به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، نشست خبری ستاد علوم و فناوریهای شناختی با موضوع تشریح دستاوردهای سال گذشته و برنامههای پیشروی ستاد، با حضور دکتر عطاالله پورعبارسی دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی برگزار شد.
عطاالله پورعبارسی در ابتدای این نشست با اشاره به پیشینه شکلگیری ستاد علوم و فناوریهای شناختی گفت: در سال 1390 شورای عالی انقلاب فرهنگی، سند توسعه علوم شناختی را تصویب کرد که بر اساس آن، کشور صاحب یک نقشه راه جامع برای توسعه علوم شناختی، فناوریهای شناختی و فناوریهای اثرگذار بر حوزه شناخت شد.
وی افزود: ذیل این سند و به منظور راهبری کلان این حوزه، ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی با مدیریت ریاست جمهوری از همان زمان تشکیل شد و مسئولیت برنامهریزی، سیاستگذاری و تدوین نقشه راه توسعه علوم و فناوریهای شناختی را بر عهده گرفت.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی تصریح کرد: بر اساس این سند، چهار مأموریت اصلی برای کشور در حوزه شناختی تعیین شد که همگی در همان مقطع به تصویب رسید و مبنای فعالیت ستاد قرار گرفت.
پورعبارسی توضیح داد: مأموریت نخست، حرکت در مسیر گفتمان تطبیقی و ایجاد پیوند میان علوم شناختی و علوم دینی و اسلامی است.
وی افزود: مأموریت دوم، تحقق استقلال فناورانه در حوزه علوم و فناوریهای شناختی است تا کشور بتواند در زمینه فناوریهای عصبشناختی بهویژه در حوزههای درمانی و سایر فناوریهای مورد نیاز به توان داخلی اتکا کند.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی محور سوم را کاربردیسازی و تجاریسازی نتایج پژوهشها دانست و گفت: این مأموریت با رویکرد مأموریتمحور تعریف شده و تمرکز آن بر کمک به رفع کاستیها و مدیریت چالشهای شناختی در کشور است.
پورعبارسی اظهار کرد: مأموریت چهارم ستاد، کمک به مدیریت اختلالات و کاستیهای شناختی بهویژه در دو سر طیف سنی کودکان، نوجوانان و سالمندان است که اختلالات شناختی در این گروهها از اهمیت بالایی برخوردار بوده و بار قابل توجهی به کشور تحمیل میکند.
وی تأکید کرد: مجموعه این چهار مأموریت شامل توسعه دانش شناختی، دستیابی به استقلال فناورانه، کاربردیسازی نتایج دانش و کمک به مدیریت اختلالات شناختی بوده و مبنای فعالیت ستاد در سالهای گذشته قرار داشته است.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی با اشاره به وضعیت نیروی انسانی این حوزه گفت: در طول این سالها، یک زیستبوم نسبتاً گسترده در حوزه علوم شناختی در کشور شکل گرفته و در حال حاضر حدود 8 تا 9 هزار پژوهشگر در این حوزه فعالیت میکنند.
وی افزود: این پژوهشگران یا بهصورت مستقیم در رشتهها و مقاطع تحصیلی مرتبط که طی این سالها در کشور ایجاد شدهاند تحصیل کردهاند یا از رشتههایی مانند روانشناسی، روانپزشکی و همچنین رشتههای فنی و مهندسی وارد حوزه علوم شناختی شدهاند.
پورعبارسی تصریح کرد: با وجود این، در مقایسه با نیازهای کشور و استانداردهای جهانی، تعداد متخصصان این حوزه همچنان کم است و کشور به تربیت نیروی انسانی بیشتری در این زمینه نیاز دارد.
وی ادامه داد: معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و دانشگاهها در این مسیر اقدامات موثری برای تأسیس رشتهها و مقاطع تحصیلی، توسعه زیرساختها و گسترش آزمایشگاهها انجام دادهاند.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی با اشاره به وضعیت شرکتهای فعال در این حوزه گفت: در حال حاضر حدود 150 تا 160 شرکت در حوزه علوم و فناوریهای شناختی فعال هستند که احتمالاً تعداد واقعی آنها بیش از این رقم است.
وی افزود: از این تعداد، حدود 50 تا 70 شرکت دانشبنیان هستند که اغلب مسیر دانشگاهی را طی کرده و محصولات آنها ماهیت دانشگاهی دارد.
پورعبارسی اظهار کرد: با وجود این ظرفیت، تعداد فناوران و نیروهای پشتیبان فناور در این زیستبوم بسیار محدود است و این موضوع یکی از چالشهای جدی این حوزه به شمار میرود.
وی تصریح کرد: برای ایجاد توازن، در کنار حدود 8 هزار پژوهشگر علوم شناختی، کشور به حدود 30 هزار نیروی فناور و پشتیبان فناور نیاز دارد، در حالی که فاصله قابل توجهی با این عدد وجود دارد.
پورعبارسی افزود: به همین دلیل، توسعه آموزشهای حرفهای و مهارتی و ترویج حوزه علوم شناختی به گونهای که افراد از سایر رشتهها وارد این حوزه شوند، بهطور جدی در دستور کار قرار گرفته است.
وی در ادامه به زیرساختهای سختافزاری این حوزه اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین زیرساختها، آزمایشگاه ملی نقشهبرداری مغز است که در زمان راهاندازی در سطح خاورمیانه کمنظیر بود و امروز نیز یکی از بزرگترین زیرساختهای سختافزاری منطقه محسوب میشود.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی افزود: تاکنون حدود 2 هزار پژوهشگر از تجهیزات، امکانات و خدمات این آزمایشگاه استفاده کردهاند و برنامهریزی شده است با بهروزرسانی تجهیزات، ظرفیت این زیرساخت افزایش یابد.
پورعبارسی در ادامه از توسعه آزمایشگاه ملی حیوانات آزمایشگاهی بزرگ خبر داد و گفت: این زیرساخت که بهویژه در حوزه علوم شناختی کاربرد دارد، میتواند نقش مهمی در پیشبرد پژوهشهای پیشرفته ایفا کند.
وی تصریح کرد: در حال حاضر فعالیت با حیوانات آزمایشگاهی بزرگ مانند میمونها بهصورت پراکنده در برخی دانشگاههای کشور انجام میشود، اما ایجاد یک مرکز متمرکز با ظرفیت حدود 500 نمونه میتواند خدمات پژوهشی و فناورانه گستردهای ارائه دهد.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی در پایان گفت: این زیرساخت میتواند بستر مناسبی برای توسعه پژوهشهای علوم شناختی فراهم کند و روند تکمیل آن با جدیت ادامه دارد.
پورعبارسی در ادامه این نشست خبری با اشاره به وضعیت آزمایشگاه ملی حیوانات آزمایشگاهی بزرگ گفت: این آزمایشگاه در حال حاضر حدود 80 درصد پیشرفت فیزیکی دارد و مراحل تجهیز آن در حال انجام است و امیدواریم در فاصله زمانی پیشرو، تأمین حیوانات آزمایشگاهی نیز انجام شود.
وی افزود: بر اساس برنامهریزی صورتگرفته، بهرهبرداری از این آزمایشگاه مطابق زمانبندی اعلامشده انجام خواهد شد و این مجموعه عملاً با محوریت پژوهشکده رویان اداره میشود و امیدواریم هرچه زودتر امکان استفاده از خدمات آن برای پژوهشگران کشور فراهم شود.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی تصریح کرد: یکی از زیرساختهای بسیار مهمی که در حوزه علوم شناختی شکل گرفته، استفاده از ظرفیت آزمایشگاههای دانشگاهی در سطح استانهاست که خدمات خود را در بستر شبکه ملی آزمایشگاهی کشور ارائه میکنند. اتصال آزمایشگاههای شناختی به این شبکه میتواند بار بزرگی را از دوش پژوهشگران بردارد و دسترسی آنها به تجهیزات و خدمات تخصصی را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
پورعبارسی اظهار کرد: این اقدام میتواند زمینه توسعه عادلانه امکانات و تجهیزات آزمایشگاهی را در کشور فراهم کند و امکان بهرهمندی پژوهشگران حوزه شناختی در نقاط مختلف کشور را بهبود ببخشد.
وی با اشاره به توسعه زیرساختهای جدید گفت: در کنار این موارد، سه زیرساخت جدید نیز طی برنامهریزیهای اخیر در دستور کار قرار گرفته است که به مجموعه زیرساختهای علوم شناختی افزوده خواهد شد.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی درباره نخستین زیرساخت افزود: راهاندازی پایگاه ملی دادههای شناختی در دستور کار قرار دارد و مقدمات آن فراهم شده و تجهیز سختافزاری آن بهزودی آغاز میشود. در این پایگاه، دادههایی از جمله تصاویر مغزی و دادههای شناختی تولیدشده در آزمایشگاههای مختلف کشور گردآوری میشود تا پس از پردازش و مدلسازی، به شکل قابل استفاده در اختیار پژوهشگران قرار گیرد.
وی تأکید کرد: این اقدام نقش موثری در کاهش هزینههای پژوهش و تسریع روند تحقیقات علمی ایفا خواهد کرد.
پورعبارسی ادامه داد: زیرساخت دوم، راهاندازی مرکز ملی مطالعات بالینی و آزمایشگاه مرجع در حوزه علوم و فناوریهای عصبشناختی است که امیدواریم در آینده نزدیک به مرحله اجرا برسد.
وی افزود: یکی از نقشهای اصلی ستاد علوم و فناوریهای شناختی، انجام وظیفه تنظیمگری در حوزه تجهیزات و فناوریهای عصبشناختی است و برای تحقق این مأموریت، وجود یک مرکز ملی و آزمایشگاه مرجع ضروری است تا فرآیندهای اعتباربخشی، مطالعات بالینی و صدور مجوزها از این مسیر انجام شود.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی تصریح کرد: بر این اساس، هر فناوری شناختی که در کشور توسعه پیدا کند، باید مراحل اعتباربخشی و مطالعات بالینی خود را در این مرکز طی کند و پس از تأیید آزمایشگاه مرجع، در اختیار مصرفکنندگان نهایی قرار گیرد.
پورعبارسی اظهار کرد: در این روند، درمانگران و جامعه هدف میتوانند از استاندارد بودن و ایمنی فناوریهای شناختی اطمینان خاطر داشته باشند.
وی در ادامه به راهاندازی بانک مغز اشاره کرد و گفت: بانک مغز یکی از زیرساختهای بسیار مهم پژوهشی در حوزه علوم شناختی است که مراحل ایجاد آن در حال انجام است.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی افزود: در این بانک زیستی، بافتهای مغزی بهصورت کامل یا بخشهایی از بافت مغز که در جریان جراحیها یا مطالعات پژوهشی به دست میآید، نگهداری میشود تا بهعنوان منبعی برای انجام تحقیقات علمی در اختیار پژوهشگران قرار گیرد.
پورعبارسی تصریح کرد: در حال حاضر، راهاندازی پایگاههای دادهای و بانکهای زیستی از رویکردهای مهم جهانی برای کاهش هزینههای پژوهش به شمار میرود و هر دو زیرساخت در حوزه علوم شناختی کشور پیشبینی شده است.
وی در پایان گفت: مسائل حقوقی این زیرساختها برطرف شده و مراحل اجرایی آنها آغاز شده است و پیشبینی میشود فاز بهرهبرداری از این پروژهها تا پایان برنامه هفتم توسعه و حدود سال 1407 محقق شود.
پورعبارسی در پاسخ به سؤال مطرحشده درباره وضعیت فناوریهای شناختی در کشور اظهار کرد: در حوزه فناوریهای شناختی، کشور در بخشهای مختلفی وارد شده است که یکی از مهمترین و فعالترین آنها، حوزه فناوریهای تنظیم عصبی است.
وی افزود: فناوریهای تحریک عصبی که امروز در کشورهای پیشرفته جهان مورد استفاده قرار میگیرد، در کشور ما نیز توسعه یافته و فناوری تحریک عصبی بهطور کامل در داخل کشور وجود دارد و بخش قابل توجهی از این فناوریها نیز به مرحله تجاریسازی رسیده است.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی تصریح کرد: در حال حاضر، شرکتهای ایرانی دستگاهها و فناوریهای مختلفی در حوزه تحریک عصبی و تحریک الکتریکی و مغناطیسی تولید کردهاند و استانداردهای این دستگاهها و فناوریها تقریباً در سطح استانداردهای جهانی قرار دارد و روند اخذ و رعایت استانداردها بهخوبی در حال انجام است.
پورعبارسی با اشاره به تنوع تجهیزات شناختی تولید داخل گفت: این فناوریها طیفی از دستگاههای ثبت سیگنال را شامل میشود که از تجهیزات پایهای مانند دستگاههای ثبت سیگنال مغزی آغاز شده و تا دستههای پیشرفتهتری مانند ثبت عمقی سیگنالها و تجهیزات پیشرفته تصویربرداری مغزی ادامه پیدا میکند.
وی افزود: در این حوزه، شرکتهای فناور داخلی عملکرد بسیار مناسبی داشتهاند و امروز میتوان گفت که در بخش ثبت سیگنالهای مغزی، دستگاههای بهروز در داخل کشور تولید میشود و چندین شرکت فناور بهصورت فعال در این زمینه فعالیت میکنند.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی ادامه داد: در حوزه فناوریهای پیشرفته تصویربرداری عصبی نیز خوشبختانه دستگاههای تولید داخل برای کاربردهای حیوانی و پژوهشی در کشور توسعه یافته و در حال استفاده است.
پورعبارسی تصریح کرد: در حال حاضر چندین آزمایشگاه مهم در کشور از جمله در دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه تربیت مدرس، از فناوریهای تصویربرداری عصبی تولید داخل که در سطح تجهیزات مرجع جهانی قرار دارد، استفاده میکنند و این موضوع یک پیشرفت بسیار ارزشمند در حوزه علوم شناختی محسوب میشود.
وی درباره تجهیزات تصویربرداری بزرگ و بالینی گفت: در حوزه دستگاههای تصویربرداری بزرگ و مرسوم بالینی، دستاورد فناوران داخلی بیشتر در زمینه توسعه نرمافزارهای متناسب با این دستگاهها و همچنین بهروزرسانی و ارتقای دانش فنی آنها بوده است که خوشبختانه این توانمندی در کشور وجود دارد.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی افزود: جالب است بدانید که با استفاده از نرمافزارهای پیشرفتهای که در داخل کشور توسعه یافته، تصاویر استخراجشده از دستگاههای تصویربرداری موجود با دقت و کیفیتی معادل گزارشهای دستگاههای ام آر آی 7 تسلا تحلیل و گزارش میشود.
پورعبارسی توضیح داد: در واقع با توسعه یک نرمافزار بومی، این امکان فراهم شده است که از دستگاههای تصویربرداری سه تسلا، تصاویری با کیفیت بسیار بالاتر استخراج شود و این موضوع یک فناوری بسیار ارزشمند است که اکنون در اختیار درمانگران، پزشکان و متخصصان کشور قرار دارد و مورد استفاده قرار میگیرد.
وی در ادامه به موضوع بانکهای زیستی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر یکی از دانشگاههای کشور یک بیوبانک را با تعداد محدودی نمونه راهاندازی کرده و ممکن است نمونههای مشابهی نیز بهصورت پراکنده در سایر دانشگاهها وجود داشته باشد.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی تصریح کرد: با این حال، زمانی که صحبت از ایجاد بانک ملی مغز و بانکهای زیستی ملی میشود، الزامات خاصی مطرح است که از جمله آنها میتوان به امکان دسترسی پژوهشگران به نمونههای بافتی، تعیین چارچوبهای مشخص برای حقوق معنوی و اخذ رضایتنامههای قانونی از صاحبان نمونهها اشاره کرد.
پورعبارسی افزود: به همین دلیل، ایجاد یک بانک ملی نیازمند ساختار منسجم، ضوابط حقوقی مشخص و مدیریت متمرکز است.
وی در پاسخ به پرسشی درباره محل استقرار این زیرساختها گفت: در حال حاضر، بخش عمده این آزمایشگاهها و بانکهای زیستی در تهران مستقر شدهاند، اما توسعه آنها در سایر استانها نیز در دستور کار قرار دارد و این موضوع مستلزم رعایت ملاحظات فنی، حقوقی و اجرایی است.
دبیر ستاد علوم و فناوریهای شناختی در پایان خاطرنشان کرد: در هفتههای اخیر، هیأتهایی از برخی کشورها از این آزمایشگاهها و زیرساختهای شناختی بازدید کردهاند که این بازدیدها نشاندهنده جایگاه قابل توجه ظرفیتهای فناورانه کشور در این حوزه است.
انتهای پیام/