به گزارش خبرگزاری تسنیم از شاهرود، خشکسالیهای پیدرپی در سالهای اخیر، عرصه را بر زیستگاههای طبیعی در بخشهای مختلف ایران تنگ کرده و کاهش پوشش گیاهی در مناطق حفاظتشده را به یک چالش جدی تبدیل کرده است. وضعیت نامساعد منابع طبیعی در استانهای مرکزی و شمالشرق کشور، زنگ خطر را برای جمعیت حیاتوحش به صدا درآورده و نگرانیهای کارشناسان محیطزیست را افزایش داده است.
وضعیت بحرانی پوشش گیاهی در پناهگاه خوشییلاق
در پناهگاه حیاتوحش خوشییلاق واقع در شاهرود، کاهش بارشها و خشکی مراتع باعث شده تا بسیاری از گونههای جانوری نتوانند غذای کافی از طبیعت به دست آورند، موضوعی که میتواند پیامدهای زیستمحیطی و جمعیتی برای این حیاتوحش به همراه داشته باشد.
به منظور جلوگیری از این تهدید و کاهش پیامدهای منفی کمبود منابع غذایی، مأموران پناهگاه خوشییلاق اقدام به توزیع دستی علوفه در بخشهای مختلف زیستگاه کردهاند تا جمعیت گونههای شاخص با چالش جدی مواجه نشود.
خشکسالی و کاهش برداشت علوفه از مراتع کشور در سال جاری یکی از بزرگترین چالشها در مدیریت زیستگاههای طبیعی بوده است؛ بهطوریکه طبق اعلام نهادهای منابع طبیعی، برداشت علوفه دامی در بسیاری از مناطق تا 30 تا 40 درصد کاهش یافته و این افت تولید، فشار مضاعفی بر چرخه غذایی جانوران وحشی وارد کرده است.
کارشناسان محیطزیست میگویند نبود منابع غذایی طبیعی، علاوه بر کاهش زادوولد و افزایش مهاجرت گونهها به حاشیهها، میتواند جمعیت برخی گونههای حساس را نیز در معرض خطر قرار دهد؛ چالشی که پیشتر در دیگر زیستگاهها و مناطق حفاظتشده کشور نیز مشاهده شده است.
بر اساس آمارهای بینالمللی، شمار گونههای جانوری در معرض تهدید در ایران قابلتوجه است و افزایش فشارهای زیستمحیطی نظیر خشکسالی میتواند مشکلات حفاظت از این گونهها را تشدید کند.
توزیع علوفه؛ راهکاری اضطراری برای تأمین غذای جانوران
در چنین شرایطی، توزیع علوفه نهتنها بهعنوان یک اقدام اضطراری برای تأمین نیازهای غذایی حیاتوحش به شمار میرود، بلکه بهعنوان بخشی از استراتژی گستردهتر حفاظت از تنوع زیستی و جلوگیری از تخریب بیشتر اکوسیستم منطقه مورد توجه قرار گرفته است.
علی اکبر قربانلو، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شاهرود،در گفت و گو با خبرنگار تسنیم در شاهرود،ضمن اشاره به شرایط اقلیمی حاکم بر منطقه اظهار داشت: این اقدام در پاسخ به فشار ناشی از خشکسالی و برای کمک به پایداری جمعیت جانوری پناهگاه برنامهریزی و اجرا شده است.
وی افزود: علوفه مورد نیاز در نقاط مختلف پناهگاه توزیع شده تا گونههای شاخصی مانند کل و بز، قوچ و میش و همچنین دیگر پستانداران و پرندگان بتوانند به منابع غذایی دسترسی داشته باشند.
قربانلو با تأکید بر اثرات خشکسالی اخیر بیان کرد: کاهش محسوس پوشش گیاهی، ظرفیت طبیعی تغذیه حیاتوحش را محدود کرده و نیاز به مداخله حمایتی را افزایش داده است.
وی تصریح کرد: توزیع علوفه یونجه بهعنوان یک راهکار کوتاهمدت، از بروز پیامدهای ناشی از کمبود غذا در میان گونههای جانوری جلوگیری میکند.
قربانلو خاطرنشان کرد: محدود شدن منابع غذایی طبیعی میتواند زنجیرهای از مشکلات را برای حیاتوحش به همراه داشته باشد که مدیریت آنها نیازمند اقدام پیشگیرانه است.
وی یادآور شد: کاهش زادآوری، مهاجرت اجباری و حتی تلفات گونهها از جمله تبعات مستقیم کمبود غذا در زیستگاههای طبیعی است.
قربانلو اظهار داشت: اجرای برنامه علوفهرسانی در چنین شرایطی، نقش مؤثری در حفظ سلامت جمعیت جانوری و جلوگیری از تشدید آسیبها دارد.
وی اضافه کرد: این اقدام علاوه بر حمایت مستقیم از گونهها، در جلوگیری از تخریب بیشتر پوشش گیاهی و حفظ تعادل اکوسیستم منطقه نیز اثرگذار است.
قربانلو در پایان عنوان کرد: تداوم اینگونه برنامههای حمایتی میتواند به عبور ایمن حیاتوحش خوشییلاق از دورههای بحرانی کمک کند.
باید گفت: خشکسالی در ایران به یک بحران محیطزیستی عمیق تبدیل شده که بیش از 91 درصد از مساحت کشور را تحت تأثیر قرار داده است. استانهایی مانند اصفهان، تهران و خراسانها بخشهای بزرگی از اراضی خود را در وضعیت خشکسالی شدید تا بسیار شدید دارند و این موضوع فشار بر منابع طبیعی و زیستگاههای وحوش را افزایش داده است.
آمار و پیامدهای کاهش منابع طبیعی بر جمعیت گونهها
افزایش شدت خشکسالی، بهویژه در مناطق مرکزی و شرقی، باعث ضعف پوشش گیاهی و کاهش تولید طبیعی علوفه شده است. مطالعات علمی نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از مراتع کشور دچار کاهش تولید علوفه تا حدود 30 تا 40 درصد شده و این روند تأثیرات بلندمدتی بر تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی دارد.
پیچیدگی این بحران فراتر از کاهش گیاهان علفی است؛ خشک شدن تالابها و بستر آبهای سطحی نیز زمینه زیست گونههای مختلف را تضعیف کرده است. نمونهای از آن، خشک شدن کامل تالابهای غرب کشور است که زمانی میزبان بیش از 130 گونه پرنده و پستاندار بوده و اکنون با فقدان آب مواجه است.
کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند که شدت و تکرار خشکسالیها، تأمین غذا را برای جانوران وحشی دشوار کرده و باعث خروج گونهها به مناطق روستایی و شهرها شده است؛ روندی که میتواند موجب بروز تعارض میان انسان و حیاتوحش شود.
اقدامات حمایتی و مشارکت جوامع محلی در حفاظت از حیاتوحش
در چنین شرایطی، مدیریت طبیعی زیستگاهها به تنهایی کافی نیست و اقدامات اضطراری مانند توزیع علوفه در پناهگاهها، آبرسانی سیار به آبشخورها و ایجاد منابع جایگزین غذایی ضروری است. این برنامهها در خوشییلاق و دیگر مناطق مانند استان اصفهان توسط محیطزیست اجرا شده است تا فشار بر حیاتوحش کاهش یابد.
تجربههای میدانی نشان داده است که تأمین علوفه با هزینههای قابلتوجه همراه است و حفظ تداوم زندگی جانوران در عرصههای طبیعی نیازمند اعتبارات گسترده برای تأمین آب و علوفه است؛ موضوعی که اهمیت همکاری جوامع محلی را بیش از پیش روشن میکند.
راهکارهای بلندمدت و ضرورت مدیریت پایدار اکوسیستم
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که اقدامات اضطراری باید همزمان با استراتژیهای بلندمدت برای مدیریت منابع آب، احیای مراتع و اصلاح الگوی بهرهبرداری از منابع طبیعی اجرا شود تا از آسیبهای مزمن جلوگیری گردد. راهکارهایی که نیازمند هماهنگی بینبخشی و مشارکت جوامع محلی است.
در مجموع، بحران خشکسالی و پیامدهای آن بر حیاتوحش ایران نشان میدهد که حفظ تنوع زیستی و اکوسیستمهای طبیعی با چالشهای جدی مواجه است. استمرار تلاشها برای تأمین منابع غذایی و آبی برای گونههای وحشی باید همراه با رویکردهای علمی، مدیریت اساسی منابع و سرمایهگذاری در حفاظت از محیطزیست باشد تا امکان بقای گونههای ارزشمند کشور فراهم شود.
گزارش از:علیرضا رحیمیان
انتهای پیام/.