به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، اعتکاف، آیینی آرام اما عمیق، این روزها بار دیگر مساجد را به مأمن دلهای بیقرار تبدیل کرده است؛ دلهایی که در سکوت سجاده و زمزمه دعا، به دنبال آرامش، بازگشت و کمالاند.
اعتکاف فقط ماندن در مسجد نیست؛ سفری درونی است از شلوغی بیرون به سکوت درون. آیینی که در آن انسان، داوطلبانه از عادتها، مشغلهها و حتی برخی لذتهای روزمره فاصله میگیرد تا بار دیگر نسبت خود را با خدا، با خویشتن و با زندگی مرور کند. این روزها که درهای مساجد به روی معتکفین گشوده شده، فرشهای ساده، نور کمجان شبستان و صدای آرام قرآن، گواه حضوری متفاوت است؛ حضوری که نه برای دیدهشدن، بلکه برای «دیدهشدن دل» شکل گرفته است.
وارد شبستان مسجد که میشوی، سکوت حرف اول را میزند. هر کس در گوشهای نشسته؛ بعضی سر بر زانو گذاشتهاند، برخی قرآن میخوانند و عدهای آرام اشک میریزند. اینجا زمان انگار کندتر میگذرد؛ نه تلفن همراه اهمیتی دارد و نه ساعت.
مریم، 23 ساله و دانشجو است. اولین سالیست که معتکف شده. آرام میگوید: «همیشه فکر میکردم اعتکاف مخصوص آدمهای خیلی مذهبیه، ولی امسال حس کردم دلم خستهتر از این حرفاست. اومدم فقط با خدا حرف بزنم، بدون نقش، بدون توقع. همین سه روز برام یه نفس تازهست.»
کمی آنطرفتر، حسین، 45 ساله و کارگر، با تسبیحی در دست نشسته است. از او میپرسم چرا هر سال میآید؟ مکثی میکند و میگوید: «بیرون از اینجا زندگی پر سر و صداست؛ کار، قسط، نگرانی. اعتکاف تنها جاییه که حس میکنم خدا نزدیکتره. انگار میگه بیا، بشین، حرفاتو بزن راهگشا منم.»
شبهای اعتکاف، مسجد چهرهای دیگر دارد. چراغها کمنورترند و صداها آرامتر. سفرههای ساده افطار، جمعی و بیتکلف پهن میشوند؛ لقمههایی که با ذکر و دعا همراهاند. اینجا کسی عجله ندارد.
زهرا، مادر دو فرزند، برای اولین بار بدون خانوادهاش آمده: «سخته از بچهها دل کندن، ولی حس کردم برای بهتر مادر بودن، اول باید خودم آروم بشم و برای خودسازی با خدا خلوت کنم. اعتکاف به من یاد داد گاهی باید ایستاد، مکث کرد و دوباره شروع کرد.»
اعتکاف، تمرین صبر است؛ تمرین شنیدن صدای دل. در میان دعاهای دستهجمعی و مناجاتهای نیمهشب، اشکها بیصدا جاری میشوند؛ اشکهایی که نه از اندوه، که از سبکشدناند.
محمد، نوجوان 17 ساله، گوشهای نشسته و قرآن میخواند. میگوید: «اینجا حس میکنم میتونم خودِ واقعیم باشم. نه کسی قضاوت میکنه، نه توقعی هست. فقط منم و خدا.»
سه روز اعتکاف، شاید در تقویم زمان کوتاه باشد، اما برای بسیاری، نقطه عطفی در مسیر زندگی است. جایی برای بازنگری، توبه، تصمیم و حتی شروعی دوباره. وقتی معتکفین آرامآرام مسجد را ترک میکنند، چیزی در نگاهشان تغییر کرده؛ آرامشی عمیق، نگاهی نرمتر و دلی امیدوارتر.
بازگشت آگاهانه انسان به خویشتن الهی
اعتکاف یکی از عمیقترین عبادات اسلامی است که در آن انسان با کنارهگیری موقت از هیاهوی زندگی، در فضای مسجد به خلوتی آگاهانه با خداوند وارد میشود. این عبادت ریشهدار قرآنی و روایی، علاوه بر بُعد فردی و معنوی، دارای آثار گسترده اخلاقی و اجتماعی است و نقشی اساسی در خودسازی، تقویت تقوا و بازسازی پیوند انسان با خدا ایفا میکند.
اعتکاف در لغت به معنای ماندن، توقف و ملازمت است و در اصطلاح فقه اسلامی، به اقامت حداقل سه روزه در مسجد جامع با نیت قربت به خداوند اطلاق میشود. این عبادت، برخلاف بسیاری از اعمال عبادی که در میان فعالیتهای روزمره انجام میگیرند، انسان را به قطع موقت تعلقات عادی و تمرکز کامل بر خداوند فرامیخواند. قرآن کریم با اشارهای روشن به این سنت الهی میفرماید: «وَلا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِی الْمَسَاجِدِ» (بقره: 187) که نشاندهنده مشروعیت و قداست این عمل عبادی در بستر مسجد است.
ریشه اعتکاف به تاریخ توحید بازمیگردد. قرآن کریم از اعتکاف حضرت ابراهیم و اسماعیل علیهماالسلام یاد میکند؛ آنجا که خداوند میفرماید: «أَنْ طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَالْعَاكِفِینَ» (بقره: 125). این آیه نشان میدهد که اعتکاف نهتنها عبادتی فردی، بلکه جزئی از نظام بندگی الهی در طول تاریخ انبیا بوده است.
در سنت پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآله، اعتکاف جایگاهی ویژه دارد. آن حضرت هر سال در دهه پایانی ماه مبارک رمضان معتکف میشدند و تا پایان عمر شریفشان بر این سنت مداومت داشتند. امام صادق علیهالسلام در تبیین عظمت این عبادت میفرمایند: «الْمُعْتَكِفُ یَحْبِسُ نَفْسَهُ عَلَى اللَّهِ»؛ معتکف، جان خویش را برای خداوند حبس میکند (1). این تعبیر عمیق نشان میدهد که اعتکاف، تمرین آزادگی از غیر خدا و تسلیم آگاهانه در برابر اوست.
اعتکاف تنها انزوا نیست، بلکه نوعی بازسازی درونی است. انسان در این خلوت مقدس، با کاهش محرکهای بیرونی، فرصت مییابد تا به محاسبه نفس، توبه، دعا، تلاوت قرآن و تفکر بپردازد. امیرالمؤمنین علی علیهالسلام میفرمایند: «مَنْ حَاسَبَ نَفْسَهُ رَبِحَ»؛ کسی که نفس خود را محاسبه کند، سود برده است (2). اعتکاف بستری عملی برای تحقق این محاسبه و پالایش روح است.
از منظر اجتماعی نیز اعتکاف نقش مهمی ایفا میکند. حضور مشترک مؤمنان در مسجد، تقویت روح اخوت دینی، کاهش فاصلههای طبقاتی و تمرین نظم عبادی جمعی را به همراه دارد. مسجد در اعتکاف، از مکانی صرفاً عبادی به کانون تربیت اخلاقی و معنوی جامعه تبدیل میشود. به همین دلیل، فقه شیعه تأکید دارد که اعتکاف باید در مسجد جامع برگزار شود؛ مکانی که نماد اجتماع مؤمنان است.
در نهایت، اعتکاف را میتوان تجلی پیوند «عبادت، آگاهی و مسئولیت» دانست. معتکف پس از پایان این خلوت نورانی، با دلی پاکتر، ارادهای استوارتر و نگاهی الهیتر به زندگی بازمیگردد. این بازگشت، هدف نهایی اعتکاف است؛ نه گریز از جامعه، بلکه آمادگی برای زیستن الهی در دل جامعه.
اعتکاف عبادتی عمیق و چندبُعدی در اسلام است که ریشه در قرآن و سنت معصومان دارد. این عبادت با فراهمکردن خلوتی آگاهانه در فضای مسجد، زمینهساز خودسازی فردی، تقویت تقوا و بازسازی اخلاقی جامعه میشود. اعتکاف، تمرینی عملی برای رهایی از اسارت دنیا و بازگشت صادقانه به خداوند است.
به گزارش تسنیم، اعتکاف، جنبهای دیگر از سلوک بندگی است؛ فرصتی برای پرواز روح به سمت کمال. آیینی که یادآوری میکند هنوز میتوان از هیاهوی دنیا فاصله گرفت و در سکوت، خود را دوباره پیدا کرد. شاید راز ماندگاری اعتکاف همین باشد؛ خلوتی کوتاه که اثرش تا مدتها در زندگی میماند.
پینوشت (منابع):
1. الکلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج 4، ص 175، دارالکتب الإسلامیة، تهران.
2. نهجالبلاغه، حکمت 353، تحقیق صبحی صالح، دارالهجرة، قم.
انتهای پیام/