یادداشت| محمد حسین فایضی

به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم ، تحریف وقایع تاریخی، آنگاه خطرناک‌تر می‌شود که جای حقیقت را با روایت‌های ساده‌انگارانه عوض کند. در این یادداشت محمد حسین فایضی نویسنده و پژوهشگرمباحث دینی و اخلاقی به این موضوع مهم می پردازد:

هزینه گزاف شهرت طلبی به قیمت تحریف تاریخ زندگی جوادالائمه علیه السلام به مناسبت میلاد پرنور امام جواد ع جا دارد به برخی شبهات تاریخی که اخیرا در مورد تاریخ زندگی آن حضرت مطرح شده پاسخی مستند داده شود.

تاریخ، گاه در چنبره روایت‌های سطحی و تقلیل‌گرایانه، دچار چنان تحریفی می‌شود که حقیقتِ یک واقعه عظیم سیاسی و مذهبی، در حد یک نزاع خانوادگی تنزل می‌یابد. شهادت امام جواد (ع)، از جمله این وقایع است. اخیراً برخی با طرح این ادعا که علت شهادت حضرت، صرفاً حسادتِ ام‌الفضل،دختر مأمون به همسر دیگر امام یعنی سمانه مغربیه بوده، تلاش کرده‌اند تا وجهه سیاسی و مبارزاتی این شهادت را مخدوش و عزاداری برای آن را بی‌مبنا جلوه دهند.

اما نگاهی به تقویم تاریخ و اسناد متقن، پرده از یک توطئه پیچیده حاکمیتی برمی‌دارد که بسیار فراتر از دیوارهای یک خانه بوده است. در این راستا به برخی از نکات در پاسخ به این شبهه اشاره می شود:

1. اصلی‌ترین شاهد بر بطلان فرضیه حسادت آنیِ ام الفضل، تحلیل زمانی وقایع است. طبق مستندات تاریخی، ازدواج امام جواد (ع) با حضرت سمانه مغربیه در سال 212 هجری قمری رخ داده است. این در حالی است که شهادت امام در سال 220 هجری به وقوع پیوست. پرسش اساسی اینجاست: اگر انگیزه قتل، حسادت به همسر دوم و به اصطلاح عرفی وجود هوو بود، چرا ام‌الفضل که از حمایت بی‌دریغ قدرت دستگاه خلافت نیز برخوردار بود، هشت سال صبر کرد؟ سمانه مغربیه در طول این سال‌ها برای امام فرزندانی آورد و زندگی آن‌ها در مدینه استمرار داشت. اگر بنا بر انتقام شخصی بود، منطق حکم می‌کرد که این اتفاق بسیار زودتر و در همان سال‌های نخست رخ دهد، نه هشت سال بعد و دقیقاً زمانی که معادلات سیاسی در بغداد تغییر کرد.

2. شهادت امام جواد (ع) در مدینه و در محیطی خانوادگی اتفاق نیفتاد، بلکه در بغداد و تحت نظارت مستقیم معتصم عباسی رخ داد. تحریکات معتصم و جعفر، برادر ام‌الفضل‌مهره‌های اصلی این پازل بودند. معتصم با احضار اجباری امام به بغداد در سال 220 هجری، ایشان را از پایگاه مردمی‌شان در مدینه جدا کرد. واقعه مشهور مناظره درباره حد سرقت که در آن نظر امام بر تمامی فقهای درباری چیره شد، تیر خلاصی بر صبر معتصم بود. محبوبیت روزافزون امام و نفوذ علمی ایشان، دستگاه خلافت را به این نتیجه رساند که بقای این امام جوان، تهدیدی برای مشروعیت آن‌هاست. ام‌الفضل در این میان طراح اصلی نبود، بلکه ابزار دست عموی خود، خلیفه وقت بود.

3. تعدد زوجات و حضور کنیزان در بیوت بزرگان، امری کاملاً مرسوم و پذیرفته شده بود، به‌ویژه در خاندان‌های اشرافی که ام‌الفضل خود برخاسته از آن بود. علاوه بر این، طبق منطق رفتاری، زنی که دچار حسادت می‌شود، معمولاً نوک پیکان حمله خود را متوجه هوو یا فرزندان او می‌کند تا جایگاه خود را نزد شوهر بازیابد، نه اینکه با قتل شوهر، خود را به انزوا بکشاند.

پشیمانی ام‌الفضل بلافاصله پس از خوراندن سم و ابتلای او به بیماری‌های سخت پس از آن، نشان می‌دهد که او تحت فشار و تطمیع سیاسیِ جریان قدرت دست به این کار زده است. تقلیل شهادت امام جواد (ع) به یک دعوای خانوادگی، نادیده گرفتن مبارزات تشکیلاتی شیعه و هراسِ دستگاه خلافت عباسی از قدرت نرمِ امامت است. شهادت ایشان در سال 220 هجری، نتیجه مستقیم یک ترور دولتی بود که توسط معتصم طراحی و به دست ام‌الفضل اجرا شد. این اتفاق، نه یک حادثه شخصی بود و نه یک حادثه اتفاقی، بلکه نقطه اوج تقابل میان محبوبیت فزونده امام و ترس بزدلانه خلیفه برای از دست دادن قدرت بود. تعجب از برخی ظاهرنمایان مدعی اسلام شناسی و شیعه شناسی است که تحریف تاریخ تشیع را برای کسب شهرت در قامت روشن فکر و نو اندیش دینی هزینه می کنند و مقام والای امامت را در میان جامعه اسلامی و تعظیم شعائر برای ارج نهادن به آن را تضعیف می کنند.

به این اشخاص کم تحقیق و پر مدعا باید گفت: «این ره که تو می روی به ترکستان است» که «هر که با آل علی درافتاد، ورافتاد»

منابع و مستندات:

تاریخ طبری، جلد 8، صفحه 623 (وقایع سال 220 و 215 هجری)

الکامل فی‌التاریخ، ابن اثیر، جلد 6، صفحه 417

مسند الإمام الجواد، عطاردی، جلد 1، صفحه 55

حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، رسول جعفریان، جلد 1، صفحه 485

وقایع الأیام، شیخ عباس قمی، جلد 1، صفحه 48

تاریخ الإسلام، ذهبی، جلد 15، صفحه 13

انتهای پیام/