خبرگزاری تسنیم، کشور عزیزمان ایران، با روند سریع پیری جمعیت روبرو است. بر اساس آخرین آمار مرکز آمار ایران در سال 1395، 9/28 درصد جمعیت ایران، یعنی 7میلیون و 450 هزار نفر را سالمندان تشکیل میدهند[1] که این آمار طبق پیش بینیها تا سال 2050 میلادی به 33درصد خواهد رسید؛[2] یعنی بیش از سه و نیم برابر رقم فعلی. ناگفته پیداست اگر از هم اکنون سیاست گذاریهای کلان و برنامه ریزیهای عملیاتی مناسب در این راستا صورت نگیرد، وجود بیسابقه این تعداد سالمند که میتوان از آن به «سونامی سالمندی» تعبیر کرد، ایران را به لحاظ اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی با بحرانی جدی مواجه خواهد کرد.
نگاهی کوتاه به هرم جمعیتی کشور نشان میدهد تعداد زیادی از جمعیت ایران را متولدین دهه 60 تشکیل میدهند. بدیهی است با جمعیتِ بالغ بر 20 میلیون و 370 هزار نفری که بین سالهای 1360 تا 1369 متولد شدند، طی دو سه دهة آتی، رنگ پیری بر چهرة کشور خواهد نشست. مردان و زنانی که از خردسالی با گذراندن سختترین شرایط اقتصادی و اجتماعی، اکنون در آستانه چهل سالگی، دوران میانسالی خود را طی میکنند، در آیندهای نه چندان دور کهنسالان جامعه را تشکیل خواهند داد. بی عنایتی به آیندة نسلی که از بدو تولد با کمبود شیر خشک و کلاسهای چند شیفتة مدرسه و معضلات ورود به دانشگاه و چالشهای اشتغال و حتی ازدواج دست و پنجه نرم کردهاند و به بیان اخیر معاون اول رئیس جمهور، اسحاق جهانگیری، «در هر مقطعی وارد شدند با مشکل مواجه شدیم»، اوضاع نامطلوبی را برای آینده رقم خواهد زد.
از این رو به نظر میرسد برای مقابله با مشکلات آتیِ سالخوردگی جمعیت، لازم است از هم اکنون تدابیری درخصوص ارتقاء سطح بهداشت و سلامت جسمی و روحی و تأمین نیازهای رفاهی سالمندان، استفاده بهینه از دانش و تجربه آنها و نیز فرهنگ سازی درخصوص تکریم ایشان اتخاذ شود. شاید بتوان امور مربوط به این مهم را با تأسیس نهادی متمرکز بر ساماندهی امور سالخوردگان، راهبری و نظارت نمود.
در کنار ضروریات فوق، یکی از مهمترین دغدغهها، نحوة مراقبت و تأمین مکان نگهداری از آنها است. میدانیم در حال حاضر در کل کشور حدود 250 مرکز شبانه روزی نگهداری از سالمندان وجود دارد که تعداد افرادی که در آنها پذیرایی میشوند، تقریباً 15 هزار نفر است.[4] این در حالی است که با توجه به نرخ صعودی رشد سالخوردگان و افزایش امید به زندگی، و پیش بینیِ جمعیت 15 میلیون نفریِ سالمندان در سال 1404[5]، حتی با اتخاذ راهکارهایی عملیاتی برای نگهداری بخشی از آنها در میان اعضای خانواده و بستگان، باز هم درصد بالایی از ایشان چارهای جز سپری کردن اوقات در این مراکز نخواهند داشت. نگاهی به تعداد زیاد متولدین دهه شصت، در کنار تغییر سبک زندگیِ سنتی از جمله کم رنگ شدن و حتی رنگ باختن فرهنگ مهرورزی به سالخوردگان از طرفی، و پررنگ شدن فرهنگ مهدکودک پروریِ خردسالانِ امروز از طرف دیگر، بر اهمیت تأمین محیط هایی به اندازه و مناسب بدین منظور میافزاید. به ویژه آنکه به دلایل متعدد، در حال حاضر بسیاری از خانوادههای ایرانی (34درصد)[6] که بخش قابل توجهی از آنان را افرادی از همین نسل تشکیل می دهند، تک فرزند یا بدون فرزند هستند؛ همچنین اضافه کنیم که بر اساس آمار رسمیِ سازمان ثبت احوال، جز 152 هزار نفر مجرد قطعی، حدود 1 میلیون و 300 هزار نفر بالای سن متعارفِ ازدواج و در آستانة تجرد قطعی هستند[7] که درصد بالایی از آنها را افرادی از همین نسل تشکیل میدهند. همه این آمار زنگ خطری است با این هشدار که «علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد» و از هم اکنون به فکر تأمین مکانهایی درخور و کادری ماهر بود تا از بروز مشکلات آتی، تا حد ممکن کاسته شود.
بیتردید احداث مکانهایی جدید بدین منظور، آن هم جوابگوی این حد از نیاز، اقدامی شتابزده و البته غیرضرور و هزینهبر خواهد بود و فرصتهای از دست رفته را بیش از پیش خواهد کرد. این در حالی است که میتوان در این راستا از ساختمانهای بلااستفادة زیادی در سراسر کشور بهره برد. مثلاً طی دو دهة اخیر، مؤسسات آموزشی و دانشگاههایی فراوان، در راستای پاسخ گویی به نیاز فوق العادة تحصیلاتی و آموزشیِ نسل مذکور احداث شدند که از چندی پیش با سپری شدن تقاضای غیرمعمول این موج جمعیتی، روند کم اقبالی نسبت به برخی از آنها آغاز شده و حتی پیش بینی میشود طی سالهای آینده، تعداد قابل توجهی از این واحدها به تعطیلی بیانجامد.
به نظر میرسد بتوان با تخصیص بسیاری از بناهای مذکور، مثلاً ساختمانهای دانشگاههای آزاد و غیرانتفاعی و علمی-کاربردیِ معطل یا نیمه معطل، و انجام تعمیرات و اصلاحات لازم، کاربری آنها را بدین منظور تغییر داد.
* محبوبه شمشیرگرها، عضو هیئت علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
انتهای پیام/