مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور

 
واژه های کاربردی مرتبط
واژه های کاربردی مرتبط
جام جهانی 2022 قطر
پربیننده‌ترین اخبار اجتماعی
اخبار روز اجتماعی
مهمترین اخبار
فلای تو دی
همراه اول
مادیران
triboon
کرونا
بلیط هواپیما