به گزارش خبرگزاری تسنیم در قم، روز جهانی خط بریل که هر ساله در 14 دی ماه (4 ژانویه) برگزار میشود، یکی از مهمترین مناسبتهای بینالمللی است که به افتخار لوئیس بریل، مخترع سیستم خواندن و نوشتن خط بریل، اختصاص یافته است. در ادامه یادداشت جواد طلوع رضایی صفار، دانشجوی دکتری مطالعات نظری تمدن دانشگاه باقرالعلوم(ع) در این باره را با هم میخوانیم:
در طول زندگی، همواره در پی شکرگزاری نعمات الهی بودهام و سعی کردهام از این نعمات به نحو احسن و در مسیر خداپسندانه بهرهبرداری کنم. یکی از این نعمات ارزشمند، چشم است؛ ابزاری که به انسان امکان میدهد جهان پیرامون خود را بنگرد، از نظم و زیبایی طبیعت پند بگیرد، مطالعه کند و دانش کسب نماید، و بر اساس آن انتخابهای آگاهانه و مسئولانه داشته باشد. تصور لحظهای زندگی بدون چشم و قرار گرفتن در جایگاه کسانی که نابینا هستند، تجربهای تلخ و معنادار است که به درک محدودیتهای آنها کمک میکند.
نابینایان در سطح جهان با محرومیتهای جدی مواجهاند؛ افرادی که از نعمت دیدن و مشاهده زیباییهای خلقت محرومند و دسترسی محدود به فرآیندهای یادگیری و نوشتن دارند. با وجود پیشرفتهای تکنولوژیک، از جمله ابزارهای صوتی، نرمافزارهای هوش مصنوعی و فناوریهای دسترسیپذیر، امکان کسب دانش و اطلاع برای نابینایان تسهیل شده است، اما همچنان محدودیت در نوشتن، تعامل با محیط و مشاهده مناظر طبیعی وجود دارد.
تعیین یک روز به نام روز جهانی خط بریل اقدامی نمادین و ارزشمند است، اما صرفاً نامگذاری، کفایت حقوقی و اجتماعی نابینایان را تأمین نمیکند. تحقق واقعی حقوق این افراد مستلزم وضع قوانین الزامآور و ایجاد زیرساختهای دسترسیپذیر است تا جامعه و نهادها ملزم به رعایت آنها شوند. بر اساس تجربه زیسته و تعامل با چند نفر از نابینایان، مشاهده میشود که قوانین حمایتی در بسیاری از جوامع محدود و ناقص هستند. حضور یک نابینا در فضاهای شهری و اجتماعی غالباً با همراهی فیزیکی دیگران ممکن میشود و مشارکت واقعی در فعالیتهای اجتماعی، آموزشی و حرفهای با موانع جدی مواجه است.
این وضعیت، فاصله چشمگیر میان حقوق رسمی و واقعیت زیسته نابینایان را نشان میدهد. روز جهانی بریل فرصتی است تا جامعه علاوه بر اقدام نمادین، به ضرورت اجرای سیاستها و برنامههای عملی برای تحقق حقوق نابینایان توجه کند. فراهم آوردن دسترسی برابر به آموزش، اطلاعات، زیرساختهای شهری و فرصتهای شغلی نه تنها یک الزام اخلاقی و انسانی است، بلکه شاخصی برای سنجش عدالت اجتماعی و توسعه پایدار محسوب میشود.
بر این باورم که سیاستگذاران، نهادهای آموزشی و رسانهها باید با مشارکت فعال افراد نابینا، برنامههای جامع و عملیاتی طراحی کنند تا این افراد بتوانند زندگی مستقل، فعال و برابر با دیگر شهروندان داشته باشند. روز جهانی خط بریل باید فراتر از نماد، نقطه آغاز اصلاح واقعی سیاستها و قوانین اجتماعی باشد.
هر سال در 4 ژانویه، روز جهانی بریل را گرامی میداریم تا یاد و دستاورد لوئیس بریل، مخترع خط بریل، زنده بماند و اهمیت دسترسی برابر به اطلاعات و آموزش برای نابینایان به یادمان بیاید. اما اگر صادق باشیم، هنوز بسیاری از حقوق نابینایان در عمل نادیده گرفته میشود. تجربه روزمره آنها نشان میدهد که هنوز راه زیادی تا تحقق عدالت واقعی وجود دارد.
اولین چالش، دسترسی محدود به آموزش و اطلاعات است. هنوز بسیاری از کتابها، جزوهها و منابع آموزشی به شکل بریل یا صوتی در دسترس نیست. این کمبود باعث میشود نابینایان در مقایسه با دیگران فرصتهای آموزشی و شغلی کمتری داشته باشند و در واقع نوعی فاصله آموزشی ایجاد شود. حتی در دانشگاهها و مدارس پیشرفته، امکانات لازم برای یادگیری به زبان بریل اغلب کافی نیست.
دومین مسئله، زیرساختهای شهری و حملونقل ناکافی است. مسیرهای امن، تابلوهای بریل و وسایل حملونقل قابل دسترس برای نابینایان هنوز کم هستند. این محدودیتها نه تنها استقلال آنها را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه مشارکت اجتماعی و حضور فعال در جامعه را نیز محدود میکند.
سوم، تبعیض در بازار کار است. بسیاری از کارفرمایان به دلیل پیشفرضهای منفی و ناآگاهی درباره تواناییهای نابینایان، آنها را استخدام نمیکنند. حتی وقتی قوانین حمایتی وجود دارد، اجرا نشدن آنها باعث میشود فرصتهای شغلی واقعی به نابینایان داده نشود و رشد حرفهایشان محدود بماند.
چهارمین مشکل، کمبود آگاهی عمومی و فرهنگسازی ناکافی است. بسیاری از افراد و حتی مسئولان اهمیت دسترسی برابر به اطلاعات و آموزش را درک نمیکنند. وقتی جامعه درک درستی نداشته باشد، سیاستها و برنامههای حمایتی نیز ناکافی خواهند بود و نیازهای واقعی نابینایان در سطح ملی و محلی نادیده گرفته میشوند.
روز جهانی بریل یک یادآوری است: حقوق نابینایان تنها یک موضوع اخلاقی نیست، بلکه شاخصی برای سنجش عدالت اجتماعی و توسعه پایدار جامعه است. باید با آموزش، فرهنگسازی و اصلاح زیرساختها، شرایطی فراهم کنیم که نابینایان بتوانند به شکل مستقل زندگی کنند، درس بخوانند، کار کنند و در جامعه حضور فعال داشته باشند. رسانهها، سیاستگذاران و شهروندان همه نقش دارند تا این حقوق در عمل محقق شود و نه فقط بر روی کاغذ.
چطور حقوق اجتماعی نابینایان را در جامعه بهتر رعایت کنیم؟
نابینایان بخش بزرگی از جامعه ما هستند که اغلب با محدودیتهای جدی در زندگی روزمره مواجهاند. برای اینکه بتوانیم عدالت اجتماعی را به شکل واقعی محقق کنیم، سه اقدام عملی اهمیت ویژهای دارد:
1. شهر و حملونقل دسترسپذیر
نابینایان باید بتوانند بدون کمک دیگران در خیابانها و فضاهای عمومی حرکت کنند. مسیرهای لمسی، تابلوهای بریل، سیستمهای صوتی و وسایل حملونقل قابل استفاده، استقلال آنها را بالا میبرد و حضورشان در جامعه را فعالتر میکند.
2. آموزش و منابع قابل دسترسی
حق آموزش برای نابینایان باید واقعی شود. کتابها، جزوهها و منابع آموزشی باید به شکل بریل، صوتی و دیجیتال در دسترس باشند. فناوریهای نوین مثل هوش مصنوعی میتواند مطالعه و یادگیری را برای آنها سادهتر کند و فرصتهای علمی و شغلی برابر ایجاد نماید.
3. قوانین حمایتی و فرهنگسازی
قوانین حمایتی بدون اجرا فایدهای ندارد. باید قوانین الزامآور برای حق آموزش، کار و حضور اجتماعی نابینایان تصویب و اجرا شود. همزمان، با فرهنگسازی و آموزش جامعه درباره تواناییها و حقوق آنها، تبعیض و نگاه نادرست کاهش مییابد و جامعه فراگیرتری شکل میگیرد.
با این سه اقدام ساده اما مهم، میتوانیم جامعهای بسازیم که همه افراد، فارغ از محدودیتهای جسمی، فرصت برابر برای زندگی، یادگیری و مشارکت دارند. روز جهانی خط بریل فرصتی است تا به این حقوق واقعی فکر کنیم و فراتر از نماد، اقدام عملی انجام دهیم.
انتهای پیام/