به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) در شهر قم، فراتر از یک مکان زیارتی، کانونی زنده از تمدن، علم و فرهنگ شیعی است. این آستان مقدس، با دربرگیری 3 گنجینه ارزشمند٬ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد٬ حافظه تاریخی و هویت دینی ایران را در سینه خود نگه داشته و هر روزه با روایت‌های نویافته، بر غنای این میراث می‌افزاید. این مجموعه، تنها انبار اشیای کهنه نیست، بلکه کارگاهی پویاست که در آن تاریخ مرمت می‌شود، اسناد نفس می‌کشند و آثار هنری به زبان می‌آیند تا پیوند نسل‌ها را با اصالت خویش استوار نگه دارند.

درمانگاهی برای حافظه مکتوب ایران

در یکی از بخش‌های کمتر دیده‌شده مجموعه حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س)، جایی وجود دارد که نه بیماران انسانی، بلکه میراث مکتوب ایران و تشیع برای درمان به آن سپرده می‌شوند؛ مکانی که فعالانش آن را «درمانگاه کتابخانه» می‌نامند.

در این بخش، کتاب‌ها همانند بیمارانی سالخورده معاینه می‌شوند؛ کتاب‌هایی که برخی از آن‌ها 600 ، 700 و حتی بیش از هزار سال قدمت دارند و هر برگ‌شان بخشی از حافظه تاریخی این سرزمین است. نسخه‌های خطی، سنگی و سربی، پیش از هر اقدامی، دقیق بررسی می‌شوند تا نوع آسیب، آلودگی و فرسودگی آن‌ها مشخص شود.

به گفته متولیان این بخش، مجموعه حرم مطهر حضرت معصومه(س) حدود 2 هزار جلد کتاب خطی و نزدیک به 7 تا 10 هزار جلد کتاب سنگی و چاپ سربی در اختیار دارد؛ علاوه بر ده‌ها هزار جلد کتاب چاپی که بخشی از سرمایه فرهنگی آستان به‌شمار می‌روند.

محمد اسماعیلی، از استادکاران باسابقه مرمت کتاب در این مجموعه، بیش از 4 دهه از عمر خود را صرف احیای این آثار کرده است. او می‌گوید: در این سال‌ها، شخصاً بیش از 10 هزار جلد کتاب را مرمت و صحافی کرده‌ام؛ کاری که بارها موضوع مستندهای تلویزیونی نیز قرار گرفته است.

اسماعیلی که از خانواده‌ای ریشه‌دار در هنرهای سنتی ایران است، تأکید می‌کند: افتخار ما این است که حتی اگر خودمان از میان برویم، این کتاب‌ها باقی بمانند؛ این‌ها متعلق به ایران و هویت ایرانی ـ اسلامی‌اند.

فرآیند مرمت، از آفت‌زدایی آغاز می‌شود؛ جایی که گردوغبار، قارچ و آلودگی‌های چندصدساله از جان کتاب گرفته می‌شود. سپس نوبت ترمیم تک‌تک صفحات، بازسازی برگ‌های مفقود و در نهایت، دوخت و جلدگذاری اصولی است؛ روشی که برخلاف شیوه‌های قدیمی، به ساختار کتاب آسیب نمی‌زند و ماندگاری آن را برای دهه‌ها و حتی قرن‌ها تضمین می‌کند.

یکی از نمونه‌های شاخص این بخش، نسخه‌ای خطی (کتاب ذات المعاد) منسوب به مرحوم علامه مجلسی است؛ کتابی بدون جلد که پس از آفت‌زدایی، بازسازی و صحافی اصولی، دوباره جان گرفته و آماده نگهداری بلندمدت شده است. استادکاران این مجموعه معتقدند اگر شرایط نگهداری رعایت شود، این آثار می‌توانند صد تا دویست سال دیگر نیز سالم باقی بمانند.

در میان روایت‌های این درمانگاه، گاه شگفتی‌هایی نیز رخ می‌دهد؛ از کشف اسکناس‌های قدیمی ایرانی در لابه‌لای جلد کتاب‌ها تا اسنادی که امروز در موزه‌ها نگهداری می‌شوند و ارزش مالی و تاریخی بالایی دارند.

این «درمانگاه خاموش» در دل حرم مطهر، بی‌هیاهو اما مؤثر، مشغول پاسداری از میراث مکتوب تشیع است؛ میراثی که اگر امروز درمان نشود، فردا شاید برای همیشه از دست برود.

دوخت خدمت در سکوت

در امتداد مسیرهای کمتر دیده‌شده خدمت در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) واحدی فعال است که صدای چرخ خیاطی‌هایش، ضرباهنگ آرام اما مستمر خدمت را روایت می‌کند؛ خیاط‌خانه‌ای که پوشاک خدمتگزاران، نیروهای امدادی و حتی زائران را بی‌هیاهو تأمین می‌کند.

در این واحد، حدود 250 خادم افتخاری به‌صورت کاملاً داوطلبانه فعالیت دارند؛ خادمانی که در 3 شیفت کاری، روزانه مشغول دوخت و آماده‌سازی انواع پوشاک مورد نیاز آستان هستند. دامنه فعالیت این خیاط‌خانه گسترده است؛ از چادرهای زائر و پوشاک واحدهای درمانی گرفته تا مانتو و شلوار نیروهای فوریت‌های پزشکی، دندانپزشکی و دیگر بخش‌های خدماتی حرم.

پرچم‌های آستان، پوشاک مورد استفاده در فروشگاه‌های حرم و هر مأموریتی که از سوی آستان مقدس به این واحد سپرده شود، در همین کارگاه‌ها جان می‌گیرد. نکته قابل توجه آن است که بخش عمده خادمان این واحد، خیاطان حرفه‌ای هستند؛ بانوانی که بسیاری از آن‌ها در بیرون از حرم، کارگاه تولیدی یا مزون‌های تخصصی دارند و مهارت خود را وقف خدمت کرده‌اند.

زینب سادات طباطبایی، مسئول واحد خیاط‌خانه بانوان حرم حضرت معصومه(س)، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم می‌گوید: «تمام فعالیت‌های این واحد به‌صورت افتخاری انجام می‌شود. حدود 250 خیاط ماهر داریم که بسته به نوع سفارش، تولید روزانه متغیر است؛ برای مثال در زمینه چادر زائر، گاهی روزانه تا حدود 150 چادر دوخته می‌شود.»

به گفته وی، این واحد صرفاً تولیدکننده است و سفارش‌ها بر اساس نیاز واحدهای مختلف حرم، به‌ویژه واحدهای درمانی، انجام می‌شود. سایزبندی‌ها نیز دقیقاً مطابق درخواست همان واحدهاست؛ از چادرهای با قد حدود 120 تا 165 سانتی‌متر گرفته تا پوشاک متناسب با استانداردهای بخش‌های پزشکی و خدماتی.

بخشی از این تولیدات، علاوه بر استفاده مستقیم در حرم، در فروشگاه‌های وابسته به آستان نیز عرضه می‌شود؛ فروشگاه‌هایی که در محدوده صحن صاحب‌الزمان(عج) و ورودی‌های مشخص حرم مستقر هستند و امکان تهیه پوشاک مورد نیاز زائران را فراهم می‌کنند.

واحد خیاط‌خانه حرم، اگرچه در حاشیه فعالیت‌های عمومی قرار دارد، اما نقشی محوری در نظم، آراستگی و کارآمدی خدمات حرم ایفا می‌کند؛ جایی که مهارت، وقت و هنر خادمان، بی‌چشم‌داشت و تنها با نیت خدمت، در تار و پود پارچه‌ها دوخت می‌شود.

حافظه مکتوب حرم؛ از حکم تولیت تا هوش مصنوعی

در یکی دیگر از لایه‌های کمتر دیده‌شده خدمت در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) مرکزی فعال است که مأموریت آن حفظ، سامان‌دهی و معنا‌بخشی به حافظه تاریخی آستان است؛ «مرکز اسناد» که از سال 1391 و هم‌زمان با آغاز تولیت آیت‌الله سعیدی فعالیت خود را آغاز کرده است.

جعفری، خدمتگزار مجموعه اصناف آستان، در توضیح ساختار این مرکز می‌گوید: مرکز اسناد آستان در 4 بخش اصلی فعالیت می‌کند؛ آرشیو و شناسایی اسناد، فهرست‌نویسی، تدوین و نشر و در نهایت تاریخ شفاهی. هر یک از این بخش‌ها بر اساس چارچوب‌ها و ضوابط تخصصی تدوین‌شده، مأموریت خود را پیش می‌برند.

به گفته وی، فرآیندهای اسنادی در آستان مقدس، منطبق بر مقررات و استانداردهای مرکز اسناد ملی کشور طراحی شده و حتی کتابچه‌ای از قوانین و ضوابط اسنادی، مبنای اجرای تمام مراحل قرار گرفته است. حاصل این رویکرد، فهرست‌نویسی حدود 700 هزار برگ سند مرتبط با حرم مطهر تا امروز است.

در میان این اسناد، گنجینه‌هایی کم‌نظیر به چشم می‌خورد؛ از قدیمی‌ترین عکس موجود در اسناد آستان که مربوط به 166 سال پیش و تصویری از اطراف حرم است و توسط یک عکاس ایتالیایی ثبت شده، تا کهن‌ترین سند مکتوب مرکز که قدمتی حدود 580 سال دارد و حکم تولیت وقت آستان را در خود جای داده است.

آنچه امروز مرکز اسناد آستان را از یک آرشیو صرف فراتر برده، حرکت به سمت استفاده از دانش روز و فناوری‌های نوین است. جعفری می‌گوید: با حمایت‌های مدیریتی، فرآیند به‌کارگیری هوش مصنوعی در حوزه اسناد آغاز شده و به‌ویژه در بخش اسناد شنیداری، نتایج قابل توجهی به همراه داشته است.

به گفته مسئولان این مرکز، ده‌ها هزار ساعت سخنرانی از دهه‌های گذشته در اختیار آستان است؛ بیش از 54 هزار سخنرانی که پیش‌تر پردازش آن‌ها نیازمند صرف زمان و نیروی انسانی بود. امروز اما با کمک هوش مصنوعی، پیاده‌سازی، ویرایش ادبی، استخراج کلیدواژه‌ها و حتی خلاصه‌سازی یک سخنرانی یک‌ساعته، در زمانی کوتاه انجام می‌شود.

این داده‌ها، بستری ارزشمند برای پژوهش‌های اجتماعی، فرهنگی و تاریخی فراهم کرده‌اند؛ از تحلیل دغدغه‌های اجتماعی دهه 60 گرفته تا بررسی موضوعات تبلیغی، سیاسی و اقتصادی در دوره‌های مختلف. پژوهشگرانی که به مرکز اسناد مراجعه می‌کنند، می‌توانند با جست‌وجوی هدفمند، به اطلاعاتی دست یابند که پیش‌تر دستیابی به آن‌ها ماه‌ها زمان می‌برد.

در کنار این فعالیت‌ها، بخش تاریخ شفاهی نیز نقش مهمی در ثبت تجربه زیسته خادمان و مرتبطان با آستان دارد؛ از خادمان بازنشسته تا افرادی که شاهد کرامات و عنایات حضرت معصومه(س) بوده‌اند. خاطرات، پیشنهادها، نقدها و روایت‌های شخصی، با طراحی پرسش‌های تخصصی ثبت و مستندسازی می‌شود تا در چرخه «مدیریت دانش» مورد استفاده قرار گیرد.

مرکز اسناد آستان مقدس حضرت معصومه(س)، با تیمی محدود اما متخصص ـ متشکل از 7 نفر در بخش برادران و مجموعه‌ای فعال در بخش خواهران ـ امروز به یکی از معدود مراکز اسنادی تبدیل شده که هم‌زمان، به سنت وفادار مانده و به آینده چشم دوخته است.

در اینجا، سند تنها یک کاغذ قدیمی نیست؛ هر برگ، نشانی از تاریخ، هویت و حافظه جمعی حرم است که با دقت، تخصص و حالا با کمک هوش مصنوعی، برای پژوهشگران فردا آماده می‌شود.

گنجینه خاموش؛ نگاهی به تلاش‌های مرکز اسناد آستان حضرت معصومه(س) برای حفظ حافظه تاریخی حرم

مرکز اسناد آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه(س)، نه‌چندان دور از ضریح مطهر، در سکوت و فراغتی آکادمیک، مشغول حفاظت از گنجینه‌ای است که نفس‌های تاریخ حرم را در سینه دارد. اینجا، صدها هزار برگ سند نوشتاری، عکس و نگاتیو قدیمی، با ظرافت علمی و فنی، از فراموشی نجات یافته و به روایتی ماندگار از آستان بانوی کرامت تبدیل می‌شوند.

پشت درهای این مرکز، جهان دیگری جریان دارد؛ جهانی از کاغذهای کهنه، نگاتیوهای قدیمی و نقشه‌های تاریخی که هر یک، قطعه‌ای از پازل هویت گستره مقدس حرم را تشکیل می‌دهند. مسئولان این مرکز، خود را «حافظان حافظه تاریخی آستان» می‌دانند و مأموریت اصلی آنها، جمع‌آوری، ساماندهی و صیانت از هرگونه سند مرتبط با حرم، اعم از نوشتاری، تصویری، صوتی و فیلم، از درون و بیرون آستانه است.

بر اساس اعلام مسئولان مرکز، در بخش اسناد نوشتاری، بالغ بر 1 میلیون و پانصد هزار برگ سند شناسایی و جمع‌آوری شده که عمدتاً از بایگانی‌های داخلی آستان، منتقل و پس از فرآیندهای ویژه اسنادی، قابل جستجو و پژوهش شده‌اند. در کنار این گنجینه مکتوب، گنجینه تصویری حرم نیز با حدود 35 هزار قطع عکس فیزیکی و نگاتیوهای قدیمی، حیاتی دوباره یافته است.

فرآیند حفظ این میراث، پیچیده و علمی است. اسناد پس از جمع‌آوری، بر اساس موضوع‌بندی، شماره‌گذاری و در شرایطی کاملاً کنترل‌شده از نظر دما، رطوبت و نور، و با انجام عملیات آفت‌زدایی و ضدعفونی، نگهداری می‌شوند. برای برخی مراحل تخصصی مانند ضدعفونی اسناد در محفظه‌های گاز اوزون، اسناد به تهران ارسال می‌شوند؛ اقدامی که با توجه به نبود امکانات مورد نیاز در قم، ضروری است.

دستاورد این تلاش‌ها، ایجاد سامانه‌ای یکپارچه و قابل دسترسی برای پژوهشگران است. سامانه مرکز اسناد، امکان جستجوی هوشمند در میان حجم عظیمی از داده‌ها را فراهم کرده است. هر پژوهشگر می‌تواند از طریق سایت مرکز، به جستجوی مورد نظر خود پرداخته و در صورت نیاز، با مراجعه حضوری، سند یا عکس موردنظر را دریافت کند.

تلاش برای حفظ این میراث، تنها محدود به اسناد قدیمی نیست. پروژه‌های نوینی مانند استخراج اطلاعات از فایل‌های صوتی با کمک فناوری هوش مصنوعی نیز اخیراً در دستور کار قرار گرفته است تا هیچ قطعه‌ای از تاریخ شفاهی حرم نیز از دست نرود.

مرکز اسناد آستان حضرت معصومه(س)، با تبدیل اسناد راکد به گنجینه‌ای پویا، نه تنها گذشته حرم را مرمت می‌کند، که پایه‌ای استوار برای پژوهش‌های آینده درباره این مکان مقدس می‌سازد. این تلاش‌ها، روایتی معناگرا از حرم است؛ روایتی که از سنگ و آیینه فراتر رفته و در لایه‌های کاغذ و خاطره، به جستجوی هویت جاودان آن می‌پردازد.

قدیمی‌ترین موزه ایران؛ روایت تاریخ از حرم تا انقلاب

موزه حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) نه فقط گنجینه‌ای از آثار نفیس، بلکه بخشی از تاریخ رسمی موزه‌داری در ایران است؛ موزه‌ای که به گفته حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی فتح‌الله‌زاده، مدیر کتابخانه، موزه و مرکز اسناد آستان، در آبان‌ماه سال 1314 شمسی به‌عنوان یک موزه رسمی افتتاح شده و عنوان قدیمی‌ترین موزه ایران را با خود دارد.

پیش از آن، آثار موجود در قالب گنجینه‌هایی محدود نگهداری می‌شد و تنها افراد خاصی از میان مسئولان کشوری و لشکری امکان بازدید از آن‌ها را داشتند. بخشی از این آثار، در گذر حوادث تاریخی، از کشور خارج شد؛ اما آنچه باقی ماند، امروز روایتگر قرن‌ها تاریخ، ایمان و هویت است.

ساختمان فعلی موزه، در سال 1361 به این مجموعه اختصاص یافت و در سال‌های بعد، توسط آیت‌الله مسعودی تولیت وقت آستان، با توسعه فضا به 2 طبقه، هویت مستقل‌تری پیدا کرد. بنایی که پیش‌تر کاربری حمام‌خانه داشته و امروز در مساحتی حدود هزار و 200 متر مربع، میزبان بخشی از نفیس‌ترین آثار وقفی، نذری و اهدایی به آستان مقدس است؛ آثاری که همگی یا وقف‌اند یا هدیه عاشقانه ارادتمندان به بانوی کرامت.

با این حال، آنچه امروز در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دارد، تنها بخش کوچکی از گنجینه عظیم موزه است؛ کمتر از یک‌بیستم آثار موجود. به گفته مسئولان، تنوع آثار به بیش از 14 یا 15 گروه کلی می‌رسد که از نظر جنس، دوره تاریخی و کارکرد، دامنه‌ای گسترده را در بر می‌گیرد.

تحول جدی موزه، پس از دوره کرونا و با تأکید تولیت آستان، وارد مرحله‌ای تازه شد. مطالعات تطبیقی بیش از 47 موزه معتبر ایران و جهان انجام گرفت و در نهایت، «سند تحول موزه» در 6 محور تدوین شد؛ از چیدمان محتوا و روایت‌گری گرفته تا مرمت، نگهداری، ثبت آثار، معرفی، پذیرش و موزه‌گردانی.

نتیجه این تحول، شکل‌گیری مدلی متفاوت از چیدمان موزه‌ای بود؛ مدلی که نه صرفاً بر اساس دوره‌های تاریخی و نه فقط بر مبنای جنس آثار، بلکه با رویکرد «روایت‌محور» طراحی شده است. تالار «عترت» نقطه آغاز این روایت است؛ جایی که بازدیدکننده، تاریخ اسلام را در 4 برش اصلی مرور می‌کند.

از صدر اسلام و آثار مرتبط با کعبه و پنج‌تن آل‌عبا آغاز می‌شود؛ سپس به واقعه غدیر می‌رسد؛ جایی که یک تابلوی رنگ‌روغن نفیس از یک هنرمند اهل سنت، روایتگر یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخ اسلام است. پس از آن، سقیفه و خطبه فدکیه، عاشورا و آثار مرتبط با این واقعه، در مسیر روایت قرار می‌گیرد.

در ادامه، گنجینه «قم و قمیان» قرار دارد؛ با محوریت حدیث امام جعفر صادق(ع) و نقش شهر قم و حرم حضرت معصومه(س) در تاریخ تشیع. مشاغل، آیین‌ها و کارکردهای حرم، از خزانه‌داری و کلیدداری تا آشپزخانه، انتظامات، چایخانه صفایی، گل‌آرایی و آیین‌های مذهبی، در این بخش به تصویر کشیده شده است.

بخش «حرم و مجاهدان» روایتگر نقش حرم حضرت معصومه(س) در تحولات معاصر است؛ از صدر اسلام تا انقلاب اسلامی. در این بخش، ماشین تایپی که با آن اعلامیه‌های امام خمینی(ره) تکثیر می‌شد، به نمایش درآمده و در کنار آن، آثار شهدای معاصر از جمله شهید مدافع حرم مهدی ایمانی، آخرین خلبان شهید قمی، دیده می‌شود.

گنجینه هدایا و نذورات، بخش دیگری از موزه است؛ با بیش از 400 نمونه منتخب از هزاران هدیه‌ای که طی سال‌ها به حرم اهدا شده‌اند؛ از انگشتر و تسبیح گرفته تا پارچه، فرش، سنگ، چادر و اشیای متبرک.

بخش قرآنی موزه نیز از غنی‌ترین بخش‌ها به شمار می‌رود؛ با بیش از 2500 جلد قرآن خطی، از جمله قرآن‌هایی با خط کوفی متعلق به قرون نخستین هجری و نمونه‌هایی منسوب به دوران هارون‌الرشید. به دلیل الزامات حفاظتی، تنها نمونه‌هایی از هر قرن در معرض نمایش قرار گرفته، اما همین نمونه‌ها، گواهی روشن بر عدم تحریف قرآن در طول تاریخ است.

در پایان مسیر، آثار متبرک و نمادین دیده می‌شود؛ از پرده‌های قدیمی حرم و قطعاتی از ضریح دوره قاجار گرفته تا تابلوهای هنری معاصر با مضامین زیارتی و دعای فرج؛ روایتی بصری از «از عالم ذر تا ظهور». یکی از بخش‌های مهم موزه می‌تواند مستند باشد بر ادله‌ای خارجی بر عدم تحریف قرآن. اولین قرآن تا آخرین قرآن موجود بدون تحریف و تغییر همانند هم هستند. درحالی که یک تورات به زبان عبری مربوط به 107 سال پیش موجود است که در مقایسه با تورات معاصر مورد تحریف و تغییر قرار گرفته است و همچنین از منابع اهل سنت و انجیل نیز از این قاعده مستثنی نیست. اما قرآن تنها کتابی است که دستخوش هیچ تحریفی قرار نگرفته، کمااینکه این امکان وجود نداشته و نخواهد داشت.

موزه حرم مطهر حضرت معصومه(س)، امروز نه صرفاً محلی برای نمایش اشیای تاریخی، بلکه مسیری روایی است؛ مسیری که زائر را از تاریخ عبور می‌دهد و به معنا می‌رساند.

جشن بندگی زیر گنبد طلا

در زیر گنبد طلای حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) فضایی شکل گرفته که مخاطبانش نه زائران بزرگسال، بلکه دخترانی هستند که نخستین گام‌های بندگی را برمی‌دارند؛ «رواق کودک» که به‌طور تخصصی به برگزاری جشن تکلیف اختصاص یافته است.

علی‌خانلو، خادم این رواق، در توضیح فعالیت‌های این بخش می‌گوید: رواق کودک، نخستین فضای تخصصی جشن تکلیف در میان اعتاب مقدسه است؛ فضایی که به‌طور ویژه برای دختران نو‌مکلف طراحی شده و به‌دلیل ویژگی دخترانه شخصیت حضرت معصومه(س)، در این حرم شکل گرفته است.

جشن‌های تکلیف در این رواق، در قالب «اتاق جشن‌های خانوادگی» برگزار می‌شود؛ خانواده‌ها می‌توانند به‌صورت خصوصی این فضا را رزرو کنند یا مدارس با هماهنگی قبلی، دانش‌آموزان خود را به این مکان بیاورند. هر برنامه به‌مدت حدود 1 ساعت و نیم اجرا می‌شود و محتوای آن، به‌طور کامل توسط مربیان تخصصی جشن تکلیف و بانوان خادم طراحی و اجرا می‌شود.

آموزش احکام، آشنایی با مفهوم عبادت و ورود آگاهانه به سن تکلیف، در قالب بازی، مسابقه و فعالیت‌های تعاملی به دختران ارائه می‌شود؛ روشی که هم متناسب با سن کودکان است و هم فضای جشن را از حالت رسمی و خشک خارج می‌کند.

فضای رواق و هدیه‌هایی که به دختران نو‌مکلف اهدا می‌شود نیز حال‌وهوایی متفاوت دارد. از نبات‌های متبرک گرفته تا هدایا ، گیفت و عروسک‌هایی که تمامی جزئیات آن‌ها، به دست خادمان رواق کودک آماده شده است؛ هدایایی که نه صرفاً یادگاری، بلکه بخشی از تجربه معنوی این روز خاص به شمار می‌آیند.

به گفته خادمان این بخش، استقبال خانواده‌ها از رواق کودک چشمگیر است. برنامه‌ها تقریباً هر روز از ساعت 8:30 صبح تا 6 بعدازظهر ادامه دارد و ظرفیت‌ها اغلب از پیش رزرو می‌شود. علاقمندان می‌توانند از طریق سامانه آستان مقدس، شرایط و نحوه رزرو را مشاهده و ثبت‌نام کنند.

در کنار این برنامه‌های اختصاصی، جشن تکلیف عمومی حرم نیز هر سال برگزار می‌شود؛ جشنی گسترده که امسال قرار است با حضور حدود 2 هزار دختر نو‌مکلف، در شبستان حضرت نجمه خاتون(س) برگزار شود.

رواق کودک حرم حضرت معصومه(س)، امروز به یکی از خلاقانه‌ترین جلوه‌های فعالیت فرهنگی آستان تبدیل شده است؛ جایی که نخستین تجربه بندگی را با لبخند، بازی و خاطره‌ای شیرین، در ذهن دختران ثبت می‌شود.

سه گنجینه، یک حرم؛ تمدن و کرامت در قلب حرم حضرت معصومه(س)

حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) نه تنها پایگاه عبادت و زیارت، بلکه خانه‌ای برای نگهداری دانش، تاریخ و آثار فرهنگی است. حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدباقر مشکاتی، کارشناس مرکز تدوین و نشر آستان مقدس حضرت معصومه(س) توضیح داد که تمامی دانش و اطلاعات بشر در این مجموعه 3 مسیر را طی می‌کند: کتابخانه، مرکز اسناد و موزه.

به گفته ایشان، هر کتاب یا سند با ارزش تاریخی و فرهنگی، بسته به نوع و کارکردش، در بخش‌های تخصصی نگهداری می‌شود. اسناد با بیش از 30 سال سابقه، به مرکز اسناد منتقل شده و کتاب‌های خطی و گران‌بها در کتابخانه به‌عنوان گنجینه‌ای ملی محفوظ می‌مانند. اشیای موزه‌ای نیز شامل هر شیء دارای ارزش تاریخی، فرهنگی یا اطلاعاتی است که فراتر از سند و کتاب، برای نسل‌های آینده قابل نگهداری باشد.

مشکاتی با اشاره به اهمیت این 3 بخش، تأکید کرد: «در حرم مطهر هر 3 گنجینه عظیم هم‌زمان وجود دارد؛ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد. هر سند، هر اثر و هر شیء می‌تواند سوژه‌ای برای رسانه‌ها و پژوهش‌های ملی و حتی بین‌المللی باشد؛ فرصتی برای معرفی هویت فرهنگی و تمدنی ایران اسلامی.»

وی افزود: «نگاه تمدنی به این مجموعه‌ها نشان می‌دهد که سفر تاریخی حضرت معصومه(س) از مدینه به قم، نه تنها یک رخداد مذهبی، بلکه آغاز تمدن‌سازی و فرهنگ‌سازی در این خطه بوده است. آثار کتابخانه، موزه و اسناد، جلوه‌هایی از این تمدن را به نمایش می‌گذارند و فرصت پژوهشی و رسانه‌ای بی‌نظیری را فراهم می‌کنند.»

به این ترتیب، حرم حضرت معصومه(س) با 3 رکن اصلی خود، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد، هم فضای معنوی زیارت را تقویت می‌کند و هم میراث فرهنگی، تاریخی و علمی ایران اسلامی را حفظ و معرفی می‌نماید؛ مجموعه‌ای که هریک از اجزایش، سوژه‌ای مستقل برای پژوهش، روایت و اطلاع‌رسانی است.

لازم به ‌‌ذکر است٬ حرم حضرت معصومه(س) با سه گنجینه کتابخانه، موزه و مرکز اسناد، تصویری زنده از تمدن اسلامی‌ایرانی را به نمایش می‌گذارد؛ تمدنی که ریشه در ایمان دارد و در گذر زمان، با حفظ اصالت، از فناوری‌های نوین نیز بهره می‌گیرد. تلاش خاموش مرمتگران، خادمان، آرشیوداران و موزه‌داران در این مجموعه، گواهی بر این حقیقت است که حرم تنها محل عبادت نیست، بلکه دانشگاهی برای پاسداری از هویت و میراث جمعی است. این تلاش‌ها تضمین می‌کند که نه تنها گذشته گرامی داشته شود، بلکه پایه‌ای استوار برای ساختن آینده‌ای آگاهانه و معنوی فراهم آید.

انتهای پیام/