به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، آیت‌الله غلامرضا فیاضی از استادان برجسته عرفان و فلسفه، در جلسه درس اخلاق به تبیین آثار منفی «تکبر» و جایگاه انسان پرداخت.

وی با بیان این نکته که خداوند از نظر قابلیت‌ها و توانایی‌ها مخلوقی برتر از انسان نیافریده است، گفت: اگر انسان درست از آن امکانات استفاده کند، بهترین مخلوق خدا می‌شود، ولی اگر از این امکانات استفاده نکند، از هر جانوری پست‌تر می‌شود.

او افزود: مهم‌ترین نعمتی که خداوند متعال در وجود ما قرار داده، عقل است. انسانیت انسان به ادراکات و تمایلات حیوانی او نیست؛ انسانیت انسان به فطرت الهی اوست که خداوند درباره آن می‌فرماید: «فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا». این فطرت ابعاد مختلفی دارد که یک بُعد آن همین درک‌های انسانی است؛ انسان می‌تواند اندیشه داشته باشد و فکر کند و ببیند آیا این کاری که می‌خواهد انجام بدهد به نفعش است یا به ضررش تمام می‌شود.

خدا یا شیطان؟!

استاد فیاضی با اشاره به اینکه عقل بشر می‌فهمد که در هر‌لحظه می‌تواند آن طورعمل کند که خدا می‌پسندد، عمل به دلخواه را کاری دانست که حیوان انجام می‌دهد و افزود:‌ ولی عقل انسان به او می‌گوید که تو حیوان نیستی! تو می‌توانی هر لحظه از عمرت را با خدا معامله کنی! خداوند نیز اعلام کرده است که من خریدارم؛ «إِنَّ اللّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم»، «وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ»؛ وقتی انسان خریداری مثل خدا دارد، کدام عقل است که به خودش اجازه بدهد که آن طور عمل کند که دلش می‌خواهد؟!

او ادامه داد:‌ خداوند به انسان عقل داده تا به وسیله آن راه سعادت خود را درک کند؛ افزون بر عقل، پیغمبر را نیز فرستاده است تا مکمل عقل باشد. عقل بشر محدود است و نیازش بسیار بیشتر از آن چیزی است که می‌فهمد؛ از این‌رو خداوند پیغمبر را فرستاده است؛‌ «وَیُعَلِّمُكُم مَّا لَمْ تَكُونُواْ تَعْلَمُون»؛ پیغمبر می‌آید و به شما چیزهایی را می‌آموزد که هرگز توان فهمیدن آن را ندارید. البته پیغمبر تفضّلاً چیزهایی که عقل می‌فهمد را نیز یادآوری می‌کند. بنابراین پیغمبر هم معلم است و هم مذکِر؛ یعنی هم چیزهایی که نمی‌دانیم به ما می‌آموزد و هم آن چیزهایی را که می‌دانیم، به ما یادآوری می‌کند.

خودت را بزرگ نبین!

استاد عرفان و فلسفه خاطرنشان کرد:‌ یکی از چیزهایی که عقل بشر می‌فهمد و پیغمبر، اهل‌بیت و قرآن نیز تأکید بسیاری روی آن کرده‌اند، این است که ای بشر! خودت را بزرگ نبین! «کبر» یعنی خود را بزرگتر از دیگری دیدن! عُجب همان خودپسندی و خودشیفتگی است؛ یعنی اینکه انسان پیش خودش فکر ‌کند کسی است و امتیازی دارد. به دنبال این حالت، کبر پیش می‌آید. کبر این است که انسان برتری خیالی خود را با دیگران مقایسه کند و بگوید اکنون که من این امتیاز را دارم، پس از فلان شخص بهتر هستم. به دنبال این حالت، اظهار این خودبرتربینی است که به آن تکبر می‌‌گویند.

تکبر مایه ذلت

وی در مذمت تکبر، روایتی از امیرالمؤمنین‌ را یادآور شد که حضرت می‌فرماید: «بَعَثَهُ‏ وَالنَّاسُ‏ ضُلالٌ فِی حَیْرَةٍ وَحَاطِبُونَ‏ فِی فِتْنَةٍ قَدِ اسْتَهْوَتْهُمُ الْأَهْوَاءُ وَاسْتَزَلَّتْهُمُ‏ الْكِبْرِیَاء»؛ خداوند پیغمبرش را هنگامی فرستاد که مردم گمراه بودند و نمی‌فهمیدند که باید چه کار کنند، در تحیر بودند و در فتنه‌ها کورکورانه راه می‌رفتند و نمی‌فهمیدند چگونه عمل کنند که به سعادت‌شان منتهی بشود، هواهای نفسانی آنها را برداشته بود و تکبر آنها را به زمین زده بود.

 دام بزرگ تکبر

آیت الله فیاضی در ادامه به بدعاقبتی کبر اشاره کرد که دام بزرگ شیطان است و افزود:‌ تکبر همان چیزی است که باعث بدبختی خودش شد و از بهشت رانده شد. «وَمَكِیدَتُهُ‏ الْكُبْرَى»؛ این فریب بزرگ‌ترین فریب شیطان است. شیطان در این راه از غرایز حیوانی ما که همان جنود جهل (لشکریان حماقت) هستند، استفاده می‌کند.

حب ذات یا حب خدا

این استاد اخلاق در بخش دیگری از صحبت‌هایش به حب ذات فطری پرداخت و گفت:‌ اگر انسان به فکر خودش است و خودش را دوست دارد، برای این است که خدا را فراموش کرده است؛ وگرنه اگر کسی توجه داشته باشد که غرق نعمت‌های خداست و اصل همه کمالات از خداست،‌ دیگر جایی برای دوست داشتنِ خود برایش پیدا نمی‌شود.

وی افزود:‌ ممکن است هنوز عشق خدا برای ما معنا نداشته باشد و درباره خدا و عظمت او فکر نکرده باشیم؛ ولی اولیای او را که می‌شناسیم، حضرت علی و امام حسین ‌علیهماالسلام را که می‌شناسیم، وقتی عشق به ایشان هست، چرا انسان عشق به خودش داشته باشد؟ از این‌رو عقل انسان می‌گوید که همه ارزش تو به این است که به خدا و ولایت امیرمؤمنان اعتقاد و ایمان داشته باشی، چرا به خودت فکر می‌کنی؟ چرا به دنبال دلخواه خودت هستی؟! بگو: باید ببینم خدای من چه دوست دارد! امیرالمؤمنین چه دوست دارد! همان که خود امیرمؤمنان به ما گفت که شما نمی‌توانید آن طور که من عمل می‌کنم، عمل کنید، ولی مرا کمک کنید.

او با اشاره به اینکه انسان خودش باید اراده کند، خاطرنشان کرد:‌ تمام ارزش بشر در همین است که خودش انتخاب کند؛ وگرنه ملائکه هستند که ذاتاً از عبادت خدا لذت می‌برند؛ ولی همان‌ها باید در مقابل انسان سجده کنند. چون خدا کسی را آفریده که با تلاش و انتخاب خودش به جایگاهی می‌رسد که هیچ مخلوق دیگری به آن نمی‌رسد.

خبرنگار: بابک شکورزاده

انتهای پیام/