سردار مشارکت

حاج قاسم اثبات کرد که مشارکت نه تنها از اقتدار فرمانده نمی‌کاهد، بلکه کارایی فرماندهی را افزایش می‌دهد.

خبرگزاری تسنیم ـ مجتبی رستمی‌کیا*؛ در میان مفاهیم رزم و فرماندهی، نام سرباز وطن و سردار مردمی بر تارک تاریخ معاصر ایران می‌درخشد. شهید حاج قاسم سلیمانی نه تنها به عنوان فرمانده‌ای بی‌بدیل در میدان نبرد شناخته می‌شد، بلکه به عنوان معمار سبکی نوین در مدیریت مشارکتی نظامی نیز جلوه می‌کرد. رویکرد او ترکیبی ژرف از اقتدار فرماندهی و ظرافت همدلی بود.

بنیان‌های مشارکت در مدیریت سردار سلیمانی

رهبری در کنار رزمندگان؛ حاج قاسم بر خلاف الگوهای سلسله‌مراتبی متعارف، خود را در خط مقدم و در کنار نیروها قرار می‌داد. این هم‌قدمی نه تنها معنوی‌بود، بلکه سازوکاری برای دریافت مستقیم نظرات و تجربیات رزمندگان بود. او باور داشت بهترین راهکارها از دل همین تعاملات زاده می‌شوند.

شورای مشورت؛ عقل جمعی در تصمیم‌گیری؛ سردار سلیمانی تصمیم‌گیری‌های کلان را به جلسات دربسته محدود نمی‌کرد. او با تشکیل شوراهای مشورتی گسترده - متشکل از فرماندهان رده‌های مختلف، حتی گاه سربازان با تجربه - فضایی پویا برای تبادل دیدگاه‌ها ایجاد می‌کرد. این روش، هم حس تعلق را تقویت می‌کرد و هم کیفیت تصمیمات را افزایش می‌داد.

توانمندسازی فرماندهان میانی؛ یکی از برجسته‌ترین روش‌های مشارکتی او، تفویض اختیار هوشمندانه به فرماندهان میانی بود. سردار با اعتماد به قضاوت آنان در میدان‌های نبرد، آنان را در تصمیم‌گیری سهیم می‌کرد و از این طریق، چابکی و ابتکار عمل واحدهای تحت امرش را به حداکثر می‌رساند.

ارتباط مستقیم با خانواده‌های شهدا و رزمندگان؛ شهید سلیمانی مدیریت مشارکتی را به پشت جبهه نیز گسترش داد. گفت‌وگوی بی‌واسطه با خانواده‌های شهدا و مجروحان نه تنها نشان‌دهنده احترام عمیق او به این عزیزان بود، بلکه منبع ارزشمندی برای شناخت نیازها و بهبود خدمات پشتیبانی به‌شمار می‌رفت.

روند مشارکتی شدن؛ از مفهوم تا ترکیب عملیاتی

سردار سلیمانی مشارکت را به تدریج و بر اساس اعتماد در ساختار فرماندهی نهادینه کرد؛

مرحله اول؛ ایجاد فضای اعتماد؛ با حضور بی‌وقفه در خطوط مقدم، اعتماد رزمندگان را جلب کرد و فرهنگ گفت‌وگوی صادقانه را بنیان نهاد.

مرحله دوم؛ نهادسازی مشورتی؛ شوراها و جلسات منظم مشورتی را به صورت رسمی در فرایند تصمیم‌گیری ایجاد کرد.

مرحله سوم؛ توسعه ظرفیت‌ها؛ با آموزش و توانمندسازی نیروها، بستری فراهم آورد که مشارکت آنان اثربخش و مبتنی بر دانش باشد.

مرحله چهارم؛ تعامل گسترده با مردم؛ مشارکت را از مرزهای نظامی فراتر برد و با ارتباط مستقیم با اقشار مختلف جامعه، پشتوانه مردمی عملیات‌ها را تقویت کرد.

میراث مدیریت مشارکتی

سبک مدیریتی حاج قاسم سلیمانی نشان داد که کارآمدترین تصمیمات نظامی زمانی شکل می‌گیرند که تجربه میدان با خرد جمعی آمیخته شود. او اثبات کرد که مشارکت نه تنها از اقتدار فرمانده نمی‌کاهد، بلکه مشروعیت و کارایی فرماندهی را افزایش می‌دهد.

سردار سلیمانی به‌عنوان سرباز وطنی که هرگز از مردم جدا نبود و سردار مردمی که حکمت جمعی را گرامی می‌داشت، الگویی ماندگار از رهبری مشارکتی بر جای گذاشت؛ الگویی که در آن، فرمانده نه بر بلندای برج عاج، که در قلب میدان و در کنار یارانش ایستاده است.

*استاد حوزه و دانشگاه

انتهای پیام/