به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، کتاب «درآمدی بر مطالعات جنگ در اسلام؛ سه جریان، سه نظریه» تازهترین اثر پژوهشی در قلمرو فلسفه جنگ و فقه سیاسی اسلام است که به قلم امیرحسین امامی کوپایی از سوی نشر نقد فرهنگ در سال 1404 منتشر شدهاست. این کتاب کوشیده است با نگاهی میانرشتهای و فلسفی، مسأله جنگ را در سنت اسلامی از سه منظر کلامی، فلسفی و حقوقی بازخوانی کند و تصویری تازه از نسبت جنگ، عدالت و دیانت در اندیشه اسلامی ارائه دهد.
نویسنده در این اثر، با تحلیل مفاهیم بنیادین جهاد، دفاع و صلح، سه جریان اصلی در فهم جنگ اسلامی را شناسایی کرده است: جریان فقهی و نصمحور که جنگ را تکلیفی شرعی میداند، جریان فلسفی و اخلاقی که آن را در پیوند با عدالت و فضیلت معنا میکند، و جریان سیاسی و تمدنی که جنگ را جزئی از روند تاریخی امت اسلامی تلقی مینماید. امامی کوپایی با بررسی دقیق منابع فلسفی و فقهی، نشانمیدهد که این سه نگرش، بیانگر سطوح مختلفی از نسبت میان عقل، شریعت و قدرتاند و فهم درست از جنگ در اسلام بدون بازخوانی این لایهها ممکن نیست.
در بخشهای مقدماتی کتاب، نویسنده با تمرکز بر مبانی هستیشناختی و انسانشناختی، استدلال میکند که جنگ در اندیشه اسلامی صرفاً رخدادی سیاسی نیست، بلکه مظهری از درگیری میان حق و باطل در جهان معناست. از این منظر، جنگ در سنت اسلامی نه ابزار سلطه، بلکه تلاشی برای تحقق عدالت الهی در عرصه اجتماع است. او بر این نکته تأکید دارد که تحلیل جنگ اسلامی نباید در قالب تقابل تمدنها محدود شود، بلکه باید از درون دستگاه معنایی اسلام و از منظر فلسفه انسان و اخلاق الهی بازفهم شود.
در فصلهای میانی، نویسنده به اخلاق جنگ میپردازد و با رجوع به آیات قرآن و نهجالبلاغه، مفاهیمی چون عدالت در قتال، رحمت در درگیری و کرامت انسان در میدان نبرد را تبیین میکند. وی این آموزهها را با مباحث معاصر حقوق بشردوستانه و نظریههای جنگ عادلانه مقایسه کرده و نشانمیدهد که در سنت اسلامی، قواعد دقیق و انسانی برای آغاز، ادامه و پایان جنگ وجود دارد؛ قواعدی که بر محور رحمت و عدالت استوار است و در عین واقعگرایی، وجه اخلاقی خود را حفظ میکند.
در بخش پایانی کتاب، مفهوم جهاد بهعنوان تلاشی آگاهانه برای تحقق جامعه عادلانه و الهی بازتعریف میشود. امامی کوپایی در این بخش، جنگ را استمرار سیاست در قالب ایمان میداند و از این منظر، آن را امری وجودی و معنوی تلقی میکند که هدف نهایی آن استقرار عدالت و حفظ کرامت انسانی است.
آیتالله سید مصطفی محقق داماد در پیشگفتار کتاب، این اثر را یکی از برجستهترین نمونههای بازاندیشی نظریه جنگ در اسلام دانسته و سه ویژگی مهم آن را برشمرده است: نخست، تفکیک میان نظریه جهاد و نظریههای فلسفی و سیاسی جنگ؛ دوم، طبقهبندی این نظریهها در چارچوب سنتهای فکری فلسفه سیاسی، شریعتنامه و سیاستنامه؛ و سوم، استفاده تطبیقی از نظریههای فلسفی جنگ در سنت اروپایی برای تبیین دقیقتر آرا اندیشمندان مسلمان همچون فارابی، شیبانی و فخر مدبر.
کتاب «درآمدی بر مطالعات جنگ در اسلام» نه صرفاً پژوهشی تاریخی، بلکه تحلیلی نظری در باب فلسفه اسلامی جنگ است که میکوشد نشان دهد جنگ در اندیشه اسلامی، پیش از آنکه امری سیاسی باشد، ریشه در مبانی معرفتی، اخلاقی و الهی دارد. تأکید نویسنده بر سه جریان اصلی و تلاش برای پیوند دادن آنها با مسائل و چالشهای جهان معاصر، این اثر را به منبعی تازه و درخور توجه برای پژوهشگران حوزه فلسفه اسلامی، فقه سیاسی و مطالعات صلح و عدالت تبدیل کرده است.
انتهای پیام/