«معجزه آبخیزداری» | تعطیلی قانونی برای زنده‌کردن ۴۰درصد آب مصرفی کشور

"قانون آبخیزداری سدها" علاوه بر اینکه زمینۀ استحصال ۴۰میلیارد مترمکعب آب را فراهم می­‌سازد، از خسارت ۳۰۰۰میلیارد تومان در سال نیز جلوگیری می­‌کند، ولی تاکنون اجرا نشده است.

«معجزه آبخیزداری» | تعطیلی قانونی برای زنده‌کردن 40درصد آب مصرفی کشور

تاریخچۀ آبخیزداری سدها (آبخیزداری در مناطق بالادست سدها) به قبل از انقلاب برمی­‌گردد، به‌عبارت دیگر تاریخچۀ آبخیزداری در ایران، با آبخیزداری سدها در دهۀ چهل با وقوع سیل مخرب در تهران شروع شد و بعدها نیز ادامه یافت. آن زمان دولت برای جلوگیری از ورود گل­‌ولای و رسوبات به مخازن سدها، عملیات آبخیزداری را در سدهای ایران شروع کرد که از جمله این سدها می­‌توان به سد لتیان در تهران و سد اکباتان در همدان اشاره کرد.

دربارۀ تاریخچۀ آبخیزداری سدها محمد حسین غروی، کارشناسان آبخیزداری و از مدیران وزارت جهادسازندگی در دهۀ 70 می­‌گوید:

«آبخیزداری در ایران به‌طور جدی با آبخیزداری در مناطق بالادست سدها آغاز شد. حدود سالهای 1348 یا 1349 سیلاب خیلی شدیدی اتفاق افتاد که سد لتیان که تازه ساخته شده بود را تحت تأثیر قرار داد؛ چرا که گل‌ولای و رسوب بسیاری  وارد این سد شد و از‌این‌رو مسئولین به‌فکر افتادند تا با این پدیده مقابله کنند، به همین دلیل اعتباراتی به سازمان جنگل‌ها و مراتع اختصاص داده شد تا با عملیات آبخیزداری از ورود رسوبات به سد لتیان جلوگیری شود».

آبخیزداری سدها بعد از انقلاب اسلامی نیز به‌طور جدی مدنظر قرار گرفت و برای مقابله با سیل­‌های مخرب علاوه بر آبخیزداری در مناطق بالادست سدها، در سایر مناطق نیز فعالیت­‌های چشمگیری انجام شد. اوج این فعالیت­‌ها در دهۀ 70 همزمان با تشکیل معاونت آبخیزداری در وزارت جهادسازندگی بوده است.

ولی متأسفانه باید گفت علی‌رغم تکلیف قانونی و حقوقی، آبخیزداری سدها مورد غفلت واقع شده است و بدین امر مهم که تأثیر بسیار زیادی در مقابله با وقوع سیلاب­‌های مخرب و نیز افزایش عمر مفید و کارایی سدها دارد، توجه کافی صورت نمی­‌گیرد.

در این باره روح‌الله فتاحی رئیس هیئت مدیرۀ انجمن هیدرولوژی ایران با تأکید بر ضرورت مراقبت از حوزه­‌های آبریز با انجام عملیات آبخیزداری معتقد است:

«باید سالانه بین 20 تا 25درصد از درآمد سدها به آبخیزداری اختصاص یابد. اما متأسفانه وزارت نیرو نگاه دیگری به فعالیت‌های آبخیزداری داشته و آن را هدر دادن سرمایۀ ملی می‌داند. اگر روند کنونی ادامه داشته باشد و تمهیدات لازم برای حفاظت از خاک، ‌آبخیزداری، ‌کنترل آبراه‌ها و بازگرداندن شرایط هیدرولوژیکی به حوضه‌های آبریز انجام نشود، خسارت واردشده بر شهرها افزایش خواهد یافت».

بر همین اساس، هوشنگ جزی مدیرکل آبخیزداری سازمان جنگل­‌ها، مراتع و آبخیزداری، با انتقاد از تفکری که عملیات سدسازی و آبخیزداری را مقابل یکدیگر تلقی می­‌کند، دربارۀ خسارات زیان‌بار عدم انجام عملیات آبخیزداری در بالادست سدها معتقد است:

«سدسازی و عملیات آبخیزداری و آبخوان­‌داری را نباید مقابل هم قرار دارد؛ چراکه اگر بالادست سدها، عملیات آبخیزداری اجرا نشود، مخازن سدها بلافاصله با خاک پر می‌شود که این امر عمر سد را کوتاه می‌کند. با انجام ندادن عملیات آبخیزداری در حوزۀ بالادست سدها، سالانه 250میلیون مترمکعب خاک و رسوب وارد سدهای کشور می‌شود و در واقع سالی یک سد کرج معادل 3000 میلیارد تومان را از دست می‌دهیم».

دبیر ستاد توسعۀ آبخیزداری و آبخوان‌داری صندوق توسعۀ کشور همچنین دربارۀ عدم توجه وزارت نیرو به آبخیزداری در مناطق بالادست به تناقض مسئولان وزارت نیرو در این باره اشاره می‌کند:

«وزارت نیرو می­‌گوید آبخیزداری در بالادست سدها باعث می­‌شود که آب به‌درستی وارد سدها نشود و از طرفی اعلام می­‌کند که چون آبخیزداری در بالادست سدها انجام نشده، باعث ورود خاک به سدهای کشور شده است؛ که این امر خود یک تعارض تفکری است و در یک دستگاه تضاد رویۀ برنامه­‌ریزی برای سدهای کشور وجود دارد».

به‌گفتۀ جزی از 42 میلیون مترمکعب حوزۀ بالادست رودخانه‌ها که نیاز به آبخیزداری دارند در مجموع تنها در 5 میلیون هکتار از بالادست رودخانه‌های کشور آبخیزداری انجام شده و در سطوح مابقی برنامه‌ریزی شده و بخش‌‌هایی نیز دست‌نخورده است که دلیل آن مشکلات بودجه‌ای است.

مسلماً آبخیزداری به‌ویژه در مناطق بالادست سدها علاوه بر اینکه باعث حفظ کارایی و دوام سدها خواهد شد، زمینۀ استحصال بیش از 40 میلیارد مترمکعب آب را نیز فراهم می­‌سازد. از فواید و مزایای دیگر آبخیزداری مناطق بالادست سدها، می­‌توان به مصون ماندن جان ساکنان مناطق سیل­‌خیز از خطر سیل، تغذیۀ آب­های زیرزمینی، بهبود معیشت جوامع محلی، کاهش مهاجرت و غیره اشاره کرد. حال با وجود این مزایا و فواید، باید از  دستگاه‌های مربوطه، این سؤال را پرسید که چرا علی‌رغم تکلیف و الزام قانونی مبنی بر اختصاص بخشی از منابع مالی خود برای آبخیزداری، به این تکلیف قانونی عمل نمی­‌شود و منابع مالی آن به سازمان جنگل، مراتع و آبخیزداری اختصاص داده نمی­‌شود.

انتهای پیام/+

واژه های کاربردی مرتبط

آخرین اخبار استانها

تبلیغات
واژه های کاربردی مرتبط
پربیننده‌ترین اخبار اقتصادی
مهمترین اخبار اقتصادی
مهمترین اخبار تسنیم
کارگزاری فارابی
hamrah aval
بلیط هواپیما
بانک ایران زمین
بانک سپه
بانک مسکن
بانک سرمایه