به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، ترکیه سال 2026 میلادی را در شرایطی آغاز کرده که در سال جدید و در حوزه سیاست خارجی، در چندین حوزه، با چالشها و موانع بزرگ روبرو است. اما به باور بسیاری از تحلیلگران و ناظران سیاست خارجی، مهمترین چالش سیاست خارجی ترکیه، در حوزه جغرافیایی شرق مدیترانه است که ماهیتی هیبریدی یا ترکیبی دارد. اما در هر حال، مهمترین فصل این پرونده، مربوط به تحولات سیاسی – امنیتی جزیره قبرس است.
سیاست خارجی ترکیه در قبال دو کشور اروپایی یونان و قبرس، در سال 2025 میلادی نیز با تنشهایی روبرو بود و اردوغان امیدوار بود تا با استفاده از اهرم و فشاری به نام انتخابات ریاست جمهوری شمال قبرس حرف خود را بر کرسی بنشاند.
اما برخلاف پیشبینیهای او، ارسین تاتار به عنوان نامزدی که همه امکانات دولتی و حمایتهای حزب حاکم ترکیه به منظور پیروزی او در جزیره مورد استفاده قرار گرفته بود، با فاصلهای 30 درصدی، نتیجه را به رقیبی واگذار کرد که اتفاقاً مهمترین شعار او، مخالفت با استقلال ترکهای جزیره است.
این در حالی است که در چند سال گذشته، اردوغان به خاطر حمایت قاطعانه از تجزیه جزیره و استقلال ترکهای قبرس، بسیاری از فرصتهای توسعه همکاریهای سیاسی – اقتصادی با اتحادیه اروپا را از دست داده بود. در نتیجه اتخاذ تصمیم نهایی در قبرس، موضوعی است که بسیاری از تحلیلگران سیاست خارجی ترکیه بر روی آن متمرکز شدهاند.
از این گذشته، پرونده قبرس از برخی جهات با اقدامات موذیانه و پیدا و پنهان رژیم صهیونیستی نیز، ارتباط پیدا کرده است. در چنین شرایطی، رسیدن به یک استراتژی نهایی درباره قبرس، از سویی منوط به کسب موافقت و همراهی خود ترکهای قبرس و از دیگر سو، مشروط به این خواهد بود که انتخاب نهایی بر سر راه ترکها و رومیان در ساختار سیاسی آتی قبرس به شکل فدرالی، با وجود مخالفت ملی گرایان راست افراطی ترکیه عملی شود.
از دهه 1950 میلادی، مشخص بود که جزیره قبرس، بستر تنش و نبرد بزرگی است. در دهه هفتاد این جنگ روی داد و ترکیه در حمایت از ترکهای شمال و یونان نیز در حمایت از رومیان جنوب قبرس در برابر هم صف آرایی کردند و جنگیدند. از آن زمان تاکنون، بیش از شصت هزار نفر از نیروهای نظامی و انتظامی ترکیه در جزیره حضور دارند و عملاً یک دولت غیرقانونی ترکها تحت حمایت آنکارا در شمال جزیره مستقر شده است.
اگر چه کل جزیره قبرس، فقط مساحتی نزدیک به 9251 کیلومتر مربع دارد، اما موقعیت ژئوپولیتیک آن در شرق مدیترانه در کنار نگاه ترکیه به منابع نفت و گاز قبرس، باعث شده که برای همه طرفها اهمیتی حیاتی پیدا کند.
از دید ملی گرایان ترکیه، منطقیترین راه حل برای پایان دادن به بحران قبرس، تقسیم آن به دو کشور شمالی و جنوبی با دو دولت مستقل رومی و ترکی است. اما از یونان و قبرس گرفته تا سازمان ملل متحد، آمریکا و اتحادیه اروپا، همگی با این ایده ترکها مخالفند.
از دیگر سو، در انتخابات داخلی قبرس، این بار خود ترکها نیز نشان دادند که از جنگ استقلال طلبی خسته شدهاند و خواهان زیستن در یک قبرس واحد هستند. چرا که قبرس به عضویت اتحادیه اروپا درآمده و شهروندانش شرایط خوبی دارند. اما ترکها، گذرنامه دولتی غیررسمی را در جیب دارند که با آن، میتوانند نهایتاً به ترکیه و پاکستان سفر کنند.
طرفداران ایده فدرالیسم و همزیستی، معتقدند که اصرار و پافشاری بر جدایی و استقلال، حاصلی جز تنش و اتلاف وقت ندارد. اما طرفداران استقلال نیز میگویند، ایده همزیستی ترک و رومی در قبرس، در سال 1959 میلادی نیز به عنوان یک راه حل موقت در دستور کار قرار گرفت ولی این سیستم تنها سه سال دوام آورد.
طرف ترک در سال 1975 خود را یک دولت فدرال اعلام کرد و در سال 1983، استقلال خود را تا زمان یافتن راهحل اعلام کرد. بعدها، طرح کوفی عنان، که از مذاکرات طولانی حاصل شده بود و به طور مطلوب انتظارات هر دو طرف، از جمله ترکیه را حفظ میکرد، در 24 آوریل 2004 به رأی عمومی گذاشته شد.
ترکیه از این طرح حمایت کرد و قبرسیهای ترکنشین نسخه نهایی را با اکثریت 65٪ تصویب کردند. با این حال، به دلیل اینکه سه چهارم طرف قبرسی یونانینشین به آن رأی منفی دادند، این طرح نیز شکست خورد. طرفداران استقلال، بر اساس همین خاطره تاریخی، معتقدند که اساساً قبرسیها نمیخواهند تحت هیچ شرایطی در جزیره با ترکها زندگی کنند.
در سال 2020 میلادی، در یک انتخابات ناسالم و مشکوک، ارسین تاتار به عنوان سیاستمدار مورد حمایت آنکارا به عنوان رئیس جمهور برگزیده شد و ایده استقلال را با قاطعیت ادامه داد.
اردوغان به منظور حمایت از او، بارها به جزیره سفر کرد و چند کاخ بزرگ برای نهادهای ریاست جمهوری، پارلمان و قوه قضاییه دولت غیرقانونی قبرس ترک تاسیس کرد. اردوغان از کشورهای ترک زبان و همچنین از قطر، پاکستان و بنگلادش خواست، قبرس را به عنوان یک دولت رسمی ترکی به رسمیت بنشاسند. اما این درخواست، مودبانه رد شد و سه کشور قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان، رسماً در توافق با اتحادیه اروپا، مخالفت با تقسیم جزیره قبرس را اعلام کردند.
نهایتاً مخالفت قاطعانه اتحادیه اروپا، آمریکا و سازمان ملل از یک سو و شرایط سخت ناشی از فشارهای سیاسی و اقتصادی از دیگر سو، منجر به شکست سیاسی تاتار شد. طوفان ارهورمان رئیس جمهور جدید بخش ترک نشین قبرس که در انتخابات 19 اکتبر، 63 درصد از آرای مردم را به دست آورده، خواهان پایان دادن به پرونده تاسیس دولت مستقل ترکی در قبرس و شراکت ترکها در یک ساختار فدرالی یا غیرمتمرکز با دولت اصلی قبرس است.
حالا ارهورمان، از حمایت مردمی بالایی برخوردار است. اما تعداد مشکلات و و موانع او نیز، کم شمار نیستند. برخی از مهمترین مشکلات او عبارتند از:
1.وابستگی مالی قبرس ترک نشین به حمایتهای دولت اردوغان.
2.عدم اجماع نظر در مورد تمدید ماموریت نیروهای حافظ صلح در جزیره بین جریانات سیاسی ترک.
3.ابهام در پاسخ و واکنش نهایی کریستودولیدس و دیگر سران قبرس درباره میزان مشارکت ترکها رد ساختار سیاسی – اجرایی توافقی.
حالا و در شرایطی که طرف یونانینشین قبرس که در اول ژانویه برای دومین بار در 14 سال ریاست اتحادیه اروپا را بر عهده گرفته، هم ترکهای جزیره و هم دولت ترکیه با یک معادله نابرابر روبرو هستند.
در یک سو یک دولت قدرتمند قبرس اروپایی بر سر کار است که روابط مستحکمی با یونان، رژیم صهیونیستی، امارات متحده عربی و آمریکا برقرار کرده و مجوز استقرار سپر موشکی رژیم اسرائیل را نیز صادر کرده و در دیگر سو، ترکیه قرار گرفته که با همه آن بازیگران دچار مشکل و اختلاف نظر است و لغو تحریم تسلیحاتی آمریکا در جزیره قبرس را به عنوان تهدیدی جدی علیه ترکها قلمداد میکند.
در آخرین روزهای سال 2025 میلادی، دیدار سه جانیه سران یونان، قبرس و رژیم صهیونیستی، بازتاب گستردهای در رسانههای ترکیه داشت و بسیاری از تحلیلگران به این اشاره کردند که چنین دیداری، به منزله ارسال سیگنال و پیام روشنی برای ترساندن آنکارا است.
درست به همین خاطر است که طرف ترک به دنبال راهکاری است که یک مذاکره هدفمند جدید را آغاز کند.
منصور آک گون از رونامه نگاران ترکیه به نقل از مقامات دیپلماتیک ترکیه اعلام کرده که آنکارا، از مذاکره با طرف رومی طفره نخواهد رفت و خود را برای یک گفتگوی جدی آماده میکند.
اما شرط اصلی این است که طرف یونانی، به جای اتلاف وقت، تعلل و پرداختن به مسیر بیهودهای به نام «مذاکره برای مذاکره»، قدم در مسیری بگذارد که تصور و توافق مشترک اولیهای در مورد اهداف آن وجود داشته باشد.
اگر دولت اردوغان در این زمینه، یک توفیق نسبی به دست بیاورد، میتواند امیدوار شود که در یک روند تدریحی، بخشی از مشکلات ترکیه – اتحادیه اروپا نیز حل خواهد شد. در غیر این صورت، مساله قبرس، در سال جاری میلادی نیز همچنان به عنوان یک گره کور و معضل پیچیده باقی خواهد ماند.
انتهای پیام/