به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، آوازه نام ایران و ایرانیان، افتخارات، نوع آوری‌ها و درخشش آنها در زمینه‌های گوناگون علم، ادب، فرهنگ، پزشکی، مهندسی، ورزش، هنر و... همواره در عرصه‌های بین‌المللی طنین‌انداز و تاثیرگذار بوده است. چندی پیش کتابی با نام «نام آوران ایران زمین» به کوشش احمد لرستانی، پژوهشگر و نویسنده آماده انتشار شد و مجوز نشر را هم از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرد. این کتاب به معرفی و شناساندن بیش از 1200 نام آور ایرانی قبل و بعد از اسلام اختصاص یافته و تلاش دارد قطره‌ای از دریای شخصیت‌های بزرگ ایرانی را معرفی کند و گوشه‌ای از ظرفیتهای بالا و نبوغ ایرانیان را به جهانیان منعکس می‌کند. از نکات جالب توجه درباره این کتاب، انتشار آن به دو زبان فارسی و انگلیسی است و به نظر می‌رسد معرفی افتخارات ایران به مخاطب انگلیسی زبان از اهداف کلیدی مولفان این اثر بوده است. در ادامه گفت‌وگوی تستیم با احمد لرستانی مولف «نام آوران ایران زمین» آمده است: 

*تسنیم: پروژه «نام آوران ایران زمین» با چه هدفی آغاز شد و تفکیک حوزه‌هایی که در آنها افتخارات یا چهره‌های افتخار آمیز داشته‌ایم بر چه مبنایی صورت گرفته است؟

کتاب نام‌آوران ایران زمین با چند هدف تدوین گردید؛ معرفی بیش از پیش ایران پرافتخار و ارائه تصاویری از تاثیرگذاری آن بر جهان، از دوران باستان تا معاصر. معرفی بیش از پیش نام آوران ایرانی و به نوعی تجلیل از این بزرگان در عرصه‌های گوناگون و البته الگوسازی موثرتر برای جوانان و نو رهروان عرصه‌های گوناگون علمی، ادبی، فرهنگی و... از اهداف اصلی تدوین این کتاب به شمار می‌روند.

در ارتباط با موضوع تفکیک فصلها در دو جلد، می‌توان گفت اصولا تفکیک و طبقه‌بندی کاری است دشوار. برخی معتقدند که جلد اول بیشتر جنبه‌های علمی را پوشش می‌دهد و جلد دوم جنبه‌های هنری و  ورزشی را. هر چند که هنر و ورزش هم بر اساس علوم مرتبط با خود شکل می‌گیرند و گسترش می یابند. اما به هر جهت کتاب" نام آوران ایران زمین" در دو جلد تدوین و در مجموع از ده فصل و به ترتیب ذیل گردید:

جلد اول شامل فصلهای: 1. دیباچه‌ای تاریخی با نام "ایرانیان، پرافتخار، از باستان تا معاصر"  2. نامداران تاریخ کهن و نیز معاصر ایران زمین در عرصه علم، ادب، فرهنگ، فلسفه و هنر  3. پزشکان صاحبنام معاصر 4.پزشکان پیشکسوت 5. مهندسین صاحبنام معمار 6. چهره‌های موفق ایرانی مقیم در خارج از ایران و جلد دوم شامل فصل‌های : 1. موسیقی (موسیقی‌دانان، آهنگسازان، نوازندگان، خوانندگان و پژوهشگران موسیقی ایرانی - در سه بخش درگذشتگان، پیشکسوتان و نسل نو) 2. کارگردانان 3. بازیگران  و 4. ورزشکاران.

*تسنیم: نوع تدوین این اثر تاریخی است یا دائره‌المعارفی؟ یعنی آیا پیوندها و سیر تاریخی گسترش افتخارات و تمدن ایران در حوزه‌های مختلف مد نظر قرار گرفته یا به تدوین دانشنامه‌ای اشخاص و وقایع پرداخته‌اید؟ دلیل انتخابتان چه بوده است؟

ایران از کهنترین کشورهای جهان است که در شکل‌گیری پایه‌های تمدن و فرهنگ جهان نقشی حائز اهمیت را ایفا نموده است و بسیاری از پژوهشگران تاریخ و باستان شناسان بر این باورند که تمدن ایران زمین در بسیاری موارد الهام بخش سایر تمدنها و همواره پیشرو و زبانزد خاص و عام بوده است. ایران از دیرباز در بسیاری از حوزه‌ها همانند تمدن، فرهنگ، معماری، علوم پزشکی، نجوم، نگارش و خط، صنعت و هنر (در عرصه‌های گوناگون همچون کوزه‌گری، بافت پارچه، ریخته‌گری، استخراج فلزات، نقاشی و ...) صاحب نام و پرآوازه بوده است.

بر این اساس سعی شده تا سیر تسلسل این افتخارات تا به امروز منعکس گردد و معرفی بزرگان ایرانی در حوزه‌های گوناگون - که از اهداف اصلی تدوین این کتاب است - به طور گسترده صورت پذیرفته است. هرچند که فضای کار بسیار گسترده است و به عقیده من فصلهای دیگری نیز می‌تواند در جلدهای آتی به این کتاب اضافه گردد.

*تسنیم: در خصوص پرداختن به چهره‌های معاصر تا چه حد تلاش شده پیوندهای آنان با چهره‌ها یا جریانات کهن حفظ و تبیین شود؟

در حقیقت این کتاب مانند آئینه‌ای است که افتخارات و افتخار آفرینان معاصر و امروز ایران را در مقایسه با پیشینه پرافتخار کشور ایران از دوران باستان تا معاصر به تصویر می‌کشد. همانطور که در فصلهای متعدد این کتاب ملاحظه می‌کنید بزرگان ایرانی در حوزه‌های گوناگون علم، ادب، فرهنگ، فلسفه، پزشکی، معماری و مهندسی، هنر، ورزش و ... در این کتاب گردآوری شده‌اند و در راستای این مهم سعی بر این شده است که به افتخارات تاریخی و باستانی مرتبط با فصول، موضوعات و شخصیت های آن، در بخش ابتدایی کتاب (با عنوان ایرانیان، پرافتخار، از باستان تا معاصر) پرداخته شود. کتاب نام آوران ایران زمین گوشه‌ای از افتخارات ایران را از 8000 سال پیش تا دوران معاصر به تصویر می‌کشد و در این ارتباط می‌توان به مختصری از افتخاراتی که مرتبط با فصلهای این کتاب است اشاره کنیم:

اولین شهرهای ایران به عنوان نمادی از اولین شهرهای دنیا (شوش، سیلک کاشان، جیرفت، شهر سوخته زاهدان و...)، معرفی جامعه پیشرفته ایران باستان در علوم پزشکی که در این خصوص می‌توان به جراحی جمجمه 5000 ساله و  اولین چشم مصنوعی دنیا در شهر سوخته زابل و همچنین مهره های مسی 6500 ساله در بین دندانهای یک جسد کشف شده در سیلک کاشان اشاره نمود (این کشف ذهن بسیاری از محققین را به سوی واژه ایمپلنت در داندانپزشکی امروزی سوق می دهد)، اولین تصویر متحرک (انیمیشن) دنیا در 5000 سال پیش که در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود، خط‌کش 5000  ساله شهر سوخته با دقت یک میلیمتر، لوحهای کشف شده چند هزار ساله در جیرفت کرمان مبنی بر قدمت تاریخ خط در ایران، معماری کهن ایران؛ بناهای خشتی و زیگوراتهای چند هزار ساله، لوح حمورابی و...

*تسنیم: به نظر می‌رسد هدف نگارنده بیشتر تاثیرگذاری در حوزه بین‌المللی بوده است؛ این اظهار نظر تا چه حد درست است و دلایل آن چیست؟

شماری از چهره‌ها و شخصیتهایی که در این کتاب به آنها پرداخته شده، برای نخستین بار است که در یک کتاب ملی و جامع معرفی شده‌اند و این موضوع خود بیانگر این نکته است که با توجه به نبوغ قابل تحسین و پرتعداد مردمان این سرزمین، گستره کار برای معرفی نام‌آوران این مرز و بوم بسیار وسیع است؛ معرفی شایسته‌تری از میهن عزیزمان و نیز نام آوران ایرانی در عرصه ملی، و سپس جایگاه ویژه و تاثیر منحصر به فرد ایرانیان در امور و عرصه‌های گوناگون بین المللی، همواره در این پروژه یک اصل بوده است.

*تسنیم: تعریف پدیدآور از «افتخار» یا «نام‌آوری» چیست و آیا بنا بر تعریف ایشان می‌توان ادعا کرد که همه افرادی که تحت آن تعریف می‌گنجند در این کتاب جمع آمده‌اند؟ درباره معیارهای انتخاب چهره‌های معاصر بیشتر توضیح دهید.

مقوله انتخاب افتخار آفرینان و نام آوران، در بسیاری از موارد امری دشوار و پرزحمت می‌نماید و این موضوعی بود که اکثر واحدهای مذکور در وزارتخانه‌ها، سازمانها، پژوهشکده‌ها، انجمنهای علمی و ... با آن مواجه بودند. البته شاخصها همواره مورد توجه بوده و کارشناسان مربوطه بر اساس هر یک از موضوعات و فصلهای مدون در کتاب از شاخصهایی همانند آثار، نوع آوریها، بدعت‌گذاریها، مقالات علمی، رتبه‌های علمی، اولینها، موفقیتهای بین المللی و ... کمک می‌گرفتند. در مجموع اطلاعات و اسامی عمدتا توسط کارشناسان وزارتخانه‌ها (من جمله وزارت بهداشت، وزارت امور خارجه، وزارت ورزش)، پژوهشگاه باستان‌شناسی ایران، خانه سینما، خانه موسیقی، فدراسیون های ورزشی و... پس از بررسیهای علمی کامل و سپس با اخذ تاییدیه‌های رسمی گردآوری شدند تا اینکه بیش از 1200 شخصیت از فرهیختگان ،دانشمندان، هنرمندان، ورزشکاران و به طور خلاصه نام آوران ایران زمین مدون گردید.

*تسنیم: شیوه طبقه‌بندی و فصل‌بندی «نام‌آوران» در این اثر چگونه انجام گرفته است؟

در بسیاری از کتب منتشر شده در این ارتباط، شخصیتها بر اساس حرفه تخصصی خود طبقه‌بندی نشده‌اند و به طور نامنظم در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند که این موضوع علی رغم امکان بهره مندی از فهرست اسامی، جستجوی یک شخص را در کتب قطور با دشواری همراه می‌سازد و البته از نظر زیبایی‌شناختی نیز مورد توجه نیست. در این کتاب فصل‌بندی‌ها بر اساس موضوع تخصصی حرفه فعالیت افراد صورت پذیرفته و اولویت و ترتیب شخصیتهای منتخب نیز عمدتا بر اساس تاریخ تولد آنها تنظیم گشته است؛ مضاف بر اینکه در فصول مربوط به پزشکان و موسیقی دانان، پیشکسوتان به طور جداگانه لیست شده‌اند.

در فصل اول کتاب (ایرانیان، پر افتخار، از باستان تا معاصر) نیز از 8000 سال پیش تا کنون به ترتیب تاریخ و ادوار، اطلاعات مدون گردیده و پشت سر هم تا به دوران معاصر و ایران امروز ادامه می‌یابد و این امر نظم، زیبایی، انسجام و بهره گیری از  کتاب را دو چندان می‌کند.

*تسنیم: به نظر می‌رسد توجه پدیدآور این اثر کمتر به حوزه‌های فرهنگی و علوم انسانی بوده است. اگر چه فصل دوم جلد اول این کتاب به بررسی چهره‌های فرهنگی و ادبی می‌پردازد، اما در همین جلد 2 فصل به پزشکان اختصاص دارد. در حالی به نظر می‌رسد که تعداد و تاثیر تاریخی چهره‌های فرهنگی ما بسیار بیش از پزشکان ما باشد. به عنوان مثال ابن سینا احتمالا  از وجه پزشکی مد نظر بوده است، تا چه حد این چهره که از بزرگترین چهره‌های فرهنگی و فلسفی ما است مورد پرداخت نگارنده بوده است؟ فارابی، زکریای رازی و... هم پیش از هر چیز فیلسوف بوده‌اند و می‌توانند در این زمینه مصداقهای دیگری باشند.

در فصل دوم کتاب (بزرگان علم، ادب، فرهنگ و فلسفه) چند موضوع و زمینه فعالیت یکجا و در کنار یکدیگر تنظیم شدند. زیرا که ابو علی سینا، محمد زکریای رازی ، ابو ریحان بیرونی، حکیم عمر خیام و  بسیاری از بزرگان دیگر در چند یا چندین رشته سرآمد بوده‌اند و طبقه‌بندی آنان در یک فصل و موضوع خاص امکان پذیر نبود. به عنوان مثال ابو علی سینا در طب (کتب: قانون، تشریح الاعضاء و ...)، در فلسفه،منطق و حکمت (کتبی همانند: شفا-نجات-الاشارات و التنبیهات و ...)، در ریاضی (آثاری همچون: زاویه، اقلیدس و ...)، موسیقی و... از خود به جای نهاده است پس بنابراین او را می توان پزشک، ریاضی دان، فیلسوف و موسیقی دان خطاب نمود؛ هرچند که آوازه بیشتر او در عرصه پزشکی است. ابوریحان بیرونی را نیز بر اساس آثار به جای مانده از وی منجم، فیلسوف، ریاضیدان، فیزیکدان،  تاریخ نگار، زیست شناس، انسان شناس، جغرافی دان و زبانشناس می نامند. همینطور خیام و... . بر این اساس نمی‌توان عنوان علمی خاصی به این بزرگان اختصاص داد و لذا این دانشمندان همگی در فصل دوم جلد اول بر اساس تاریخ تولدشان مدون گردیده اند.

به عقیده بنده فصل دوم این کتاب که با همکاری موسسه لغت نامه دهخدا تهیه گردید، غرورآفرین، غنی و رضایت‌بخش  است و در این خصوص سعی کردیم به طور شایسته‌ای به چهره‌های فرهنگی ایران پهناور پرداخته شود که با توجه به نظر بسیاری از صاحبنظران این مهم به انجام رسیده است و  در این ارتباط نگاه ویژه‌ای در خصوص تدوین و ارائه تصویر شایسته‌ای از بزرگان فرهنگ و ادیبان صاحب‌نام ایرانی همواره برقرار بوده است.

*تسنیم: نام‌آوران سیاسی هم در این اثر مورد توجه قرار گرفته‌اند؟

خیر. این کتاب به موضوعاتی از قبیل تاریخچه، تمدن، آثار و افتخارات ایران کهن تا ایران معاصر پرداخته و سپس نام آوران ایرانی را در عرصه‌های گوناگونی همچون علوم پزشکی، ادبیات، فلسفه، هنر، ورزش و ... در داخل و خارج از ایران در بر می‌گیرد . مبحث نام آوران سیاسی خود پروژه و موضوعی است گسترده و حساس که امید است در آینده سعادت داشته باشیم و در این زمینه نیز خدمت کنیم.

*تسنیم: آیا کتاب نام‌آوران ایران زمین پس از اتمام مورد نقد یا بررسی و ارزیابی نیز قرار گرفته است؟

این کتاب زیر نظر وزارتخانه ها، سازمانها، پژوهشکده‌ها و انجمنهای مرتبط با موضوع این کتاب مدون گردید و پس از اتمام نیز مورد بررسی نهایی قرار گرفت و در این ارتباط تاییدیه‌های بسیاری از جمله تاییدیه‌های وزارت بهداشت، پژوهشکده باستانشناسی، موسسه لغت نامه دهخدا، فدراسیونهای ورزشی و ... را اخذ کرده است.

همچنین اساتید دیگری نیز همچون دکتر اردشیر قوام زاده، دکتر مسلم بهادری، دکتر محمدعلی یوسف‌نیا، دکتر محمد حسین ماندگار، دکتر شمس شریعت تربقان، محمدرضا شجریان، دکتر علی افخمی، دکتر موسوی گرمارودی، محمود فرشچیان، عزت الله انتظامی، بهاء الدین خرمشاهی، دکتر جلیل گلشن، داوود رشیدی، کمال تبریزی، کیانوش عیاری، همایون اسعدیان، علی دائی، علیرضا قهاری و ... با اهداء چند سطر در ابتدای این کتاب، از تهیه و تدوین این اثر ابراز خرسندی نمودند و انرژی مضاعفی به ما بخشیدند.

*تسنیم: و سخن آخر؟

با توجه به اینکه کتاب "نام آوران ایران زمین" یک کتاب ملی محسوب می‌شود و به هر حال سهمی از افتخارات کشور ایران و همچنین نام آوران ایرانی را پوشش می‌دهد، شایسته است که این کتاب و البته کتابهایی از این قبیل، به درستی تولید، توزیع و در اختیار مخاطبین، علاقه مندان، فرهیختگان و البته نو رهروان قرار گیرد. تدوین این کتاب برای بنده و همکارانم پروژه‌ای عظیم، دشوار، زمان‌بر و بسیار پرهزینه بود.

حال که مجوز پیش از چاپ این کتاب از وزارت محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی اخذ گردیده و آماده چاپ است، باعث بسی خوشحالی خواهد بود که این کتاب با حمایت‌های همه جانبه مسئولین تولید و توزیع گردد. در این ارتباط بنده ضمن عرض خسته نباشید و خدا قوت، از مسئولین خواهش دارم در جهت به انجام رسانیدن این مهم بنده و همکارانم را یاری رسانند.

موضوع این کتاب افتخارات ایران و همچنین نام آوران ایرانی است و در حقیقت طیف وسیعی از مخاطبین را در بر میگیرد و با توجه به اینکه چاپ و تولید این کتاب حجیم بسیار پرهزینه است و تنها با حمایت‌های مالی مسئولین محترم و پیش خرید تعدادی از این کتب، میسر خواهد شد، بنده ضمن عرض تشکر و قدردانی از وزارتخانه‌های محترم: فرهنگ و ارشاد اسلامی، امور خارجه، علوم- تحقیقات و فناوری، ورزش و جوانان، آموزش و پرورش، سازمان‌های محترم: میراث فرهنگی و گردشگری، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و نهاد محترم کتابخانه‌های عمومی کشور و ... درخواست عنایت مضاعف و حمایت از این اثر فرهنگی را دارم.

انتهای پیام/