به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، دفتر دیدارهای رسمی رئیس جمهور ترکیه رجب طیب اردوغان در سال 2025 با دیدار رئیس جمهور سومالی بسته شد. سفر رسمی حسن شیخ محمود، رئیس جمهور سومالی، به ترکیه در 30 دسامبر 2025 و در بحبوحه فشارهای منطقه‌ای جدید، اهمیت ژئوپلیتیکی بیشتری پیدا کرده است. چرا که این سفر، به نوعی پاسخ به اقدام رژیم صهیونیستی در به رسمیت شناختن غافلگیر کننده سومالی‌لند بود که موگادیشو آن را نقض حاکمیت خود می‌داند. ترکیه به شدت با این اقدام نتانیاهو مخالفت کرد و علناً با موضع سومالی در برابر رژیم اسرائیل همسو شد.

قبل از دیدار اردوغان و محمود، هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه با عبدالقادر محمد نور، وزیر بنادر و حمل و نقل دریایی و عبدالسلام عبدی علی وزیر امور خارجه سومالی دیدار کرده بود. 

حسن شیخ محمود رئیس جمهور سومالی در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با اردوغان اعلام کرد: «به طور ویژه در این دوره که سومالی با تهدیدهایی علیه تمامیت ارضی و حاکمیت خود روبرو بود، ما حمایت ترکیه، از ملت ترکیه را احساس کردیم. ترکیه سال‌هاست به عنوان میانجی بین سومالی‌لند و سومالی فعالیت می‌کند و از آن زمان تاکنون برای حل مسالمت‌آمیز و دوستانه این مسئله تلاش می‌کند. حمایت ترکیه برای پیشرفت سومالی بسیار مهم است. سومالی و ترکیه به‌ویژه در دو سال گذشته، کارهای ارزشمندی با هم انجام داده‌اند و کار در زمینه امنیت نمونه‌ای از این امر است».

رئیس جمهور سومالی به این اشاره کرده که ترکیه و سومالی مدت‌هاست که در زمینه اکتشاف منابع نفت و گاز با هم همکاری می‌کنند.

وی گفته «نتایج به دست آمده تاکنون بسیار مثبت بوده و عملیات حفاری ادامه خواهد یافت».

اردوغان نیز اعلام کرد که کشتی تحقیقاتی لرزه‌نگاری اوروچ رئیس ترکیه به مدت 9 ماه در مناطق دریایی سومالی در منطقه‌ای به مساحت 4465 کیلومتر مربع فعالیت‌های تحقیقاتی انجام داده است.

وی گفت: «ما قصد داریم فاز اصلی عملیات حفاری را در سال 2026 آغاز کنیم. این فعالیت‌ها سهم قابل توجهی در رفاه مردم سومالی خواهد داشت. ما دو کشتی حفاری عمیق جدید به ناوگان خود اضافه کرده‌ایم. اولین کشتی از این دو که آنها را چاغری بیگ و ییلدیریم نامگذاری کرده‌ایم، در سواحل سومالی و دیگری در دریای سیاه فعالیت خواهد کرد. ما اکنون چهارمین ناوگان بزرگ جهان را در این زمینه داریم».

همچنین آلپ ارسلان بیرقدار وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه اعلام کرده که این کشور، در اکتشاف هیدروکربنی در مناطق ساحلی و فراساحلی سومالی فعالیت گسترده‌ای انجام داده و برنامه‌ریزی عملیاتی برای سال 2026 میلادی، به تایید طرفین رسیده است.

رئیس جمهور ترکیه در کنفرانس مطبوعاتی با همتای سومالیایی خود در کاخ دلما باغچه استانبول به این اشاره کرده که یکی از مهمترین توافقات بین این دو کشور، تاسیس پایگاه فضایی ترکیه در سومالی است.

طراحی مرحله اول این پروژه در 3 مرحله است، تکمیل شده و ساخت آن از طریق آژانس فضایی ترکیه آغاز شده است. اردوغان گفته «هدف ما از این پروژه، ایجاد زیرساخت مهمی در زمینه پرتاب‌های فضایی و فناوری‌های ماهواره‌ای است. ضمن اجرای همه این پروژه‌ها، ما همچنان با سازمان‌های مربوطه خود، در درجه اول هلال احمر ترکیه، تیکا و آفاد، از سومالی حمایت می‌کنیم».

خبرگزاری رویترز به این اشاره کرده که دیدار بین روسای جمهور ترکیه و سومالی، چیزی بیش از یک دیپلماسی نمادین است و این موارد را در بر می‌گیرد: همکاری امنیتی، توسعه انرژی و منابع طبیعی، برنامه‌هایی برای آغاز حفاری نفت فراساحلی در سال 2026، پروژه‌های زیرساختی مربوط به اکتشاف و احتمالاً بخش‌های پیشرفته مانند تأسیسات فضایی. روزنامه صباح دایلی چاپ آنکارا نیز این دیدار را به عنوان بخشی از مشارکت چندلایه آنکارا با سومالی در زمینه امنیت، تعامل اقتصادی و حمایت سیاسی، قلمداد کرده است.

از دیگر سو، شورای آتلانتیک و تحلیلگران آمریکایی، نقش رو به گسترش ترکیه در آفریقا را مهم ارزیابی کرده و آن را از نظر استراتژیک، برای منافع غرب مفید می‌دانند. آنها استدلال می‌کنند که مشارکت ترکیه در کشورهایی مانند سومالی می‌تواند به ایجاد تعادل در نفوذ چین و روسیه در آفریقا کمک کند و اهداف مشترک در امنیت و توسعه اقتصادی را پیش ببرد.

افزایش حضور ترکیه در سومالی، دقیقاً به خاطر کمرنگ شدن نقش آمریکا در این کشور آفریقایی است.

تحلیلگران شورای آتلانتیک بر این باورند که کاهش حمایت امنیتی ایالات متحده از سومالی، اتکا به بازیگران خارجی مانند ترکیه را افزایش داده که هم مزایا و هم چالش‌هایی را برای همکاری‌های ضد تروریسم به همراه دارد.

ولی واشنگتن پست نقش ترکیه در سومالی را به عنوان بخشی از گسترش حضور آنکارا در آفریقا و مدل ترکیبی از کمک‌های توسعه‌ای، حمایت دیپلماتیک، همکاری نظامی و مشارکت اقتصادی تلقی کرده است. این در حالی است که برخی از تحلیلگران امنیتی آمریکایی، بر نظارت دقیق بر توافق‌نامه‌های امنیتی و معاملات منابع تأکید دارند و بر لزوم شفافیت و عاملیت سومالی تأکید می‌کنند. 

اهمیت حضور نظامی ترکیه در سومالی

تاسیس بزرگترین پایگاه نظامی برونمرزی ترکیه در سومالی، موضوع مهمی در روابط بین این دو کشور است. گزارش مفصل روزنامه یونانی SL Press این اقدام ترکیه را به عنوان یک شبکه نامرئی، قدرتمند و خاموش در آفریقا توصیف کرده است.

در تحلیل این روزنامه، به نکته هوشمندانه‌ای اشاره شده است: «در هر نقطه‌ای از آفریقا که شاهد خروج فرانسه است، ترکیه فوراً جای این کشور اروپایی را پر می‌کند».

در حالی که ترکیه در تلاش است تا نفوذ خود را در خاورمیانه، قفقاز و لیبی گسترش دهد، حضور خود را در کشورهای آفریقایی فراتر از خط ساحلی مدیترانه نیز افزایش می‌دهد.

در این تحلیل اشاره شده که تعداد سفارتخانه‌های ترکیه در آفریقا به 44 مورد سیده و این کشور، با اغلب آفریقایی ها وارد مشارکت‌های اقتصادی شده و توافق‌نامه‌های جامعی در حوزه امنیتی امضا کرده است. 

از سال 2011 میلادی به این سو، سه نوع پهپاد مشهور ترکیه‌ای شامل بیرقدار تی.بی.2،  آق سونگور و عنقا یا آنکا، به سومالی، لیبی، تونس، نیجریه، اتیوپی، اوگاندا، مالی و چند کشور دیگر فروخته شده‌اند.

ترکیه به دنبال ماهیان سومالی

سومالی، یکی از غنی‌ترین ذخایر ماهی جهان است و در آخرین ماه سال 2025 میلادی همچنین «توافقنامه همکاری و خدمات استراتژیک» بین ترکیه و سومالی در مورد بخش شیلات امضا شد.

هدف از این توافق‌نامه مدیریت فعالیت‌های ماهیگیری در آب‌های سرزمینی سومالی به صورت پایدار و متمرکز و در عین حال فراهم کردن دسترسی بخش ماهیگیری ترکیه به منابع دریایی غنی سومالی است.

این توافق‌نامه بین OYAK و وزارت شیلات و اقتصاد آبی سومالی امضا شد. بر اساس این توافق، شرکت SOMTURK که تحت این توافق‌نامه تأسیس شده است، مسئول مدیریت تمام فرآیندهای صدور مجوز مربوط به فعالیت‌های ماهیگیری در منطقه اقتصادی انحصاری سومالی خواهد بود. مجوزهای ماهیگیری در آب‌های سرزمینی سومالی منحصراً توسط SOMTURK صادر می‌شود.

اگر چه حضور شرکت شیلات ترکیه در سومالی، در ظاهر فقط به عنوان تلاشی برای بهره برداری از ذخایر عظیم ماهی در این کشور آفریقایی قلمداد می‌شود، اما اظهارات احمد حسن عدن، وزیر شیلات و اقتصاد آبی سومالی نشان داده که بخشی از این توافق، مربوط به کنترل نیروی دریایی ترکیه بر اقدامات موسوم به ماهیگیری غیرقانونی در آب‌های سومالی و همکاری امنیتی در اقیانوس هند است.

ترکیه پیش از این، بزرگترین پایگاه آموزش نظامی خارجی خود را در موگادیشو ساخته و هزاران سرباز سومالیایی را آموزش داده و به توسعه واحدهای تخصصی مانند نیروهای ویژه کماندویی برای مبارزه با تروریسم کرده است.

در بخش توسعه اقتصادی و زیرساختی نیز بسیاری از پروژه‌های زیرساختی (مانند فرودگاه، جاده‌ها، ساختمان‌های نهادی)، تبادلات آموزشی و حمایت از آموزش‌های حرفه‌ای و دانشگاهی در اختیار پیمانکاران ترکیه قرار گرفته است.

با این حال، در مسیر روابط دو جانبه، چالش‌هایی نیز وجود دارد که شاید عمده ترینِ آنها مربوط به شکنندگی و خطرات داخلی سومالی است. ارزیابی‌های اطلاعاتی ترکیه نشان داده که سومالی همچنان شکننده است و نهادهای ضعیف در برابر تهدیدات مداوم شورشیان و چندپارگی سیاسی، توان چندانی ندارند. این شکنندگی به این معنی است که اگر ثبات مانع شود، هر مشارکتی خطرات ذاتی خود را به همراه دارد.

موقعیت سومالی در شاخ آفریقا، آن را در مرکز منافع رقابتی قرار می‌دهد - از جمله توافق جنجالی 2024 اتیوپی با سومالی‌لند و مانورهای منطقه‌ای شامل مصر و سایر کشورها.

مدیریت این منافع رقابتی ضمن حفظ حاکمیت سومالی، یک چالش دیپلماتیک است که در آن، ترکیه هم نقش میانجی و هم نقش ذینفع را ایفا می‌کند.

چالش بعدی، مربوط به حوزه اقتصادی است. روابط تجاری ترکیه با سومالی، همچنان در سطح متوسط است. به نحوی که به عنوان مثال، تجارت در سال 2023 به حدود 426 میلیون دلار رسید و سپس در سال 2024 به حدود 384 میلیون دلار کاهش یافت.
انتهای پیام/